Category Archives: प्रेरणादायी

डालडा आणि मराठी माणूस

dalda-vanspati

डालड्याचा शोध एका मराठी माणसाने लावला होता.

डालडा सगळ्यानाच माहित आहे. एकेकाळी हे पिवळे डब्बे प्रत्येकाच्या घरात दिसायचे. साजूक तुपाचा सबस्टीट्युट असलेला हा डालडा मोकळा झाल्यावर भरपूर कामासाठी उपयोगी पडायचा. तो आपल्या जेवणाशी आणि जीवनाशी एवढा जोडला गेला होता की डालडा हा एक ब्रँड आहे आणि पदार्थाच नाव वनस्पती तूप आहे हे आपण विसरूनच गेलो होतो.

हो वनस्पती तूप. एकेकाळी याच वनस्पती तूपाने अख्ख्या दुसऱ्या महायुद्धात सैनिकांना जगवल होतं. पण गंमत अशी की आपल्या पैकी प्रत्येकाला वाटत की हे वनस्पती तूप परदेशात शोधलं गेलंय. तर तस नाही. वनस्पती तुपाचा शोध एका मराठी माणसाने लावला आहे.

नारायणराव बाळाजी भागवत.

भागवत घराणे हे मुळचे पंढरपूरचे. घरात अगदी गर्भश्रीमंती होती. पण नारायणरावांचे वडील त्यांच्या वडिलांशी भांडून निराधार अवस्थेत मुंबईस आले. तिथेच हमाली वगैरे करून शिक्षण घेतल. मट्रीकच्या परीक्षेवेळी कष्टाने त्यांना मानाची ‘जगन्नाथ शंकरशेठ’ शिष्यवृत्ती मिळाली. आपल्या मेहनतीने शिक्षण पूर्ण करून ते वकील झाले. नंतर उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश झाले. नंतर बाळाजी भागवत इंदोरच्या होळकर संस्थानचे दिवान बनले.

बाळाजी भागवतांची पत्नी ही त्या काळातली म्हणजे एकोणिसाव्या शतकातली मॅट्रिक होती आणि इंग्रजी पुस्तके वाचणे हा तिचा छंद होता.

अशा सुशिक्षित माता-पित्यांच्या पोटी नारायणरावांचा जन्म १८८६ मध्ये झाला. नारायणराव व त्यांची भावंडे अभ्यासात हुशार होते. नारायणरावांनादेखील आपल्या वडिलांच्या प्रमाणे ‘जगन्नाथ शंकरशेठ’ स्कॉलरशिप मिळवायची होती. त्यासाठी ते संस्कृत भाषेचा अभ्यास फार जोमाने करत होते. पण त्यांच्याच एका आप्ताने त्यांना सांगितले,

‘नारायणा, तुझी आíथक स्थिती उत्तम आहे, तुझे शिक्षण तुझे आई-वडील सहज करू शकतात. त्यामुळे उगीचच जगन्नाथ शंकरशेठ मिळवून तू दुस-या एका हुशार पण गरजू विद्यार्थ्यांचे शिक्षण पैशाअभावी अडवू नकोस आणि जो काही अभ्यास करशील तो आनंदासाठी कर, काही मिळवायचे असे ध्येय ठरवून करू नकोस’

हा सल्ला नारायणरावांना जन्मभर मार्गदर्शक आणि दिशादर्शक ठरला. नारायणराव भागवतांनी मुंबईच्या झेवियर्स कॉलेजमधून रसायनशास्त्रात डिग्री घेतली. याच काळात सर जमशेदजी टाटांच्या संकल्पनेतून कर्नाटकातील बेंगलोरमध्ये इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्स’ची स्थापना झाली होती.

भारतातील हे पहिले मुलभूत संशोधन केंद्र होते. नारायणरावांनी तिथल्या पहिल्याच बॅचमध्ये प्रवेश घेतला. रसायनशास्त्रात त्यांनी ऑईल्स आणि फॅट्स यावर संशोधन केले.

ते टाटा इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्सची संशोधन पदवी पूर्ण करणारे पहिले विद्यार्थी ठरले. त्यांच्यापाठोपाठ त्यांच्या भावाने देखील याच संस्थेत प्रवेश घेतला.

