Author Archives: mazespandan

I, मी आणि Myself…

stress-office[1]

माझा मूड, माझी आवड, माझ्या फिलिंग्ज, मला आत्ता काय वाटतं, माझ्या डोक्यात काय किडे झालेत, मला कशाचा त्रास होतोय.

एकदा एका साधूकडे एक तरुण मुलगा जातो. म्हणतो गुरुजी, मला एखादं साधं सोपं व्रत द्या, असं व्रत जे केल्यानं माझं पटकन कुणाशी भांडणच होणार नाही. साधू म्हणतात, सोपंय. बोलताना कुठल्याच वाक्यात ‘मी’ असा उल्लेख करायचा नाही. मी नाही, माझं नाही, माझ्यामुळे नाही, मला काय वाटतं असं काहीही म्हणायचं नाही.
तरुणाला वाटतं, त्यात काय अवघड आहे?
पण एक पूर्ण दिवसही त्याला ‘मी-माय -मायसेल्फ’हा उल्लेख टाळता येत नाही. त्यात हा तरुण आजच्या फेसबुकी जमान्यातला, जिथे स्वत:ची आरती आणि दुसर्‍याची नालस्ती यापलीकडे दुसरं काही बोलणंच होत नाही. तो तरुण एकाच दिवसात थकतो आणि गुरुजींना विचारतो की,
‘‘ याहून सोपं दुसरं काही नाही का?’’
ते म्हणतात, ‘‘आहे ना, काहीच बोलू नकोस.’’
कल्पना करून पाहा, काहीच न बोलता मौन व्रत धारण करून राहणं जितकं अवघड त्याहून अवघड ‘मी’चा उल्लेख टाळणं. जमेल ?
आपण किती मी-मी म्हणतो.
ज्यात त्यात आपलं एकच, माझं ऐक. मी म्हणतो तेच खरं, मी म्हटलं तसं केलं असतं तर बरं झालं असतं, माझं कुणी ऐकूनच घेत नाही. मला काय वाटतं हे महत्त्वाचं, मला जे पटलं तेच मी केलं.
हा ‘मी-मी’चा जप करणं आपण सोडून देऊ शकू. निदान प्रयत्न तरी करू शकू.
बोलताना किती मी मी म्हणतो आपण, एकदा सहज तपासून पाहूया का.?
माझा मूड, माझी आवड, माझ्या फिलिंग्ज, मला आत्ता काय वाटतं, माझ्या डोक्यात काय किडे झालेत, मला कशाचा त्रास होतोय.
किती तो मीपणा ज्यात त्यात.!
पण आपल्याला जसं वाटतं, तसंच ते इतरांना वाटत असणार.
आपल्या मी मीचा, मीच कसा भारी या अँटिट्यूडचा लोकांना त्रास होत असणार हे आपण लक्षातच घेत नाही.
आणि त्यानं होतं काय, तर आपल्यापाठी लोक आपल्याला हसतात.
म्हणतात, अशा माणसांना स्वत:पलीकडे जगच दिसत नाही.!
क्या बोलते है?
हा ‘मी’पणाचा ताठा सोडून, स्वत:ची आरती करणं सोडून अवतीभोवती जरा स्वच्छ नजरेनं पाहता येईल. जमलंच तर जे आहे ते स्वीकारता येईल.
ज्यात त्यात मी पणाचा टॅग न लावता.?

Grow
अबोले, भांडणं, राग, रुसवे काट्याचे नायटे आणि मनातल्या अढय़ा. बास की आता!

