Category Archives: Whatsapp

माझी भाजीवाली – सखी, शिक्षिका!

रोजचीच धावपळ, लगबग असते.  परंतु आज मात्र निवांत वेळ होता आणि मुख्य म्हणजे मी उशीरा गेल्यामुळे आज तिच्याकडे गर्दी नव्हती.  मला उशीर झाला की तिच्या कडची भाजी संपलेली असते.  आज तशी बरीच शिल्लक होती.  तेच खरे निमित झाले आजच्या संवादाला आणि उलगडला एकां कष्टकरी स्त्रीचा रोजचा दिवस.

माझ्यासाठी ती ‘ए ताई’ आणि तिच्यासाठी मी ‘अहो ताई’.  दोघीनाही एकमेकींचे नाव माहीत नाही.  अर्थात, त्यावाचून काही अडलेही नाही.  गेल्या कित्येक दिवसांचा शुद्ध व्यवहार आमचा.  भाजी घ्यायची आणि रोख पैसे द्यायचे.  तेसुद्धा घासाघीस न करता.  तरीही त्या व्यवहाराला देखील एक अदृश्य अशी भावनिक झालर असतेच.  नकळत जोडलेली.  भाजी घेता घेता ती मन मोकळे करणार आणि मी तिचे म्हणणे ऐकून घेणार. 

अतिशय प्रसन्न, हसतमुख अशी ती माझी भाजीवाली, माझ्याशी मनमोकळा संवाद साधणारी एक प्रकारे सखीच नाही का माझी?

आजचा संवाद मात्र मला थक्क करून गेला. 

मी : काय ग ताई, आज तुला उशीर झाला का?  भाजी संपली नाही तुझी.

ती : हो ना!  आज ट्रेन लेट होती.

मी : कुठून येतेस तू?

ती : ‘सफाळे’ माहित आहे का?  तिथून आत माझे गाव आहे.  ‘दातिवरे खार्डी’ ह्या नावाचे.  स्टेशन पासून वाहनाने साधारण तासभर आत असेल.  टमटम (मोठी रीक्षा) केली तर २५ रु रोजचे.  आणि ती करावीच लागते.  रिक्षातून उतरल्यावर पंधरा-वीस मिनीटे चालावे लागते.

मी : आणि आमच्या इथे येताना पण तुला रिक्षा करावी लागत असेल ना?  त्याचे ३० रु.  शिवाय ट्रेनचे भाडे.  म्हणजे रोज तुझे दीडशे रुपये प्रवासात जात असणार.  (हा माझा आगाऊपणा).  किती वाजता निघतेस ग घरातून?

ती : मी सकाळी दोन वाजता उठते.

मी : सक्काळीss?  अगं मध्यरात्री म्हण गं.  सगळे गाढ झोपेत असतात तेव्हा तू उठून करतेस काय?

ती : सकाळी उठून मुलांसाठी डबा भरायचा, आंघोळ, कपडे-भांडी धुणे, पाणी भरणे ही रोजची कामं करून मी चार वाजता घर सोडते.  पाच पर्यंत स्टेशनला पोहोचते.  मग फाटक ओलांडून पलीकडे भाजी विकत घ्यायची.  आणि ट्रेन पकडून इथे यायचे.  वेळेत आले तर सकाळी फिरायला येणारे भाजी घेऊन जातात.  भाजी लौकर संपली तर दोन वाजेपर्यंत घरी जाते नाही तर मग तीन चार पण वाजतात.

मी : झोपतेस किती वाजता?

ती : संध्याकाळचे जेवण आणि इतर कामं करून झोपायला साडेदहा अकरा वाजतात.

मी : धन्य आहे गं तुझी!  खातेस काय मधल्या वेळेत?

ती : येताना घरून चहा, चपाती खाउन निघते आणि मग घरी गेल्यावर जेवते.  कधीतरी उशीर झाला तर ट्रेन मध्ये विकायला आलेले पण खाते.

मी : बाप रे!  किती कष्टाचा दिवस असतो तुझा आणि तोही गेली कित्येक वर्षे.