पासआउट झाल्यावर नारायणराव येमेन देशातील एडनला गेले. तिथे त्यांच्या वडिलांच्या मित्राचा इब्राहीमभाई लालजी यांचा साबणाचा कारखाना होता. तिथे त्यांना मदत करण्यास सुरवात केली. त्यांच्याच घरात त्यांच्या मुलासारखे राहिले.

पुढे १९१९ मध्ये पत्नीचे निधन झाल्यावर ते भारतात परत आले. भारतात आल्यावर टाटा ऑईल मिल्स येथे कंपनीचे डायरेक्टर कपिलराम वकील यांचे मुख्य मदतनीस म्हणून ते नोकरी करू लागले.

पहिल्या महायुद्धाचा हा काळ होता. सैनिकांना लोण्याची आवश्यकता असायची. पण ते सर्वाना पुरवण शक्य नव्हतं. थिजवलेल्या तेलापासून लोण्याचा स्वस्त पर्याय म्हणून मार्गारीन सैन्यात वापरायला लागले. ते लोकप्रिय झाले व ते स्वस्त असल्यामुळे मागणी वाढत गेली.

पण भारतीय सैनिकाकडून मात्र या मार्गारीन पेक्षा तुपाची मागणी जास्त व्हायची.

याच काळात जगभरातील संशोधक साजूक तुपाला पर्याय शोधण्याच्या मागे लागले होते. विशेषतः अमेरिका व जपान मध्ये गोडेतेलापासून तूप तयार करण्याचे प्रयत्न सुरू होते, पण त्यांना यश मिळत नव्हते. पण टाटा कंपनीमध्ये नारायणराव भागवत आणि कपिलराम या दोघांनी त्यात यश मिळवले.

पहिले नैसर्गिक तूप भारतात तयार झाले.

ही गोष्ट टाटा कंपनीचे वित्तीय सल्लागार असलेल्या पीटरसन या गोऱ्या अधिका-याला कळली. त्याने या कृतीची मागणी त्यांच्याकडे केली. पण भागवत आणि कपिलराम उत्तरले,

‘‘या क्षेत्रात आम्ही शोधकर्ते ठरलो आहोत तर मग त्याचा फायदा आमच्या देशालाच झाला पाहिजे. आमच्या देशालाच त्याचे श्रेय मिळायला हवे’’.

इंग्रजांच्या सत्तेचा काळ होता. आपण ज्यांच्यावर राज्य करतो ते भारतीय लोक आपली आज्ञा मानत नाहीत याचा राग त्या पीटरसनच्या मनात आला. त्याने थेट टाटांच्या या कंपनीची आर्थिक नाकेबंदी केली. टाटांना ही कंपनी बंद करावी लागली.

कपिलराम आणि नारायणराव दोघेही बेकार झाले. जवळपास सातवर्ष नारायणराव बेकार होते. अमेरिकेतील एक अतिशय चांगल्या पगाराची नोकरी त्यांना चालून आली होती पण ‘वनस्पती तुपाच्या’ शोधाचे श्रेय त्यांना आपल्या देशालाच द्यायचे या हट्टापायी त्यांनी नाकारली.

याकाळात त्यांच्या एका बहिणीने आपल्या शिक्षिकेच्या नोकरीतून त्यांच अख्खं कुटुंब संभाळल.

अखेर सात वर्षानी कपिलराम यांनी गुजरातमध्ये सॉल्ट कंपनी सुरु केली व नारायणरावांना तिथे नोकरी मिळाली. या दोघांच्या जोडीने तिथेही रसायनशास्त्रात अनेक महत्त्वाचे शोध लावले. पुढे ही कपिलराम यांची कंपनी टाटांनी विकत घेतली आणि तिचे नाव ठेवलं

‘टाटा केमिकल्स’. टाटा केमिकल्सची मुख्य जबाबदारी कपिलराम आणि नारायणराव यांच्याकडेच होती.