‘‘अगं पण झालं काय? ते तरी सांग. किती वेळ अशी हुप्प करून बसणारेस, तू बोललीच नाहीस तर मला कळणार कसं.?’’
‘‘साधं एवढं पण नाही का समजत तुला? तुझं तू काय ते समज, तुला कळायला हवं.!’’
– हे असे संवाद आपण कितीदा आपापसात ऐकतो. अनुभवतो. राग आला म्हणून रुसून बसतो. अबोले धरतो.
गर्लफ्रेण्ड-बॉयफ्रेण्डशीच कशाला, मित्रांवरही असा दात धरतो. भांडण झालं की कित्येक दिवस तोंडाचे फुगे करून बसतो.
ज्याच्याशी भांडण झालं, त्याचे कितीही फोन आले, तरी आपण नाहीच उचलत. फोन वाजत राहतो आणि आपण नाही म्हणजे नाहीच अँन्सर करत. नाही तर नाही एसएमएसला उत्तर देत.
एरवी कुणी असं वागत असेल तर आपल्याला किती पोरकट वाटतं!
पण वेळ आली की आपणही तसेच वागतो.
मनात अढय़ा धरतो त्या वेगळ्याच, पण फालतू कारणांवरून अबोले धरतो आणि काट्याचा नायटा होईपर्यंत ताणतो.
त्यापेक्षा नवीन वर्षात जुन्या अबोल्यांची, रुसव्यांची सगळी जळमटंच सोडून दिली तर.?
ती ‘चक दे’तली पहिलवान गरम भेजा पंजाबी मुलगी म्हणते ना,
‘‘ए, सॉरी देगी की जेल जाएगी?’’
तसं आपणही म्हणून टाकलं तर, बास आता काय बावळटासारखं भांडायचं नी कट्टी-कट्टी करायचं?
ग्रो अप.!
महत्त्वाच्याच काय पण न महत्त्वाच्या माणसांशीही अकारण धरलेले अबोले, त्यांच्यावरचा राग हे सगळं सोडून दिलं तर?
तेवढंच मन हलकं होऊन जाईल, नको त्यावेळी निगेटिव्ह भावना मनात गर्दी करणार नाहीत.
आपण कोणाशी कितीही चांगलं वागा, लोक कायम आपल्याला हर्टच करतात, असं वाटून स्वत:ची दया येणार नाही.
मस्त वाटेल की, आपल्या बाजूने आपण तर दोस्तीचा हात पुढे केला होता, नाही जमलं तर ना सही. जमलं तर उत्तमच!
मात्र नको ती ओझी मनावर वाहत राहण्यापेक्षा, फुटकळ कारणांवरून आलेला राग सोडून दिलेला बरा.
ज्याला त्याला वाटत बसण्याएवढा आपला राग स्वस्त का आहे.?
काय?

Listen
कुणी एक कमेण्टला की त्यावर दुसरा की तिसरा, कुणी कुणाचं म्हणणं वाचत नाही की समजून घेत नाही, ज्यात त्यात कमेण्टणं मस्टच!

एका लग्नाच्या दुसर्‍या गोष्टीतली ती काकू आठवते..? (आत्ता ’होणार सून’मधल्या श्रीची छोटी आई झालीये तीच ती.)
तर ती बोलता बोलता सहज म्हणायची, ‘लिसन ना.!’
तिलाच कशाला अनेक माणसं स्वत: खूप बोलतात आणि दुसर्‍याला म्हणत राहतात, ऐक ना, ऐक ना.
त्यांचं ऐकून ऐकून इतरांना कंटाळा येतो.
पण ते बोलत राहतात, बोलत राहतात. बोलतच राहतात.
आणि या अशा माणसांत आताशा आपलाही समावेश होतो का?
– तपासून पाहायला हवं.
आणि त्यासाठी किमान एक मिन्टंभर तरी गप्प बसून पाहायला हवं.
आपण आता ऐकूनच घेत नाही कुणाचं काही.कारण ऐकण्यासाठी स्वत: गप्प तर बसायला हवं.समोरच्याला वाटायला तर हवं की, आपण पोटातलं काही मनापासून सांगावं, सांगितलं तर याच्यापर्यंत पोहचेल!
तसं होतच नाही. कारण आपल्याला ऐकण्यापेक्षा सुनावण्यातच हल्ली जास्त रस असतो.
अगदी फेसबुकवरचं वातावरण असतं तसं. कुणी एक कमेण्टला की त्यावर दुसरा की तिसरा, कुणी कुणाचं म्हणणं वाचत नाही की समजून घेत नाही, ज्यात त्यात कमेण्टणं मस्टच. हे सारं लोकलमधल्या बायकांच्या डब्यातल्या वातावरणासारखं.
त्या डब्यातल्या ग्रुप्समध्ये अनेक जणी अशा असतात की, समोरची कुणी बोलत असेल तरी ह्या बोलतात. अनेकदा तर दोघीही बोलतात.कुणीच कुणाचं ऐकूनच घेत नाही.
हे असं होतंय का आपलं, आपण आता कुणाचं काही ऐकूनच घ्यायला तयार नसतो.
अगदी घरात, मित्रमैत्रिणींत, ऑफिसात, कुठंही.
कोण काय म्हणतोय, का म्हणतोय, काय सांगतोय,
हे आपल्यापर्यंत पोहचतच नाही अनेकदा.
कारण आपण बोलतच सुटलेलो आहोत.
हे ऐकूनच न घेता ‘फक्त बोलणं’ सोडून देता येईल.?
येईल का? आपलं बोलणं कमी करून ऐकता?
तसंही म्हणे, आपल्याला कान दोन आणि तोंड एकच आहे.
तेव्हा कानाचा वापर वाढवून पाहायला, ही बोलत राहण्याची सवय सोडून तर द्यायला पाहिजे ना..!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

