Category Archives: कुठेतरी वाचलेले..

सकारात्मक ऊर्जा

 

रागातल्या ऊर्जेचा सकारात्मक वापर कसा करावा?

प्रश्न – सर, मला राग खुप लवकर येतो, नंतर मला पश्चातापही होतो, मला माझी ही सवय बदलायची आहे, ही सवय बदलण्यात आपण माझी मदत करु शकता का?

XXXजी, सर्वप्रथम आपले मनःपुर्वक अभिनंदन, कारण तुम्ही हे मान्य केलेत, आणि तुम्ही आयुष्यात नवे सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी उत्सुक आहात, सज्ज आहात, त्यामुळे अर्धा विजय तर इथेच झाला.

मी चुकतोय, हे कळणे, म्हणजे आपोआपच पुढची चुक टाळणे; नाही का?

आता तुमच्या प्रश्नाकडे वळुया, मी तर म्हणेन, दाग अच्छे है, च्या धर्तीवर राग चांगला असतो, असे म्हणणे योग्य ठरेल.

उदा. आपल्याला कचर्‍याचा राग येतो, म्हणुन तर आपण स्वच्छता ठेवतो, आपल्याला गरीबीचा तिटकारा असतो म्हणुन आपण रोज कामावर जातो, लोकांनी केलेल्या अपमानाचा आपल्याला राग येतो म्हणुन तर, इच्छा असो वा नसो, आपण आपलं काम चोखपणे पार पाडतो!

राग ही एक उर्जा आहे, आपल्यालाही राग येतो आणि असामान्य लोकांनाही राग येतो, पण ते लोक आपल्या रागातुन निर्माण झालेल्या उर्जा व्यर्थ घालवत नाहीत, तिचा सकारात्मक वापर करुन विश्व बदलुन टाकतात.

मार्टीन ल्युथर किंगला राग आला आणि त्याने अमेरीकाच बदलुन टाकली.
नेल्सन मंडेलाला कृष्णवर्णीयांवर होणार्‍या अन्यायाची चीड आली आणि त्याने अफ्रिका हादरुन टाकली.

आंबेडकरांनी तेच केलं, शिवाजी महाराजांनी केलं, त्यांनी आपला राग एकदाच व्यक्त होवुन शांत होऊ दिला नाही, तो निखारा त्यांनी आपल्या हृदयात सतत पेटता ठेवला, आणि शेवटच्या श्वासापर्यंत त्यातुन मिळलेलं इंधन आपल्या स्वप्नपुर्तीसाठी वापरलं!..

ते जे करु शकतात ते आपणही करु शकतो की!

फालतु गोष्टींवर रागराग करुन आपली बहुमुल्य उर्जा वाया घालवण्यापेक्षा तिचं रुपांतर तीव्र इच्छाशक्तीमध्ये करायला शिकणं, हीच खरी आनंदाची आणि यशाची गुरुकिल्ली आहे.
जिथं राग येतो अशा परिस्थितीला हाताळण्यासाठी काही टिप्स देत आहे.

१) स्वीकार करा.
समजा, तुम्ही कॉम्पुटरवर खुप महत्वाचं काम करत आहात, आणि लाईटस गेले, आता तुम्ही चिडचिड करुन काही फायदा आहे का? शिव्या देऊन, डोकं खराब केल्याने फायदा काहीच होणार नाही, झालं तर नुकसानच होईल, म्हणुन ‘लाईट गेली’, याचा स्वीकार करा, आणि दुसरे एखादे काम शोधा, त्यात रमामाण व्हा!, त्याचा आनंद घ्या!

असचं समजा, तुम्ही ट्रॅफीक जॅममध्ये अडकला आहात, मग आता किरकिर करुन कर्कश हॉर्न वाजवुन, आजुबाजुच्यांशी भांडुन काय साध्य होणारे? त्यापेक्षा कारमध्ये मस्त गाणे लावा, आणि आनंद घ्या!

२) स्वतःला दररोज सुधारा. सिद्ध करा.
कोणी तुमची चुक नसताना अपमान केला, फसवले किंवा भांडले तर त्यावर जास्त विचार करुन वेळ वाया घालवणं, म्हणजे मुर्खपणा आहे, नको त्या आठवणी कुरवाळत बसायचे नसते, त्या विसरायच्या असतात पण त्यातुन कमवलेला अनुभव, मिळालेला धडा मात्र आयुष्यभर आपोआप लक्षात ठेवायचा.