सर्व घडी नीट बसलेली असतानाच अचानक नारायणरावांना गुजरात सोडून परत यावं लागलं. त्याच्या वडिलांना पॅरालीसीसचा झटका आला होता. मुंबईत येऊन त्यांनी आपले मित्र अनंतराव पटवर्धन यांच्याबरोबरसाबण आणि बाकीच्या कंपन्यांना लागणारी केमिकल्स बनवणारी ‘अनार अँड कंपनी’ सुरू केली.

याच काळात लिव्हर ब्रदर्सनी भारतात हिंदुस्तान वनस्पती मॅन्युफ्कचरिंग नावाची कंपनी स्थापन केली होती.

त्यांनी डाडा या डच कंपनीबरोबर करार केला आणि भारतात सेवर येथे वनस्पती तूप बनवणारी फॅक्ट्री सुरु केली. हे वर्ष होतं १९३७. पुढे दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात त्यांना संपूर्ण जगभरात वनस्पती तूप पाठवण्याचे कॉन्ट्रॅक्ट मिळाले आणि तिथून वनस्पती तूप म्हणजे डालडा हा अगदी समानार्थी शब्द पडून गेला,
वनस्पती तुपाचा शोध नारायणराव भागवत यांनी लावला होता हे जगाबरोबरच आपण ही विसरून गेलो.

नारायण राव भागवतांच्या मुलीनीही त्यांच्या घरची उच्च शिक्षणाची परंपरा पुढे नेली. त्यांच्या दोन्ही मुली म्हणजे सुप्रसिद्ध लेखिका आणि समाजसेविका दुर्गा भागवत आणि भारतातल्या पहिल्या डॉक्टरेट मिळवणाऱ्या कमलाबाई भागवत सोहनी. त्यांच्या रूपाने भागवत कुटुंबाच नाव अजरामर राहिले आहे.

थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

कॅरम काढा, पत्ते काढा,
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे ।

सापशिडी आणि बुद्धीबळ  खेळा
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे ।

जुने फोटो अल्बम, आठवणी काढा
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

जुन्या चोपड्या काढा, गोष्टी काढा,
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

चटईनी सतरंजी अंथरून बसा
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

रेडिओ काढा, टेपरेकॉर्डर काढा,
थोडेदिवस घरातच बसायचं आहे

जुनी पत्रंनी पुस्तकं काढा ,
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

थोडसं स्वत:च्या जगण्याचा हिशेब मांडा
थोडे दिवस  घरातच बसायचं आहे

थोडा वेळ स्वत:सोबत घालवा ,
थोडेदिवस  घरातच बसायचं आहे

कागदनी पेन वापरून पहा
थोडेदिवस  घरातच बसायचं आहे

मेंदू आणि शरीर जरा शांत ठेवा,
थोडे दिवस  घरातच बसायचं आहे

डाळ-भाताची सवय करा,
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

नसलो आपण तरी जग चालतं
कोण नसेल तर आपलं मात्र अडतं

कुठे नेमकी आपली जागा
जरा शांतपणे शोधायची आहे

आपण आहोत की नाही याची पण खात्री करायची आहे।।

स्वत:ला सांगा फक्त स्वत:बद्दल
थोडे दिवस घरातच बसायचं आहे

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

स्त्री समाधानी केव्हा असते ?

स्त्रियांना नेहमी ऐकवलं जातं,

कितीही करा तुझं मन काही भरत नाही.
तुझं आपलं नेहमी चालूच असतं,
माझ्यासाठी कधी हे केलं का?
ते केलं का?
तू कधीच समाधानी नसते.

पण,
अस नाही होे….
स्त्री समाधानी असते जेव्हा तिला तिच्या मनासारखा जोडीदार मिळतो….

स्त्री समाधानी असते जेव्हा तिची मुलं शाळेत निबंध लिहताना
my best friends my mom and dad असे लिहतात.

स्त्री समाधानी असते तेव्हा,
जेव्हा चार लोकांसमोर तीच कौतुक नवरा मोठ्या अभिमानाने करतो….