किसीकी मुस्कुराहटो पे हो निसार

“मन माझे” च्या Google Group वर मिळालेला खूप मस्त लेख, नक्की वाचा डोळ्यात पाणी येईल.
साभार – टीम मन माझे, लेखक/कवी
unnamed
(छायाचित्र प्रातिनिधिक स्वरूपाचे आहे. क्षमस्व.)
साधारण २००४ च्या सुमारासची गोष्ट असेल. भोसरीवरून घरी परतत होतो. दुपारपासून कस्टमरच्या कंपनीत ‘पेमेंट टर्म्स’वरून डोकं उठलं होतं. ऑर्डर हातात पडल्यात जमा होती, तोच एक आनंद होता.

‘मॉर्डन कॅफे’च्या चौकात सिग्नलला थांबलेलो असताना एक लहानसा पोरगा गाडीजवळ आला.
मी स्वतः भीक द्यायच्या विरुद्ध आहे. भिकाऱ्यांना कधीच पैसे नाही देत. पण त्या मुलाच्या हातात विकायला पुस्तकं दिसली. अशा गोष्टी या मुलांकडून घ्यायची संधी मात्र मी कधीच सोडत नाही. त्या मुलाला हात दाखवून गाडी बाजूला घेतली. मुलगा आला, ६० रुपयाला ४ पुस्तकं घ्या म्हणाला. सहज पुस्तकं बघितली तर लहान मुलांची स्केचबुक होती. बरी वाटली. नुकताच जोराचा पाऊस येऊन गेल्यामुळे आणि रात्री नऊची वेळ झाल्यामुळे रस्त्यावर पण अगदीच तुरळक गर्दी होती. पोरगा वयाने असेल ११-१२ वर्षांचा पण पक्का सेल्समन होता. शेवटची थोडीच शिल्लक आहेत, घेऊन टाका. स्वस्तात देतो म्हणाला. मला नाही आवडत कधीच बार्गेनिंग करायला आणि मुलांच्या बरोबर तर नाहीच. पण एक विचार करून त्याला म्हणालो मी १० सेट घेतो. कितीला देणार? क्षणभर विचार करून शंभरला देतो म्हणाला. त्याला विचारलं किती दिवस पुस्तकं विकतोयस? तर म्हणाला, पुस्तकं नाही, मला हातात जे काही मिळत ते सगळं मी विकतो.
मला जाता जाता ‘सेल्स’मधला एक गुरु भेटला होता. नाव विचारलं म्हणाला ‘दत्तू’, गाव उमरगा.
मनात म्हणलो चला आज गुरुवार, बहुतेक प्रत्यक्ष ‘दत्तगुरूंच ‘आले आपल्याला ज्ञान द्यायला.
त्याला म्हणालो काही खाणार? बहुतेक त्याचा विश्वास नाही बसला. म्हणला ‘पुस्तकांचे पैसे आधी देणार का नंतर?’ हसू आलं मला. म्हणलो दे पुस्तकं आणि घे पैसे. १० सेटचे १०० दिले. वरती शंभरची नोट ठेवली त्याच्या हातात, म्हणलो असुदे तुला बक्षीस.