३) गप्प बसा. विसरा.
कधी कधी आपल्याला दुखावणारे आपलेच लोक असतात, अशा लोकांना जबर प्रत्युत्तर देऊन आपणच घायाळ होतो, अशा जखमा होतात, ज्या भरण्यासाठी आयुष्य जावे लागते. म्हणुन अशा वेळी मौन पाळणे सोयीस्कर ठरते.

आईवडील, भाऊ बहीण, बायकोमुले, जिवलग मित्र, जवळचे नातेवाईक, कर्मचारी, सहकारी, भागीदार, ग्राहक यांच्याशी लढाई करुन आपण जिंकलो तरी त्या युद्धात आपलेचं लोक हरलेले असतात, आपल्या शब्दांनी रक्तबंबाळ झालेले असतात. अशा विजयश्रीचा आनंद साजरा तरी कसा करावा? म्हणुन काही ठिकाणी गप्प राहणं, तिथुन निघुन जाणं आणि मौन पाळणं, श्रेष्ठ असतं!

४) आभार मानुन आनंदी व्हा!
ज्या व्यक्तिचा राग येतोय, त्याच्यात काही चांगले गुणसुद्धा आहेत, त्याने कधी तुम्हाला मदत सुद्धा केलीय, ते आठवुन त्याचे आभार माना. राग पळुन जाईल.

५) हसा!
कितीही वाईट परिस्थीती असो, त्याकडे पाहुन हसा, विनोद बनवा, खळखळुन हसा, मजा घ्या, दुःखाची तीव्रता नाहीशी होईल!
येणार्‍या प्रत्येक दिवशी तुमची उर्जा तुमची शक्ति बनावी, अशा मनःपुर्वक शुभेच्छा!.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

गणवेश

मुंबईतील मी राहत असलेल्या सोसायटीत पार्कींग मधे एक मुलगी येऊन बसते.
अंगावर शाळेतला गणवेश,
भाषा परभणी-हिंगोलीकडची, अनवाणी पायाने चालणारी !
तिला विचारले “कितव्या इयत्तेत आहेस तू ?
ती म्हटली इयत्ता दुसरीत आहे,
महानगरपालिकेच्या मराठी
शाळेत !
मग म्हटल “तू शाळा सूटल्यावर रोज इथे काय करतेस ?
तर ती म्हणाली ,
‘आई वडिलांची वाट पहातेय् !
मी कुतूहलाने विचारले
“काय करतात आईवडील?
ती- “मोठमोठ्या बिल्डिंगा बनवतात !
तेव्हा मी ओळखले की हिचे आईवडील बिगारी आहेत. संध्याकाळी ते आईबाप आले तिला घेऊन गेले..!
दुसऱ्या दिवशी तोच प्रसंग….
बरेच दिवस मी त्या मुलीशी बोलतोय….
तिच्या बोलण्यातुन एकच समजलय मला ….
की तिच्या मते शाळा शिकल्यावर. आपले आईवडील जे बिल्डिंगा बांधतात ना, तशा बांधाव्या नाही लागणार तर त्यात राहणाऱ्या माणसांसारखेच आपणही त्यात रहायला जाऊ !!!

केवढा आशावाद..

तिच्याकडे शाळेत पाणी न्यायला बाटली नव्हती म्हणून तिला एक बाटली दिली ….
एक चप्पल जोड दिला ..
फार आनंद झाला तीला .
परवा ती मला रडताना दिसली…
मी म्हटलं “काय झाले ग?
ती म्हणाली “तुंम्ही दिलेली बाटली हरवली गेली…..
मी म्हटले
“अग मग त्यात रडायचं कशाला ? दूसरी देतो तुला !
ती थोड़ी सुखावली…
तिला पुन्हा एक बाटली दिली..!!
तिने मुकाट्याने घेतली अन पुस्तकांच्या पिशवीत घातली..!!!
आज ती पुन्हा आली माझ्याकडे , म्हटले
” आता काय झाले ?
तर ती म्हणाली
“काही नाही ,बाटली द्यायला आलेय..!!
मी म्हटले का ग ? काय झाले? तर ती म्हटली “माझी पहीली बाटली सापडली….!!!
तेव्हा आई म्हनली ही देऊन टाक माघारी …!!
मी म्हटले “राहुदे ग…
पहिली खराब झाली की येईल तुला उपयोगाला !!!
पण तिला नाही समजले माझे बोलणे…..बाटली माघारी दिलीच.
माझे डोळे नकळत ओले झाले.अन तिला एक वही देऊ केली ,
ती पण नाही घेतली तिने..!!’
मी म्हटले “का ग ?
तर ती म्हणाली ” ह्या वर्षाला लागणाऱ्या वह्या
आहेत माझ्याकडे !!!!
काय समज आणि काय संस्कार आहेत !! ग्रेट !!
असो … धरण भरले की त्यातून जास्तिचे पाणी सोडून देतात… !!!! जनावरे पण एका वेळी हवं तेवढच खातात….!!!
पण…