स्त्री समाधानी असते तेव्हा , जेव्हा तिचा नवरा त्याच्या प्रत्येक यशात तिला सहभागी करून घेतो…

स्त्री समाधानी असते तेव्हा ,
जेव्हा तिचा नवरा म्हणतो, व्वा !
काय चव आहे तुझ्या हाताला…..
मुलं जेव्हा म्हणतात मम्मा तुझ्या सारख जेवण कुणीच बनवत नाही ग…..

स्त्री समाधानी असते तेव्हा,
जेव्हा नवरा कामावरून येताना सहज एखादा गजरा आणतो.
आणि तिच्या केसात माळतो.

स्त्री समाधानी असते तेव्हा ,
जेव्हा सासुसासरे अभिमानाने सांगतात हया आमच्या सुनबाई आहेत..
छे! सुनबाई नाहीच हो,
ही तर आमची लेक हो!!!

स्त्री समाधानी असते तेव्हा,
जेव्हा सून म्हणते आई छान दिसतेयहं ही साडी तुम्हाला..

स्त्री समाधानी असते,
तेव्हा,
जेव्हा नातवंड आजी आजोबांनाही आपल्या बरोबर फिरायला घेऊन चला असा आईबाबांकडे लाडिक हट्ट करतात.

स्त्री समाधानी असते तेव्हा ,
जेव्हा मुलगा जाता-येता आई जेवलीस का?
बाबा कुठे आहेत ग,
जेवले का ? असे विचारतो

स्त्री समाधानी असते तेव्हा
जेव्हा चौकोनी कुटूंबात आई बाबांना महत्वाचं स्थान असतं

स्त्री समाधानी असते तेव्हा,
जेव्हा तिला घरातील प्रत्येक गोष्टीत सहभागी केलं जातं….
आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे स्त्री समाधानी जेव्हा होते तिला तिच्या नवरयाचे हवे तसे प्रेम मिळते…….
स्त्री मग ती कोणत्याही वयाची असू दे तिच्यात प्रेम,माया,क्षमा सगळं असतं तिला दुर्लक्षित करू नका….
ती आपल्या घरची लक्ष्मीच आहे,
तिला तीच स्थान द्या…
तिला दुर्लक्षित केले की ,ती भांडायला उठते म्हनून ती कजाग, उद्धट होते पण,
जेव्हा जेव्हा तिच्या मनाविरुद्ध आणि चुकीचे घडत आहे त्या- त्या वेळी शक्तीने जन्म घेतला आहे….
म्हणून स्त्री लक्ष्मी आहे तिला तिचं स्थान द्या…..
छोट्या छोट्या गोष्टीत पण सुख मानणारी ही एक निसर्गाची सुदंर कलाकृती आहे….

ती आपल्या रथाच एक चाक आहे.
🙏

Retired

(ते रिटायर झाल्यावर सध्या काय करतात)

😂😂😂

दूध आणायला जातात गरज नसताना.

गेटबाहेर झाडू मारतात
सडा टाकतात,
(रांगोळी येत नाही ती पण काढली असती)

शेजारच्या बाबाकडे जाता येता रागाने बघतात कधी ठीणगी उडेल माहीत नाही.

मागच्या बाईने भिंतीवर वाळण्यासाठी घातलेले कपडे तिचे लक्ष नसताना हळूच ढकलून पाडणे 😜

दिवसभर वॉचमनसारखे
खिडकीत बसून रहाणे.

वायफाय बंद पडला की
उगाच निरर्थक वाद घालणे.
व Service Provider ला
बघून घेईन म्हणून दम देणे

प्रत्येक काम मीच करायला पाहीजे असा उगाच तगादा लावणे आणि बाकीचे कसे नालायक आहेत हे दाखवून देणे.

पाण्याची टाकी भरेपर्यंत वर बघत उगाच उभे रहाणे Automatic असली तरी उगाच गच्चीवर जाउन डोकाऊन येणे.

गरज नसताना बँकेत जाऊन
निरर्थक वाद घालणे आणि
मी कीती कामात पटाईत होतो
हे पटवून द्यायचा प्रयत्न करणे.

मुलाचे फेकून दिलेले शर्ट, टी शर्ट,
उगाच वापरायला काढणे.