एक मिनिट शांत झाला आणि म्हणाला ‘चला साहेब, आपण डोसा खायला जाऊ, समोर लई भारी डोसा भेटतो बोलत्यात’. अस्मादिकांनी गाडी पार्क केली रस्त्यावरच. त्याच्या हाताला धरून रस्ता क्रॉस करून समोर ‘मॉर्डन कॅफे’मध्ये शिरलो. मला त्यांच्याबरोबर आत शिरताना काऊंटरवरच्या अण्णांनी थोडसं आश्चर्यानी पाहिलं. आत पाहिलं तर हॉटेल बऱ्यापैकी रिकामं होतं. समोरच बसलो. त्याला मेनुकार्ड दिलं. म्हणलो काय हवं ते मागव. समोर पाण्याचे ग्लास आणून ठेवणाऱ्या वेटरला त्याने झोकात मसाला डोस्याची ऑर्डर दिली वरती ‘अमूल ज्यादा मारना’ असही ऐकवलं, माझी ऑर्डर घेत, वेटर त्याच्याकडे एक तिरका कटाक्ष टाकत काही न बोलता निघून गेला. मला पोराच्या ‘कॉन्फिडन्सचं’ कौतुक वाटायला आधीच सुरुवात झालेली होती. आजुबाजूची टेबले आमच्याकडे कुचेष्टेनी बघतच होती. मी नेहमीप्रमाणे त्यांच्याकडे एखादा ठेवणीतला पुणेरी कटाक्ष टाकत दुर्लक्ष करत होतो. (मला काय किडा कमी नाहीये, पण त्याच्याबद्दल परत कधीतरी)
मग आली आमच्या मुलाखतीची वेळ, म्हणलो काय रे दत्तू? पुण्यात कधी आलास?
“२-३ वर्षे झाली म्हणाला. “आईबा मजुरी करायची, बा वारल्यावर तिला कामं मिळण कमी झालं. मी आणि माझ्यापेक्षा बारकी बहीण हाय, मग एका नात्यातल्या मामानी सांगितलं पुण्यामुंबैकडे लई कामं भेटत्यान, तिकडच जा, ऱ्हावा आणि खावा. आईनी जरुरीपुरती चा भांडी, होते नव्हते ते कपडे गोळा केले, घराला अडसर लावला आणि आलो मंग पुण्याला.”
विचारलं राहता कुठे? इथेच राहतो म्हणाला. रस्त्याच्या पल्ल्याडच्या झोपडपट्टीत. खोली घेतलिया भाड्यानी. आई सोसायट्यांमध्ये धुण्याभांड्याची कामं करते, मी इकडे येतो. त्याला विचारलं ‘कोण देतं रोज विकायच्या गोष्टी?’ म्हणाला “हाय ना ठेकेदार आमचा”. रोज सकाळी ‘बॉम्बे ‘वरून आलेल्या वस्तू देतो, काय बोलायचं असत ते आणि भाव सांगतो, पैसे घेतो आणि निघून जातो.”
आता धंद्याच्या गप्पा सुरु झाल्यावर पोरगा बोलायच्या मूड मध्ये आला होता.
मी विचारलं ‘म्हणजे कमिशन वर काम करतोस का?’ तर अभिमानानी दत्तू म्हणला “नाय सायेब, आता आपला आपण माल रोज इकत घेतो आणि दुसऱ्यांना इकतो. स्वतः दुपारी काहीतरी खातो आणि रात्री राहिलेले पैशे आईकडे देतो’’ आता गेल्या वर्षीपासून आईपेक्षा लई जास्त कमावतो” मी विचारलं, बहिणीचं काय? तिला तरी शाळेत पाठवता का? हां मंग? ती जाते की कॉर्पोरेशनच्या शाळेत. शिकते, अन मलाबी थोडं शिकवते. गावाकडे पन जास्त नाही जायचो शाळेत. पर आई बोलते थोडातरी लीव्ह्याला वाचायला शिक, कुठंतरी उपेगाला येईल. म्हून थोडं शिकतो. सायेब दिवसभर बाह्येर फिरल्यावर लई कटाळा येतो. पर आता धाकल्या बहिनीसमोर गप बसतो. ते पाढे अन इंग्लिशभाषेचे धडे काय केल्या डोक्यात नाही शिरत, पर आईला दाखवायला हो हो करतो. आता एकदोन वर्ष जावूदे, मग बघा आईचे काम बंद करायला लावतो का न्हाई?पलीकडच्या सोसायटीमध्ये flat घेणार भाड्यानी. तिकडे राहणार.