शिकली सवरलेली माणसे मात्र अधाश्यासारखी साठवत जातात…किती नोटा मिळवल्या म्हणजे आपण सुखी होणार आहोत ??
स्वत:ला बंधने घालणार आहोत की नाही ?
लक्षात ठेवा खरा माणूस बनायला शिका. हपापलेल्या अन सुशिक्षीत माणसांपेक्षा मला ती मुलगी अन तिचे अडाणी पण समाधानी आई वडील खरे सुशिक्षित वाटतात,सुखी वाटतात! त्यांना मनापासून सलाम !! 🙏🏻🙏🏻🙏🏻

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

Vacuum Cleaner

मिताली काही दिवसासाठी राहायला माहेरी आली होती. माहेरी आलेल्या मुलीचे लाड जोरात चालू होते आणि सध्या तर काय मितालीची लाडकी आजी सुद्धा तिथे राहायला आली होती.. त्यामुळे मिताली जास्तच खुश… मितालीच्या आवडीचे पदार्थ तिची आई आणि आजी अगदी उत्साहानी करत होत्या. ह्या वेळी मिताली थोडी जास्तच दिवस राहायला म्हणून आलेली. आज घरात आई आजी आणि मिताली अशा तिघीच होत्या. बाबांची सुट्टी संपली असल्यामुळे बाबा ऑफिस ला गेले होते. मिताली हॉल मध्ये vacuum क्लिनर नि साफ सफाई करत होती… तिला स्वच्छतेची खूपच आवड होती. लग्नाआधी पण ती घर एकदम छान ठेवायची हि संधी साधून आईने मितालीला हाक मारली. “मनू … ए मनू … अग ऐकतियेस का ??” मिताली कडून काहीच उत्तर नाही.. भाजी निवडत बसलेली आजी हे सगळं बघत होती. “मितालीsss” पण आज ती वेगळ्याच तंद्रीत होती.. विचार करत…

शेवटी आईने मितालीच्या जवळ जाऊन तिला हलवले तेव्हा कुठे तिची तंद्री भंगली…

“काय ग कॊणत्या विचारांमध्ये हरवलीयेस? तुला आता अजिबात करमत नाही वाटतं अजय शिवाय.”

“नाही ग आई. असं काही नाही. काय झालं बोल ना.”

“अग मी कधीची हाक मारतेय तुला. तू आधी ते हातातलं बाजूला ठेव आणि इकडे ये अशी. बस आमच्याजवळ जरा” असं म्हणत आईने जवळपास ओढत मितालीला आजीजवळ बसवलं आणि स्वतः पण बसली. “अगं आई तो एकच कोपरा राहिलाय तेवढा तर…. ”

“ते नंतर होईल ग. बस अशी जरा आमच्याजवळ….” आजीला सुद्धा बरं वाटलं अगदी …

”मिताली… कसं चाललंय ग सगळं तिकडे? जमतंय ना मनू तुला…. म्हणजे मला खात्री आहे अगदी तुझी … तू सगळं छान करत असशील… ” आई.

“हो ग आई. मस्त एकदम.सगळं छान. सगळे खूप कौतुक करतात माझं. आणि अजय तर तुला माहितीच आहे. किती काळजी घेतो ते.”

“हो हो. खरंय. जमवून घेतेस ना ग सगळ्यांशी?” आई .

“अग आई हो.. असं का विचारतीयेस. आपण बोलतो कि कितीदा फोनवर .”

“हो अग फोनवर चेहरा नाही दिसत ग मनू… तू काय आणि आम्हाला त्रास नको म्हणून सगळं छान छानच सांगशील. माहितीये न मला. समोरासमोर जरा बर वाटतं ग तुला पण अजून सगळं नवीन आहे न म्हणून काळजी वाटते ग…  नाही सगळे छानच आहेत ग तसे. चांगली माणसं मिळाली तुला. त्यामुळे तशी काळजी नाही मला.. तू सुद्धा सगळ्यांना धरून राहायचं बरं का.. तुला काही त्रास नाही हो घरी…. सगळ्यांचे स्वभाव अगदी छान आहेत. आई पण अगदी छान कौतुक करतात तुझं.” आई.