कार जर बाहेर काढायची म्हणले
तरी उगाच फालतू चौकशा करणे.

उठले की एखाद्या कॉलेजात जाणाऱ्या मुलाला लाजवेल असे मोबाईल वर बसणे.

उगाचच चट्ट्यापट्याची
अंडरवेअर घालून गेटमधे
कींवा मागच्या दारात उभे रहाणे.

बिनकामाचे फोन करुन
उगाचच काड्या करत बसणे.

येणाऱ्या जाणाऱ्या ला उगाचच एखाद्या नातेवाईका विषयी गाऱ्हाणी सांगत बसणे आणि स्वतःचे हसे करुन घेणे.

नातवांचे मित्र/ मैत्रिणी दारात खेळायला आले की अंगावर खेकसणे म्हणजे ते परत येऊच नयेत. 😂

कुठे बाहेर जायचे म्हणले तरी कार मधे पुढे बसायचा यांचाच मान आणि परत वर Driving चे धडे. गाडी जरी चालवायला येत नसली तरी. 😂

एखादे आवडते सिरीयल/सिनेमा लागला म्हणून बघत बसले की यांची फालतू बातम्या बघायची वेळ.

बजेट, संसद सभागृहातला
गोंधळ समजत नसला तरी
वेड्यासारखे tv वर बघत बसणे.

सर्वांचे एकमत झाले असताना मला का विचारले नाही म्हणून रुसणे आणि विचारले असताना मला कशाला विचारता म्हणून झटकून टाकणे. 😠

आपल्याला मोबाईल मधले फार कळते हे समवयिन असलेल्या म्हाताऱ्या ला दाखवताना काहीतरी सेटींग चेंज करणे आणि सरते शेवटी फोटो सगळे उडाले फोन नंबर दिसत नाहीत म्हणून कांगावा करणे. 😂

एखादी गोष्ट नवीन करताना eg, घरातील फर्निचर, फॅब्रीकेशन उगाच स्वतःच्या कारागीराला बोलवून ती गोष्ट चौपट खर्च करुन ठेवणे आणि ती कीतीही वेडीवाकडी असली तरी जाणाऱ्या येणाऱ्या ला दाखवून हसे करुन घेणे. 😜

उगाचच जूने वाहन उदाहरणार्थ Scooter अथवा मोटरसायकल न विकता ठेऊन देणे, कधीतरी काढून उगाच फार मोठ्ठा मेकॅनीक असल्यासारखे कीका मारत बसणे, प्लग साफ करत बसणे, नेमके यावेळेस नातवाची मैत्रिण अथवा सूनेची भीशी असते नाहीतर मुलाचे साहेब घरी येणार असतात. 😂.

लाईटबील फोनबील जास्त येते म्हणून जाता येता लाईट बंद करणे, आणि आपण फोनवर बोलताना रागाने पहाणे आणि स्वतः फोनवरुन कोणाबरोबर तरी तासनतास कीडे कागाळ्या करत बसणे. 😜

संध्याकाळी बागेत फिरायला जाणे आणि तासन् तास बाकडे आडवून बसून राहणे. 😂

पिवळी गोळी नीळी गोळी अशाप्रकारे गोळ्यांची नावे लक्षात ठेवणे म्हणजे डॉक्टर तपासायला आला की वेडाच व्हावा 😂😂😂😂

🌹🌹🌹🌹 सर्व रीटायरड लोकांना समर्पित 🌹

संकलन/संपादन : टीम स्पंदन, साभार: लेखक

जीवनातील सर्वात क्रूर सत्य कोणते ज्याबद्दल लोक बोलत नाहीत?

  • सर्वात पहीले क्रूर सत्य म्हणजे जो खरं बोलतो लोक त्याला वेडा म्हणतात.
  • तुम्ही कितीही चांगले वागा कोणाच्या ना कोणाच्या मनामध्ये तुम्ही वाईट असताच.
  • कोणीतरी म्हटलं आहे की, “बायकोच्या/प्रेयसीच्या गावातुन फिरताना जरा सांभाळून फिरावे, तिच पहीलं प्रेम तुमच्या आजूबाजूला असु शकते”.
  • कोणतीच जीवंत व्यक्ति २४ तास पुर्णपणे खुश राहु शकत नाही पण काही लोक असे आहेत कि ते २४ तास दुःखी राहु शकतात.
  • लढाई कुठलीही असो, अगोदर सामान्य माणसालाच बळी जावं लागतं. राजा स्वतः कधीच सुरुवातीला लढत नाही.