मी मनात म्हणलं दिवसभर शेकडो लोकांशी बोलणाऱ्याला आणि त्यांना दररोज वेगवेगळी वस्तू घ्यायला “कन्व्हिन्स “करणाऱ्याला काय फरक पडतो भाषेचे धडे नाही म्हणता आलेतर? आणि या वयात सगळा घरचा खर्च भागाणाऱ्याला कशाला आले पाहिजेत पाढे यायला?
तेवढ्यात आमचा डोसा आला. दत्तूनी एकदा माझ्याकडे हळूच बघत दिलेला काटाचमचा बाजूला ठेवून मस्तपैकी हातानी चटणी, सांबारात बुडवून डोसा खायला सुरुवात केली. मला तर कधीच डोसा हा प्रकार फोर्क नि खाता येत नाही, त्यामुळे मी पण तसाच खायला सुरुवात केल्यावर एकदम मनमोकळ हसला. म्हणला साहेब आज तुम्ही आणल ना बरोबर म्हणून हॉटेलवाल्यांनी आत घेतला, नाही तर बाहेरूनच “चल जा असं म्हणत्यात. आपले कपडे नसतात ना चांगले म्हून. नाय तर आपणपण इथल्या वेटर एवढंच कमावतो”.
क्षणभर विचार आला; श्रीमंतीची व्याख्या कुठेही गेलं तरी साधारण एकसारखीच. प्रत्येकाला दुसऱ्या बरोबर बरोबरी करतच पैसा कमवायला लागतो. मग तो खराखरा पैशांनी श्रीमंत असो किंवा रस्त्यावर वस्तू विकणारा मुलगा.
सहज विचारलं किती सुटतात रे महिन्याचे? म्हणाला ”सांगू नका कोणाला, हफ्त्याला खर्च जावून ९-१० हजार मिळतात. पन आक्खा दिवस सिग्नलला थांबायला लागतं. कधी रस्ता बंद करतात, कोणी मोठी पार्टी (मंत्री वगेरे) येणार असली की पोलीसलोक हाकलून देतात, मग जरा कमी होतो” मी मनात म्हणलं, म्हणजे महिन्याचे कमीतकमी ३५-४० हजार? आयला, माझी आजची ऑर्डर झाली असती तर त्यात मला जेमतेम २० हजार मिळाले असते, ते पण सगळं सुरळीत पार पडल्यावर एक महिन्यानी.