ती : ताई, मी पण कधी कधी विचार करते की कसे काय निभावले सगळे?  मुलं लहान असताना… पण ह्या भाजीमुळे माझी दोन्ही मुलं शिकू शकली.

मी : मला तुझे खूप कौतुक वाटते आहे आज.  इतके कष्ट करूनही रोज सगळ्यांशी हसून बोलतेस.  दमत असलीस तरीही दाखवत नाहीस तू कधीही.  मला तू कायम हसत असतेस ते खूप आवडतं.

ती : हो, माझ्या शेजारच्या बायका पण मला असंच सांगतात.  (हे सांगताना गोड लाजली ती)

ही माझी भाजीवाली खंर तर अशा अनेक कष्टकरी स्त्रियांची प्रतीनिधी आहे.  आपल्या सभोवताली ती रोजचा दिवस अमाप कष्टाने साजरा करत असते.  छोट्या छोट्या गोष्टींमध्ये सुख, समाधान शोधून आनंदाने रहात असते.  एकार्थी ती शिक्षिका पण आहे. 

कष्टाने,  आनंदाने आणि स्वाभिमानाने जीवन जगण्याचा मूलमंत्र शिकविणारी शिक्षिका!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

♡ नातं रिचार्ज करु ♡

आपल्यातलं बोलणं संपलं असेल तर
पुन्हा एकदा टॉक टाईम भरु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

मनामध्ये काही अडलं असेल तर
त्या वाईट गोष्टींना फॉरमॅट मारु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

नवा घेवुन पुन्हा कॅनव्हास
नव्या चित्रात नवे रंग भरु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

प्रेमाचा नेट पॅक,समजुतीच बॅलेन्स
हृदयाच्या व्हावचरवर पुन्हा स्क्रॅच करु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

उतार-चढाव ते विसरुन सारे
उद्यासाठी नात्यांवर पुन्हा टॉर्च मारु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

माणुस म्हंटंल तर चुकणारच ना
चुका तेव्हढ्या बाजुला सारु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

आयुष्याची बॅटरी रोज लो होते रे
जवळचे नाते तेवढे आवळुन धरु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

व्यक्ती तितक्या प्रकृतीचा नियम
पटलं तेवढं ठेवुन बाकी इग्नोर मारु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

कांद्याचे कापसुद्धा डोळे भिजवतात
नात्यांचेही खाचे तसेच स्विकारु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

नव्या ताकदीने नव्या उमेदीने
निसटणारे हात पुन्हा घट्ट धरु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

सुसंवादाची सेल्फी आठवत
रिलेशनमध्ये अंडरस्टॅन्डींग भरु…
चल ना,पुन्हा एकदा नातं रिचार्ज करु…

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

एटीकेट

एटीकेट म्हणजे सर्व चमचे ताटाबाहेर ठेवावेत! – पु. ल. देशपांडे

सगळ्यांत उत्तम ‘एटीकेट म्हणजे’ सर्व चमचे ताटाबाहेर ठेवावेत. सूप, बासुंदी, रस याच्या वाट्या तोंडाला लावाव्यात आणि घोटाघोटाने संपवाव्यात.

ताक आणि कढी यात थोडे चिमटीने मीठ घालून त्यात तर्जनी फिरवून वाटी तोंडाला लावावी व आतील वस्तू संपेपर्यंत तोंडापासून वाटी अलग करू नये.

आमटीला शक्यतो वाटी घेऊच नये भाताचा पोण तयार करून मध्ये वाढायला सांगावी. वरण मात्र भातावरच, वरणावरील तुपाचा ओघळ बाहेर जाणार नाही याची दक्षता घेऊन बोटाला चटके बसत असताना गरमगरम कालवावा.

ताक भात आणि आमटी भात यांची कृती तीच तशीच वरणभात आणि दहीभात यांचीही एकच कृती.

जेवताना म्हणजे भाताचा घास घेताना तळहात कोरडा राहायला हवा हे ज्यांना जमत नाही त्यांची मद्रास, केरळ इथे बदली होऊ शकते.