“तुम्ही बसा दोघी.. मी जरा चहा ठेऊन आले आपल्याला .. “असं म्हणून डोळ्याच्या पाणावलेल्या कडा लपवत आई आत गेली.

मितालीच्या मनात मात्र वेगळंच वादळ घोंगावत होतं. किती कौतुक करते आई त्यांचं कायम. मान्य आहे मला काहीच त्रास नाही. पण म्हणून दर वेळी सगळं बरोबरच असतं असं नाही ना. आणि ते करतात का तुमचं असं कौतुक तुम्ही सगळ्या गोष्टी करून. खरं तर अजयशी भांडून मिताली इकडे आली होती. दोघांच जमायचं छान खरं पण अधून मधून अशी भांडणं सुद्धा होत असत. भांडणाच कारण अगदी शुल्लक असायचं पण नंतर ते मोठ्या भांडणात कधी रुपांतरीत व्हायचं ते त्यांना कळत पण नसत. अजयच्या घरच्यांशी मिताली पटवून घेण्याचा मनापासून प्रयत्न करत होती पण काही गोष्टीत त्यांनी सुद्धा थोडं समजून घ्यायला हवं असं मितालीला वाटत होतं. पण अजयला असं सांगितल्यावर तो कायम घरच्या लोकांची बाजू घेत असे आणि मितालीलाच समजून घ्यायला सांगत असे. ह्यावेळी मात्र मिताली खूपच चिडली होती. ह्या आणि अशा अनेक मागच्या गोष्टी तिने अगदी लक्षात ठेवल्या होत्या. त्यामुळे दर वेळी मीच का समजून घ्यायचं ? मीच का बदलायचं? हा प्रश्न तिला पडला होता. मितालीच्या मनात मोठ वादळ घोंगावत होतं… ती सकाळपासून हाच विचार करत होती… घरी बोलून दाखवलं तर घरचे काय आपल्यालाच समजावतील त्यामुळे घरी काही सांगायचं नाही असं ठरवलं होतं तिने.

“काय ग गब्बू कसला विचार चाललाय??” आजीच्या आवाजाने मितालीची तंद्री भंगली. “ते बघ तुझी आई गेली आत … मला काही सीक्रेट सांगायचंय का ??” आजीने एकदम दबक्या आवाजात कुजबुजत मितालीला विचारले. मिताली आणि आजी एकमेकींना अगदी जवळच्या. लहानपणापासून ज्या गोष्टी डायरेक्ट आई बाबांकडून होकार मिळणार नाही अशा गोष्टी आजीकडून बरोबर सांगितल्या जायच्या. घरातलं सुप्रीम कोर्ट होतं ते. मिताली तर हाक मारताना पण सुप्रीम कोर्ट म्हणायची कधी कधी… अगदी सीक्रेट गोष्टी सुद्धा मिताली आजीसोबतच share करायची. अजय आणि मितालीचं लग्न पण तसंच झालं होतं.

आजीचं बोलणं ऐकून मिताली हसली आणि म्हणाली “नाही ग आजी … सीक्रेट काही नाही .. मी ना आमच्या घरी पण असा vacuum क्लिनर आणायचा विचार करतेय ग … मस्त कोपरा न कोपरा स्वच्छ होतो … अगदी सोफा वगैरे पण ” आजीला पण आता कुठे हे सांगत बसा असं म्हणून मितालीने विषय बदलला.

इतक्यात मितालीची आई तिघींना चहा घेऊन आली.

चहाचा एक घोट घेत आजी म्हणाली “हम्म .. घे कि vacuum क्लीनर … घर साफ करायला ना … घाणेरडं घर … अस्वच्छ घर कुणाला आवडतं ??… पण २ घे”

“२ कशाला? एक बास झाला कि आजी . ”