मनात म्हणलं “लेका तुला सगळ्या वेटर्सपेक्षा जास्ती पैसे मिळतात. कशाला त्यांच्याशी बरोबरी करतोस? तू तर स्वतःचा राजा आहेस” डोसा खावून झाल्यावर त्याला विचारलं आता अजून काय घेणार? म्हणाला तुम्हीच सांगा तुम्ही काय घेणार साहेब? मी म्हणलो आरे मी आणलंय ना तुला इथे,तर आता तू सांगायचं. आपण ऑर्डर करू. दत्तू म्हणाला साहेब तुम्ही दिले ना पैसे एवढे? आज माझ्याकडून तुम्हाला पार्टी. मी ओशाळलो, म्हणलं ह्या छोट्या गरीब पोराकडे मन केवढं मोठं आहे? मी म्हणलो “दत्तू आज तू मला पहिल्यांदा भेटलास ना? म्हणून आज हॉटेलचे पैसे मी देणार, आता बोल अजून काय घेणार?” त्याचा कोमेजलेला चेहेरा समजत होता, म्हणाला, नको साहेब, भूक संपली. आता मला जेवण पण नाय जानार, जाऊ आपण” असं म्हणून पटकन हॉटेलच्या बाहेर जाऊन उभा राहिला.
मी बिल भागवून वेटरला टिप ठेवून निघालो. बाहेर पडत असताना हॉटेलच्या काऊंटरवरचा अण्णा जरा सलगीत येवून म्हणला, “साब ये बच्चा दिनभर इधर चौकमे क्या क्या बेचता रेहता है, हम लोग हमेशा देखते है उसको. आज पेहेली बार इधर अंदर आके खाना खाके गया. बहोत अच्छा बच्चा है, गंदे बच्चोसे हमेशा दूर रेहता है. लेकीन क्या करे साब, हमलोगका भी धंदा है ना? हम लोग उसको अंदर आके खानेके लिये बोलेगा तो बाकीका कस्टमर आना बंद करेगा” मला त्याचंही पटले. पण आता काय सांगणार त्याला आणि त्याच्या कस्टमरना? जाताना हॉटेलमध्ये सहज नजर टाकली तर जे लोक बसलेले होते,त्यातल्या कित्त्येकांपेक्षा तो पोरगा कितीतरी जास्त कमवत असणार. फक्त रस्त्यावर काम करतो म्हणून त्याला ‘ते स्टेट्स’ नव्हतं.
बाहेर पडलो तर दत्तू गाडीपाशी जावून थांबला होता. आत बघत होता. त्याला विचारलं, मारायची का एक चक्कर गाडीतून? तुम्हाला सांगतो, ते ऐकल्यावर त्याच्या चेहेऱ्यावर जे भाव पाहिले ना, खल्लास.
त्याला शेजारच्या सिटवर बसवून एक छोटीशी चक्कर मारून पुन्हा सिग्नलला सोडले. गाडीच्या बाहेर नवलाईने बघत होता.उतरल्यावर बघून समाधानानी हसला. म्हणाला “साहेब, पुन्हा कवा येनार?” म्हणलो अरे मी येत असतो मधूनमधून इकडे, आता तुला बघितलं की थांबीन नक्की. “हात मिळवल्यावर तर ते दत्तगुरू एकदम प्रसन्नच झाले” नक्की या म्हणाला, मी आईला आणि बहिणीला काहीतरी चांगलं घेऊन सिधा घरी जानार. सांगनार आज आपण गाडीतून चक्कर मारली, अजून माझ्याबरोबरची कोणी पोरंपन गाडीच्या आत बसली नाय. मीच पहिला.” मी नंबरात आलेल्या त्या पोराला हसून टाटा केला.

तो जाताना बघत क्षणभर विचार करत बसलो, या पोराकडे शहरातल्या कित्येक पोरांपेक्षा केवढ्या गोष्टी जास्ती आहेत? याला पैशांची किंमत समजते, आई कष्ट करून घर चालवते त्याची जाणीव आहे. स्वतः शिकत नसला तरी बहिणीचे शिक्षण पूर्ण करायची अक्कल आहे. पुढे काय करायचं त्याचा प्लानिंग तयार आहे. आज हा पोरगा कष्ट करून एवढे पैसे कमावतोय, आपल्याकडे १२ वर्षांच्या एखाद्या मुलाला चाळीस हजार नुसते मोजायला सांगितले तरी नीट जमतील की नाही शंका आहे. पण आपल्याकडे कष्ट करून पैसे कमावणाऱ्या व्यक्तींपेक्षा, नुसतेच बडेजाव दाखवणाऱ्याची चलती जास्ती असते.
हा पोरगा नक्की पुढे जाणार आयुष्यात, अशी खुणगाठ मनात बांधून गाडी सुरु केली, रेडियो लावला, नेमकं अनाडीमधलं ‘किसीकी मुस्कुराहटो पे हो निसार’ लागलं. योगायोगच म्हणायचा नाहीतर काय…

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

लाईफ

वाचा एकदा खूप मस्त आहे थोडा वेळ लागेल पण नक्कीच आवडेल तुम्हाला….

flowers-165a

एखादा छान ड्रेस आवडतो आपल्याला.
दुकानात असलेल्या कपड्यांच्या गर्दीत तो साधा वाटतो, पण तरीही आवडतो.
काहीतरी दुसरे घेऊन बाहेर पडतो आपण.
परतताना मनात विचार येतो
‘तो ड्रेस घ्यायला हवा होता”