रसगुल्ले किवा तत्सम प्याराबोला चमच्याने तुकडे करून खाणाऱ्या मंडळींचा स्वतःवर विश्वास नसतो, पाक अंगावर सांडेल ही भीती त्यांना वाटत असते, हे पदार्थ अंगठा व तर्जनी यात धरून थोडे तोंड वर करून जिभेवर सरकवायचे असतात.

जिलबी मात्र मठ्ठ्यात बुचकळून ज्यांना आवडते त्यांनी पाकात बुचकळून तुकड्या तुकड्याने तोंडात सरकवायची असते.

श्रीखंड चमच्याने खाणे हा शुद्ध बावळटपणा आहे, हे तर्जनीवर घेऊन गंधासारखे जिभेला लावायचे असते.

पुरीचा तुकडा मोडून त्याचा गोकर्णीच्या फुलासारखा आकार करायचा व त्यात श्रीखंड, बासुंदी, आमरस ही मंडळी भरून जिभेवर सोडायची असतात.

मिठाच्या डावीकडील पदार्थ काही लोक पोळीला लावून किंवा भातात मिसळून खातात हा त्या पदार्थांचा अपमान आहे.

कधी कधी एखाद्या गवयाचा सूर लागत नाही, ऐकणार्‍याचा आणि सुरांचा जीव घेत त्याचा प्रवास सुरू असतो आणि मध्येच एकदम अनपेक्षित एखादा गंधार किवा पंचमाचा सूर सणकन लागतो आणि मैफील चमकून जागी होते, चटण्या, कोशिंबिरी हे देखील असे अचानक लागणारे खणखणीत सूर आहेत, यांची बोट जेवताना रुची पालट म्हणून जिभेवर ओढायची असतात. पंचामृतातील मोहोरीने सर्वांगाचा ठाव घ्यायला हवा.

पापड, कुरड्या हे पदार्थ फक्त जागा अडवणारे आहेत, चविष्ट आहेत पण जेवणाच्या ताटात थोडे बेसुरच.

हल्ली छोट्या आकाराचे बटाटेवडे वगैरे करतात. बटाटावड्याच एवढं बालिश आणि ओंगळ रूप दुसरे नाही. बटाटावडा हा काय जेवताना खायचा पदार्थ आहे का ? भजी मात्र चालतात.

स्वच्छतेच्या आचरट कल्पनांनी या चमचा संस्कृतीला जन्म दिलेला आहे.

साधा किवा मसाला डोसा जे लोक काट्या चमच्याने खातात त्यांच्याबद्दल मला भीतीयुक्त आदर आहे हे असे कोणाला खाताना पाहिले की हे लोक पोळी देखील काटा चमच्याने तोडून खात असतील ही शंका मनात पिंगा घालायला लागते.

चिवड्याला चमचा नको पण या यज्ञकर्मात मिसळीची आहुती द्यायची असेल तर चमचा क्षम्य आहे.

ही पाच बोटे ही पंचमहाभूतांचे प्रतिनिधी आहेत. उदा. करंगळी म्हणजे जलतत्त्व. जेवताना ही पंचमहाभूतं जेवणात उतरायला हवीत.

राजकारणात आणि जेवणात हे #चमचे मंडळी आली आणि भारताची तब्येत बिघडली. पु.ल. देशपांडे

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

अन्न हे पुर्णब्रम्ह

एका लग्नाला गेलो. जेवणाचा तो थाटमाट पाहून थक्क झालो. जवळ जवळ वेगवेगळ्या पदार्थांचे 20 काउंटर मांडून ठेवले होते. स्वच्छ ,चकचकीत ड्रेस घातलेले वेटर इथे तिथे फिरत होते. युनिफॉर्म घातलेल्या सुदर मुली पाहुण्यांची विचारपूस करीत फिरत होत्या.
पंचपक्वाने म्हणजे काय ते आज कळले मला….
हातात डिश घेऊन मी सगळ्या काउंटर वरून फिरू लागलो…