“घर स्वच्छ राहावं म्हणून घेणारेस तर मन पण स्वच्छ करायला हवं ना सारखं …” प्रश्नार्थक चेहऱ्यांनी मितालीने आजीकडे बघितलं. “घराचा कोपरा न कोपरा स्वच्छ राहावा म्हणून धडपडतेस ना गब्बू तशी आपल्या मनाची पण साफसफाई व्हायला हवी ग. त्यात काही कडवे अनुभव , कुणी वाईट बोललेलं असेल तर ते अधून मधून साफ करावं लागतं नाहीतर आपलं मन पण कायम कचकच करत राहतं ग. घरातल्या कचऱ्यासारखं… घरात खूप कचरा साठल्यावर कशी दुर्गंधी येते तशी आपल्या बोलण्यातून वागण्यातून कुणाला येऊ नये म्हणून साफ करायचं ग. काही डाग खूप खोलवर गेलेले असतात. लवकर निघत नाहीत. पण ते मोठे होण्याआधीच. लोकांना दिसू नयेत म्हणून प्रयत्नपूर्वक पुसून टाकायचे; जास्त जोर लावून. शेवटी कचरा करणारी.. डाग पाडणारी आपलीच माणसं असतात ग. घरात माणसंच नसतील तर कचरा होणार नाही पण त्या घरातसुद्धा आपल्याला आवडणार नाही ग. घरात कितीही माणसं आली. अगदी बाहेरची सुद्धा आणि कचरा करून गेली तरी आपण पुन्हा पुन्हा घरही साफ करतो आणि त्यांनासुद्धा परत बोलावतोच कि. तसंच आपल्या मनाचं पण… त्याच त्याच गोष्टी मनात साठवून ठेवायच्या नाहीत… कचरा आपण साठवतो का घरात ? रोजचा रोज फेकतोच ना… तसं मनाचं पण. रोज सकाळी उठलं कि नवीन सुरवात… फ्रेश वाटायला हवं ..आणि आपलं सतत स्वच्छ असणारं घर बघून नंतर लोक पण आपल्या घरी तशीच जपून वागतात… आपल्याला त्रास होऊ देत नाहीत.. कधी कधी दूरवरून आपल्याला कचरा वाटणारी गोष्ट जवळ जाऊन बघितली कि आपल्याला कळत कि अरे हि तर आपल्याला लागणारी गोष्ट आहे ,महत्वाची आहे.. त्यालाच गैरसमज म्हणतात… दर वेळी आपल्याला वाटत असत तेचं बरोबर नसत.तसं होऊ नाही द्यायचं… नाहीतर आपली महत्वाची गोष्ट… महत्वाची माणसं हरवून जातात.. आपला vacuum cleaner आपणच असतो. सतत मीच का साफ करायचं असं वाटून उपयोग नाही. दुसर्यांनी साफ सफाई करून आपल्याला उपयोग होत नाही… आपणच आपल्या मनाला समजू शकतो आणि स्वच्छ ठेऊ शकतो. आपण दुसर्यांच्या घरात किती कचरा आहे हे बघतो का किंवा साफ करतो का ? नाही न… तसच मनाच पण आहे गब्बू.. आपण स्वतःच मन कायम स्वच्छ ठेवायचं.”

मिताली अगदी आश्चर्याने आजीकडे बघत होती.. आणि हे सगळं मन लावून ऐकत होती. मितालीने आजीला पटकन मिठी मारली.. आईच्या डोळ्यात पण पाणी तरळले.. इतके वर्ष ह्या घराची साफसफाई आजीनी कशी छान केलीये आणि त्यामुळे आपल्याला किती सुख मिळालं ह्या घरात हे आईला अनुभवायला तर मिळालंच होतं आज त्याचे रहस्य पण कळाले होते… आईने सुद्धा आजीचा हात हातात घेतला. आजींना पण आईच्या एका डोळ्यातले थँक you आणि एका डोळ्यात सॉरी चे भाव वाचायला वेळ लागला नाही .. त्यांनी आईकडे बघून डोळ्यांनीच असू दे असुदे केले.

आई डोळे पुसत आत गेल्यावर मितालीने आजीला विचारले “तुला कसं कळलं .. माझ्या मनात काय चाललंय ते … ”

“सुप्रीम कोर्ट आहे न मी… ह्या कोर्टाला सगळं कळतं … ते नार्को वगैरे न करता “. असं म्हणत आजीने उगाच साडी असताना पण कॉलर ताठ केली..

“आजी ग्रेट आहेस तू … “मिताली

“आणि गब्बू ते क्लीनर ऍमेझॉन वरून घे छान स्वस्त असतात गोष्टी तिथे आणि तुला घरबसल्या मिळेल … माझ्या मोबाइलला ते करून घेतलंय मी … उगाच कधीतरी बघत बसते साड्या वगैरे ….”

आता मिताली फक्त चक्कर येऊन पडायची बाकी होती ….

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

काळजी स्वतःची..

काळजी स्वतःची … ती कशी घ्यायची?