सिग्नलला गाडी थांबते,
चिमुरडी काच ठोठावते.
गोड हसते, पण भिक मागत आहे
हे लक्षात घेऊन त्या हसण्याकडे फार लक्ष देत नाही आपण.
२-३ रुपये द्यावे असे मनात येते.
रेंगाळत सुटे शोधता शोधता ‘देऊ का नको’ हा धावा मनात सुरू असतो.
तेवढ्यात सिग्नल सुटतो,
गाडी पुढे घ्यायची वेळ येते.
थोडे पुढे गेल्यावर मन म्हणते,
‘सुटे होते समोर, द्यायला हवे होते त्या चिमुरडीला’

जेवणाच्या सुट्टीत ऑफिसातला मित्र त्याच्या घरातला त्रास फार विश्वासाने सांगतो,
त्याच्या डोळ्यात व्यथांचे ढग दाटलेले दिसतात.
वाईट वाटते खूप, नशीब आपण त्या परिस्थितीत नाही असेही मनोमनी पुटपुटून आपण मोकळे होतो.
‘काही मदत हवी का?’ असे विचारायचे असूनही आपण गप्प राहतो.”
जेवणाची सुट्टी संपते.
तो त्याच्या आणि आपण आपल्या कामाला लागतो.
क्षणभर स्वत:वर राग येतो, ‘मदत तर विचारली नाही’
निदान खांद्यावर सहानुभूतीचा हात तरी ठेवायला हवा होता मी!’

असेच होते नेहमी,
छोट्या छोट्या गोष्टी राहून जातात.
खरं तर या छोट्या गोष्टीच जगण्याचे कारण असतात.

गेलेले क्षण परत येत नाहीत,
राहतो तो ‘खेद’, करता येण्यासारख्या गोष्टी न केल्याचा.

जगण्याची साधने जमवताना जगणेच राहून जात नाहीये ना ते ‘चेक’ करा.
“आनंद झाला तर हसा, वाईट वाटले तर डोळ्यांना बांध घालू नका”

चांगल्या गोष्टीची दाद द्या,
आवडले नाही तर सांगा,
घुसमटू नका.”

त्या त्या क्षणी जे योग्य वाटते ते करा.
नंतर त्यावर विचार करून काहीच साध्य नाही.

आयुष्यातल्या छोट्या गोष्टींना महत्त्व द्या,
त्या छोट्या क्षणांना जीवनाच्या धाग्यात गुंफणे म्हणजेच जगणे.”

आवडलेल्या गाण्यावर मान नाही डुलली तर ‘लाईफ’ कसले?
आपल्यांच्या दु:खात डोळे नाही भरले तर ‘लाईफ’ कसले?
मित्रांच्या फालतू विनोदांवर पोट दुखेस्तोवर हसलो नाही तर ‘लाईफ’ कसले?
आनंदात आनंद आणि दु:खात दु:ख नाही जाणवले तर ‘लाईफ’ कसले?

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

बंद मूठ

 

भाच्यानं अभावितपणे प्रश्न केला, ”मामा, छोट्या छोट्या बाळांच्या मुठी गच्च वळलेल्या का रे असतात? काय लपवलेलं असतं त्यांनी आपल्या हातात?”

आतापर्यंत इतक्या जणांची कित्येक बाळं पहिली. त्या सर्वांच्या बाळमुठी वळलेल्या होत्या; पण हा प्रश्न मला कधीच पडलेला नव्हता. छोट्या रुचिरला मात्र मात्र तो पडला. बहीण म्हणाली, “कालपासनं मला विचारून भांडावलंय, म्हणून मी तुझ्याकडे पाठवलंय. दे आता उत्तर! शेजारच्या घरात नवं बाळ आलंय – स्वारीनं पाहिलं आणि हेच विचारतोय!”
भाच्यानं माझा चांगलाच ‘मामा’ केला होता; पण त्याला देण्यासाठी एका उत्तराचा विचार करताना नवाच विचार तरारून आला. म्हटलं, ”अरे, देवाच्या घरून जेंव्हा बाळ येतं ना पृथ्वीवर, तेंव्हा देव प्रत्येकाच्या हातात एकेक नवी गंमत देतो न् म्हणतो, याच्या साहाय्याने स्वतः आनंद घे आणि जगाला आनंद दे. बघ, कुणाच्या हातात सुरेल गळ्याचा खाऊ, कुणाला तबला वाजवण्याची कला, कुणाच्या हाती उत्तम भाषणाची कुवत, कुणाला खेळाचा छंद, कुणाला झाडंच लावण्याची आवड, कुणाला कवितेचे पंख! एक ना दोन! जितके हात, तितक्या प्रकारचा खाऊ देवाकडे आहे, बेटा! देव म्हणतो, ही कला देतोय – मूठ घट्ट कर व पृथ्वीवर जा. हळूच उघडून बघ नि ओळख, स्वतःकडे कुठली कला आहे ते!”