तुम्हाला सांगतो राव एकही पदार्थ कधी घरी बनवून खाल्ला नव्हता असे सर्व पदार्थ होते.
सौ. ने हात खेचत म्हटले “आहो जरा दमाने घ्या, मिळते म्हणून सर्व घेऊ नका, मग फेकून द्याल”
मी लक्ष न देता माझी डिश पूर्ण भरून घेतली आणि कोपरा गाठत शांतपणे जेवायला सुरवात केली. थोडे खाल्ल्यानंतर माझे पोट गच्च झाले..
अधिक काही खाववेना. नाइलाजाने मी ती अर्धी भरलेली डिश फेकून द्यायला गेलो. रिकाम्या डब्याजवळ एक माणूस उभा होता..

माझ्याकडे प्रसन्नपणे हसून पाहत हातातील डिश घेतली आणि म्हणाला,
“सर , रागावणार नसाल तर एक सांगू ??
अतिशय सभ्य माणूस दिसत होता म्हणून मी होय म्हटले
“हि तुमची डिश आहे ना??
“होय, मी परत उत्तरलो.
“हे उरलेले जेवण मी तुम्हाला पार्सल करून देऊ का?? म्हणजे तुम्ही घरी नेऊन संध्याकाळी ही जेवू शकाल”

मी चकित झालो. थोडा रागही आला. त्याच रागात बोललो,
“आहो थोडे राहिले अन्न?
काय हरकत आहे.
नाही अंदाज आला.
म्हणून काय घरी न्यायचं”??

“रागावू नका” तो गोड हसत म्हणाला.
हे मोठ्यांच लग्न आहे. पैश्याची बिलकुल काळजी करू नका असे सांगितले आहे आम्हाला. हजार माणसांच्या जेवणाची ऑर्डर म्हणजे. बाराशे माणसांचे जेवण बनविले आम्ही. कितीतरी अन्न उरणार, मग बाहेर बसलेल्या पंधरावीस भिकाऱ्यांना देऊ. आमची 25 माणसे. पण तरीही अन्न उरणारच. आणि तुम्ही हे वाया घालवलेले अन्न !! त्याचे काय ?? राग मानू नका. पण आज हजार लोकांच्या जेवणासाठी गेले चार दिवस आम्ही मेहनत करतोय, उत्कृष्ट प्रतीची भाजी, मसाले खरेदी केले आज पहाटे चार वाजल्यापासून माझी माणसे तुम्हाला वेळेवर आणि उत्तमप्रतीचे चविष्ट जेवण देण्यासाठी राबतायत..
होय, त्यासाठी आम्ही मागू तेव्हढे पैसे तुम्ही दिलेत हे मान्य आहे. पण सर्व गोष्टी अश्या पैशाने नाही मोजता येत. आज अशी अर्धवट भरलेली डिश डब्यात फेकून दिलेली पाहून जीव तुटतो आमचा..

म्हणून आम्ही ही शक्कल लढवली, हॉटेल मध्ये कसे तुम्ही डिशमधील अन्न पार्सल द्यायला सांगता “…….. का ???

कारण तुम्ही पैसे मोजले असता मग इथे का नाही?? कारण ते दुसऱ्यांने दिले म्हणून का??
“आणि हो, यातील काहीही यजमानांना माहित नाही. हे आम्हीच ठरविले आहे. त्यामुळे तुम्ही यजमानांना दोष देऊ नका. पटले तर तुमचे अन्न आणि अजून त्यात थोडी भर टाकून घरी घेऊन जा नाहीतर डिशमधील अन्न पूर्ण खा.” मला काही सुचेना काय बोलावे . थोडी लाज ही वाटली आणि पटतही होते .
खरेच भारतात काय आज संपूर्ण जगात अन्नासाठी लोक भटकताय आणि आपण इथे कोरड्या मनाने फेकून देतोय….
इतक्यात सौ. म्हणाली “बरोबर बोलताय भाऊ , ह्यांना काय कळते किती मेहनत असते यामागे. हवे तसे घ्यायचे आणि उरलेले फेकून द्यायचे तेव्हा करण्याला किती वेदना होतात. द्या तुम्ही ते पार्सल आम्हाला. आता रात्रीचे जेवण होईल. मेहनत, इंधन सर्व काही वाचेल. थोड्या वेळाने आम्ही वर वधूला आशीर्वाद देऊन पार्सल घेऊन बाहेर पडलो ….