काळ-काम-वेगाचं गणित तर पाळायलाच हवं, त्याला इलाज नाही; पण सकस खाणं-पिणं, चांगलं वाचणं-बिचणं आणि पॉझिटिव्ह विचार करणं, आपली विनोदबुद्धी – सेन्स ऑफ ह्युमर जागृत ठेवणं इज अ मस्ट!
आता सारखा +ve +ve काय विचार करायचा!

प्रत्येक गोष्टीत शक्य होतंय का ते? होईलच का ते?…

समजा, असं झालं तर काय कराल? तसं झालं तर काय कराल? असा तुमचा उलट प्रश्न असेल, बरोबर?
वेल. तुम्ही काल्पनिक गोष्टींना घाबरूनच हे बोलता आहात, हे लक्षात आलं म्हणून एक काल्पनिकच उदाहरण घेऊ.
एक कोडंच घ्या ना नमुन्यादाखल…

tiger1

तुम्ही आफ्रिकेच्या जंगलात गेला आहात. चुकून तुमच्याकडून तिथल्या नियमांचं उल्लंघन झालंय आणि म्हणून तिथल्या आदिवासींनी तुम्हाला शिक्षा दिलीय जन्माची अद्दल घडण्यासाठीच… दोरखंडाने बांधून एका झाडाला उलटं टांगून ठेवलंय, दोरखंड तुमच्यापासून लांब झाडाच्या बुंध्याजवळ कुन्नी ठोकून बांधलाय, त्या दोरखंडाला खालून मेणबत्ती लावून ठेवलीय, भरीत भर म्हणून झाडाखाली सिंह येऊन जिभल्या चाटत थांबलाय. मेणबत्तीच्या उष्णतेने दोरखंड जळेल, तुटेल, लटकलेले तुम्ही अलगद नव्हे धप्पकन खाली पडाल आणि जंगलच्या राजाला आयती मस्त मेजवानी मिळेल! व्वा, क्यात सीन है!
काय कराल तुम्ही अशा स्थितीत? जीवाला घाबरणं काय हो, कुणीही करेल, ते सोडून दुसरं काय कराल? सुटकेसाठी काय शक्कल लढवाल? की अवसान गाळून बसाल?…
बघा हं, म्हणजे खाली आयतं उत्तर बघण्याआधी, विचार करून बघा खरा खरा! प्रामाणिक विचार अशा स्थितीत तुम्ही काय कराल?

tiger2




जिंकलात की हरलात?


आधीच म्हटलं ना, गांगरून जाण्यापेक्षा जरा वेगळं पॉझिटिव्हली विचार करा, सेन्स ऑफ ह्युमर जागृत ठेवा… अरे मौका भी है, साहित्य भी है…
जंगलच्या राजाला खूश करा…
त्याला हॅप्पी बर्थ डे म्हणा! विझली मेणबत्ती, वाचला दोरखंड,
तुम्हालाही सुटकेचा मिळाला ना मार्ग!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

आता विसाव्याचे क्षण…

 

पिकत गेलेली मंडळी वेगळी दिसतात. त्यांना पुढच्या पिढीला खूप काही सांगायचं असतं आणि ऐकूनही घ्यायचं असतं. जे पिकत न जाता नुसतेच म्हातारे होतात, ते संध्याकाळी एकत्र बसून केवळ कुटाळक्या करतात.

‘म्हातारपण’ ही मला कायम मनाची अवस्था वाटते. उद्याकडे आनंदाने बघणं, उत्सुकतेने बघणं म्हणजे ‘तारुण्य’ आणि उद्याचा दिवस उजाडला नाही तरी चालेल असं वाटणं म्हणजे ‘म्हातारपण’ इतकी सोपी व्याख्या होऊ शकेल का? विशीतली-तिशीतली कितीतरी मंडळी इतकी कंटाळलेली दिसतात, चेहऱ्यावर संपूर्णपणे ‘कंटाळा’ आणि कश्याविषयीच उत्सुकता नाही, कसलाही शोध घेण्याची वृत्ती नाही. मग ह्याला कशाला ‘जिवंत’ आणि ‘तरुण’ म्हणायचं? ह्याउलट सत्तरीतले कितीतरी आज्जी-आजोबा रोज ज्या उत्साहाने नवीन नवीन गोष्टी अंगीकारतात. मुलांकडून, नातवंडांकडून नवीन तंत्रज्ञान समजावून घेतात, त्यांना ‘म्हातारं’ कसं म्हणणार? ही मंडळी फक्त ‘ज्येष्ठ’ होत जातात, म्हातारे कधीच होणार नाहीत. आमच्या शांताबाई शेळके त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत तरुण होत्या. सुधीर मोघे अगदी शेवटपर्यंत पुढच्या अनेक योजना आखण्यात मग्न होते, उद्याकडे हसून पाहत होते. पुलं-सुनीताबाई अगदी अखेरपर्यंत उत्तमोत्तम कलाकृतींना दाद देत होते. ही मंडळी ‘ज्येष्ठ’ झाली. त्यांच्या आयुष्याची ‘उजवण’ झाली.
आरती प्रभू एका कवितेत लिहितात, ‘तिकडून एक म्हातारा आला, म्हातारा म्हणजे नुसताच म्हातारा… पिकत-बिकत गेलेला नाही.’ किती नेमकं लिहिलंय हे.