  • इथे जवळपास प्रत्येकजण भिकारी आहे. गरीब लोक श्रीमंताकडे भिक मागतात आणि श्रीमंत लोक देवाकडे मागतात.
  • आजकाल व्हर्जिन या शब्दाचा खुपच वापर वाढला आहे. “माझा जोडीदार व्हर्जिन असो किंवा नसो मला काहीच फरक पडत नाही, व्हर्जिन असणे किंवा नसणे हा प्रत्येकाचा वैयक्तिक प्रश्न आहे”, असं म्हणणारे ७०% लोक स्वतः व्हर्जिन नसतात.
  • जे लोक आयुष्यात खुप जास्त वेळेला हरलेले असतात ते आयुष्यात खुप मोठ्ठे होतात नाहीतर आत्महत्या करतात.
  • आजच्या काळात सेक्युरीटी(सुरक्षितता) ही गोष्ट फक्त दिखावा करण्यासाठी अस्तित्वात आहे, अगदी लोकशाही सारखीच.

  • कर्म खुप भयंकर गोष्ट आहे. कोणाचं वाईट केलं तर आपलं वाईट कधी ना कधी होणारच.
  • माणसापेक्षा निसर्ग खुप बलवान आहे. निसर्गाने ठरवलं तर निसर्ग खुप जिवितहानी करु शकतो.
  • लहानपणी पुस्तकात वाचत होतो, ” गर्वाचे घर खाली”. हे सत्य कधीच बदलणार नाही.
  • इथे प्रत्येकजण स्वतःची एक वेगळीच लढाई लढत असतो. लोक अजूनच त्या लढाईत भर घालतात.

  • लोक म्हणतात प्रेम एकदाच होतं, असं काही नाही. प्रेम कितीही वेळेला होऊ शकतं.
  • एकवेळेला वाघावर विश्र्वास ठेवणे चांगले पण माणसावर विश्वास ठेवताना खुप विचार करावा लागतो.
  • कुठल्याही टिव्हीवर दिसत नसली तरी भारतामध्ये सध्याच्या परिस्थितीत तीव्र मंदी आहे. ‘कमीतकमी’ पुढचे दोन-तीन वर्षे सामान्य माणसासाठी खुपच कठीण आहेत.
  • आपण सर्वच गोष्टी चांगल्याप्रकारे करू शकत नाही, आणि त्यामध्ये वाईट वाटण्यासारखे काहीच नाही.
  • सोशल मीडिया वरील आनंदी फोटो आणि रोजचे खरे जीवन यात खुप मोठा फरक आहे.

  • पुढारी तोच होऊ शकतो जो एकदम काटेकोरपणे खोटं बोलतो.
  • तुमचं आयुष्य हे तुमच्या शिवाय दुसरं कोणीही बदलू शकत नाही. पण तुमचं आयुष्य बदलल्यावर खुप जण त्यांनी तुमच्या डोक्यावर कसा हात ठेवला हेच सांगत फिरतात.
  • अटळ कठोर सत्य – हे उत्तर लिहीणारा (मि स्वतः) आणि वाचणारे सर्वजण, आपण कितीही प्रयत्न केले, कितीही पैसे खर्च केले तरी कधी ना कधी मरणार आहोत, कधी ते कोणालाच माहित नाही. (फक्त लवकर मरु नयेत हीच इच्छा).

थोडक्यात सांगायच झाल तर आपल्या आयुष्याच्या पुस्तकातले पहीले आणि शेवटचे पान अगोदरच लिहुन ठेवले आहेत. आतल्या सर्व पानांचे लेखक आपण स्वतः आहोत. पुस्तक चांगल्या प्रकारे लिहायचं की वाईट लिहायचं ते आपल्या हातात आहे.

धन्यवाद !!!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)