“म्हणजे सर्वांकडे एखादी कला असतेच?” ”परमेश्वर कुणालाच मोकळ्या हाताने पाठवीत नाही. शहाण्या मुलांना वेळीच कळतं न् ते त्या कलेच्या, छंदाच्या सोबतीनं सारं जग आनंदी करतात!”

“अस्सं! माझ्याही हातात कलेचा खाऊ दिला असणारच देवानं!”

“निश्चितच. चल आत्तापासून स्वतःत कुठली कला, कुठली क्षमता आहे हे शोधायला सुरुवात कर!”

आपल्याही भोवती असे पुतणे, भाचे असतीलच! त्यांच्या बंद मुठीतल्या क्षमतांचं भान देणारे मामा – काका – आई – बाबा होता येणं हीही कलाच! मूठ उघडून बघा तरी…

~ प्रवीण दवणे

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

नेहमीच कमी पडणारी : एक क्वार्टर

5157081239745615041_Org

दारु काय गोष्ट आहे
मला अजुन कळली नाही,
कारण प्रत्येक पिणारा म्हणतो
मला काहीच चढली नाही.

सर्व सुरळीत सुरु असताना
लास्ट पेग पाशी गाडी अडते.
आणि दर पार्टीच्या शेवटी
एक क्वार्टर कमी पडते…

पिण्याचा प्रोग्राम म्हणजे जणु
विचारवंतांची गोलमेज परीषदच भरते,
रात्री दिलेला शब्द प्रत्येक व्यक्ती
सकाळच्या आत विसरते.

मी इतकीच घेणार असा
प्रत्येकाचा ठरलेला कोटा असतो,
पेग बनवणारा त्यदिवशी
जग बनवणार्‍यापेक्षा मोठा असतो.

स्वत:च्या स्वार्थासाठी
प्यायच्या आग्रहाची फेरी घडते.
आणि दर पार्टीच्या शेवटी
एक क्वार्टर कमी पडते…

पिण्याचा कार्यक्रम म्हणजे पिणार्‍याला
दरवेळेस नवीन पर्व असते,
लोकांना अकँडेमीक्सपेक्षा
पिण्याच्या क्षमतेवर श्रद्धा असते.

आपण हीच घेतो म्हणत
ऐकमेकाचे ब्रँडप्रेम जागवतात,
वेळ आली आणि पैसा नसला की
देशीवरही तहान भागवतात.

शेवटी काय, दारु दारु असते
कोणतीही चढते…
पण दर पार्टीच्या शेवटी
एक क्वार्टर कमी पडते…

पिणार्‍यामध्ये प्रेम हा
चर्चेचा पहिला विषय आहे,
देवदासचे खरे प्रेम पारो, की दारु ?
याचा मला अजून संशय आहे.

प्रत्येक पेग मागे “ती”ची
आठवण दडली असते,
हा बाटलीत बुडला असतो
ती चांगल्या घरी पडली असते.

तीच्या आठवणीत थर्टीची लेवल
लगेच सिक्स्टीला भिडते…
आणि दर पार्टीच्या शेवटी
एक क्वार्टर कमी पडते…

चुकून कधीतरी गंभीर विषयावरही
चर्चा चालतात,
सगळे जण मग त्यावर
Ph. D केल्यासारखे बोलतात.

प्रत्येकाला वाटते की त्यालाच
यामधले जास्त कळते
ग्लोबल वार्मिंगची चर्चा
गावच्या पोटनिवडणूकीकडे वळते.

जसा मुद्दा बदलतो
तशी आवाजाची पातळी वाढते
आणि दर पार्टीच्या शेवटी
एक क्वार्टर कमी पडते…

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)