पिकत गेलेली मंडळी वेगळी दिसतात. त्यांना पुढच्या पिढीला खूप काही सांगायचं असतं आणि ऐकून घ्यायचंही असतं. ही मंडळी, नातवंडांना गोष्टी सांगतात, त्यांचं अक्षर घडवतात. जे पिकत न जाता नुसतेच म्हातारे होतात, ते संध्याकाळी एकत्र बसून, ‘सून… गुडघे… किंवा इतरांच्या घरातल्या कुटाळक्या करतात.’

पिकत गेलेलं एखादं जोडपं जेव्हा संध्याकाळी बागेत बाकावर शांत बसतं, तेव्हा त्यांच्यात शब्दांविना एक संवाद चालू असलेला मला कायम जाणवतो आणि बोरकरांची ‘आता विसाव्याचे क्षण’ ही कविता आठवते.

‘आता विसाव्याचे क्षण, माझे सोनियाचे मणी
सुखे गोवीत-ओवीत, त्याची ओढीतो स्मरणी’

हे आजी-आजोबा आठवतायत त्यांच्या आयुष्यातले सुंदर क्षण, माळ ओढतायत, पण कोणत्या बाबाची किंवा बुवाची नव्हे तर, सुखाच्या क्षणांची. सुखं गोवताना पुन्हा पुन्हा ते सुंदर क्षण आठवतायत. एकमेकांशी फक्त नजरेने बोलून त्या सुखाच्या क्षणांची उजळणी करतायत. ह्या बोरकरांच्या कवितेचं भाग्य मोठं की ह्या कवितेला संगीतबद्ध केलेल्या माझ्या रचनेला लतादीदींचा स्वर लाभला. त्यांनी ‘आता’ हा शब्द इतका सुंदर गायला आहे की त्यात आधीची सगळी वर्षं पण दिसतात. मुळात खूप जास्त सांगतो हा ‘आता’. सगळं पाहिलं, सुख-दुःख, अडचणी आणि… ‘आता’ विसाव्याचे क्षण. लतादीदींना मी भूप रागाच्या सुरावटीच्या जवळ केलेली ही रचना आवडली हे माझं भाग्य!

‘काय सांगावे नवल, दूर रानीची पाखरे
ओल्या अंगणी नाचता होती माझीच नातरे’… आजोबांच्या कवितेत अगदी स्वाभाविकपणे नातवंडांचा उल्लेख येतोच. त्यांच्यासाठी सगळ्यात हळवा कप्पा म्हणजे त्यांची नातवंडं. पाऊस पडून गेलाय, अंगणांत पाणी प्यायला दुरून पक्षी आले की क्षणभर दोघांनाही वाटतंय की आली पिल्लं… नातवंडं लांब असण्याचा त्रास आहे, पण तक्रार नाहीये ह्या कवितेत.

त्या वयात स्त्री-पुरुष नात्याकडे बघण्याचा एक सुंदर दृष्टिकोन पुढच्या ओळींमध्ये आहे.

‘कधी पांगल्या प्रेयसी, जुन्या विझवून चुली
आश्वासती येत्या जन्मी, होऊ तुमच्याच मुली’… आकर्षण, शरीर प्रेमाची ओढ ह्या पलीकडे जाणाऱ्या ह्या ओळी आहेत. ह्या जन्मात एकत्र राहता आलं नाही, नव्हता तसा ‘योग’, पण म्हणून कोणीही तुटलेलं नाही आणि म्हणूनच ‘पांगल्या’ हा शब्द वापरला आहे. पुढच्या जन्मी तुझ्या मुली होऊन येऊ आणि तुझी आयुष्यभर काळजी घेऊ, असं आश्वासन देणाऱ्या प्रेयसी आहेत. नात्याकडे बघायचा किती सुंदर दृष्टिकोन ह्या ओळींमध्ये आहे. ह्या ओळी म्हणताना लतादीदींनीं ‘होऊ तुमच्याच मुली’ हे शब्द गाताना एक अत्यंत सहज आणि प्रसन्न, पण पुसट असं हास्य ठेवत ते गायले आहेत. लतादीदींबरोबर गाणी ध्वनिमुद्रित करणं हा क्षण माझ्या आयुष्यातला एक सुवर्णयोग होता. ही व्यक्ती सत्तर वर्षांपेक्षा जास्त काळ आपल्या हृदयावर अधिराज्य गाजवते आहे, ह्यामागे त्यांचं गाण्यासाठी असणारं ईमान क्षणोक्षणी जाणवत राहतं.

‘मणी ओढता ओढता होती त्याचीच आसवे
दूर असाल तिथे हो नांदतो मी तुम्हांसवें’
ह्या गाण्यातलं हे शेवटचं कडवं पुन्हा एकदा त्या ‘पिकत’ गेलेल्या आजी-आजोबांचं, मुलं-नातवंडं-पतवंडं हे सगळे हळूहळू दूर जातात, पण त्या प्रत्येकामध्ये ‘हे’ आजीआजोबा नांदत असतात, शेवटी ह्यांचेच कण असतात त्या सगळ्या पुढच्या पिढ्यांमध्ये. मणी ओढता ओढता होती त्याचीच आसवे, ह्यांत त्या वयामध्ये आलेला हळवेपणा किती सहज आला आहे. आठवणी काढता काढता सहज भरून येतं असं हे वय.

मुलं आणि नातवंडं ह्यांचं लांब असणं, त्याची खंत वाटणं आणि मग आज-आजोबांनी एकमेकांची समजूत काढणं, हे सगळंच एखाद्या सुंदर कवितेसारखं. मी नुकतीच स्वरबद्ध केलेली बोरकरांचीच अजून एक कविता, ज्यात मला मुलं आणि नातवंडं लांब असल्यामुळे हळहळणारी आज्जी आणि तिला समजावणारे आजोबा असं चित्र दिसलं.

‘पिलांस फुटुनी पंख तयांची घरटी झाली कुठे कुठे’ अशी खंत व्यक्त करणाऱ्या आजीला आजोबा समजावतात- ‘आता आपुली कांचनसंध्या, मेघडंबरी सोनपुटे’ असं काहीसं चित्र माझ्या डोळ्यासमोर आलं.

‘कशास नसत्या चिंता खंती, वेचू पळती सौम्य उन्हे
तिमिर दाटता, बनुनी चांदणे तीच उमलतील संथपणे’

प्रतिभावंत कवीच्या कवितेतला प्रत्येक शब्द खूप काही सांगणारा असतो, ‘वेचू पळती सौम्य उन्हे’मध्ये किती पदर आहेत. उन्हं पळून जाणार आहेत हे नक्की, कारण ही संध्याकाळ आहे, हे मान्य केलं आहे. सौम्य आहेत कारण संध्यकाळचं उन्ह कधीच भाजत नाही. कारण ‘सौम्य’पणा मनात आलेलं हे वय आहे. ही उन्हं का वेचून ठेवायची? कारण जेव्हा खूप अंधार होईल, अश्या शेवटच्या क्षणी ह्या सुंदर क्षणांच्या आठवणीच आपल्याला साथ देतील, तेव्हा आत्ता हळहळत क्षण वाया घालवण्यापेक्षा, आपली ही सोन्याची संध्याकाळ, ‘कांचनसंध्या’ मनापासून साजरी करूया. हे सोन्याचे कण वेचून ठेवूया!!

‘कवितेचं गाणं होतांना’चा लेख आणि ह्यातील साऱ्या कविता, गाणी अश्या ज्येष्ठ मंडळींना अर्पण करतो ज्यांनी आम्हाला सगळ्यांना घडवलं आणि आजही घडवत आहेत. ज्यांच्या पिकत जाण्यातून चंदनाचा सुगंध येतो आणि म्हणूनच बोरकर म्हणतात की- अशा लोकांचं आयुष्य संपत नाही, त्यांची ‘उजवण’ होते.

‘सले कालची विसरून सगळी भले जमेचे जिवी स्मरू
शिशुहृदयाने पुन्हा एकदा या जगतावर प्रेम करू!!’

सलील कुलकर्णी

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)