( आता बोला आहे का तुमची असे वागण्याची मानसिकता….
एक तर जेवढी भूक असते त्यापेक्षा कमीच पानात घ्यावे, अजून लागले तर ना नाहीच….
?पण भूभूक्षीतासारखे भसाभसा पान भरून घेवून दुसऱ्याच्या तोंडचे अन्न वाया घालवण्यासारखा माजोरडेपणा नाही …) ??

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

गणूची आई

एका गावात कोर्टाच्या इमारती जवळ एका माणसाचं घर होतं. पहिली बायको सतत आजारी त्यामुळे सोय म्हणून त्याने दुसरं लग्न केलं दुसरी बायको आपली खाली मान घालून वावरायची.
पहिली आपली बघावं तेंव्हा आढ्याकडे नजर लाऊन असायची, पहिलीला गणू नावाचा जरा व्रात्य खोडसाळ मुलगा होता आणि आता धाकटीलाही उलट्या जुलाभ साँरी साँरी उलट्या सुरू झाल्या होत्या लक्षणं सगळी मुलाचीच दिसत होती, मोठीच्या जिवाला घोर लागून राहिला. दोघी सवती असून दोघीत वाद नव्हते कारण आपण जाणार हे जसं मोठीला माहीत होतं तसं ही जाणार हे दुसरीलाही माहीत होतं रोज रात्री धाकटी आपली मोठीच्या नाकाशी सूत नेऊन बघायची.

एकदा मोठीनं धरलच म्हणाली, “काय हो बाई काय बघताय?”

धाकटी हुशार होती म्हणाली, “काही नाही बाई झोप लागली का बघत होते”
मोठी म्हणाली, “आता एकदाच झोपेन ती कायमची, गणूच्यात जिव अडकलाय ग माझा”!!
धाकटी माणूसकीला धरून म्हणाली काळजी करू नका अगदी माझ्या मुलासारखं सांभाळेन.
ती हासली म्हणाली, “ती खात्री आहेच पण तरी दोन गोष्टी सांगते तेव्हढ्या ऐक नाही म्हणू नको
हे बघ आपल्या शेजारीच कोर्टाची इमारत आहे केव्हढं मोठं पटांगण पण गणूला तिथे कधीही खेळायला पाठवू नको, घरात त्रास दिला तर अंगणातल्या शेवग्याला बांधून ठेव पण कोर्टात नको पाठवू आणि दुसरी गोष्ट गणूला भाताची ढेकळं वाढू नकोस, दुधी भोपळ्याची भाजी त्याला अजिबात आवडत नाही ती खायला घालू नकोस इतकं माझं ऐकलस ना तर मी अत्ताच मुक्त होईन”… धाकटी बरं बरं म्हणत म्हणाली गुमान पडा आता आणि खरच ती गुमान झाली ती कायमचीच..

किती नाही म्हंटलं तरी ती सवतच आणि गणू म्हणजे सवतीचा पोर. मोठीनी सांगितल्याच्या विरुद्ध वागायचा तिने सपाटाच लावला… शाळेतून आला की त्याला भाताची ढेकळं त्यावर कालवण आणि दुधीभोपळ्याची भाजी वाढायची तो जेवला रे जेवला की त्याला कोर्टाच्या पटांंगणात खेळायला पाठवायची आणि आपल्या मुलाला मात्र पोटाशी धरून बसायची. गण्या व्रात्य असला तरी लोभस होता कोणी सांगितलं तर चार गोष्टी ऐकणारा होता आईवीना पोर म्हणून तिथल्या माणसांची सहानभुती मिळतच होती आणि त्यांच्याच संगतीत राहून गण्याला कोर्टाची भाषा कळायला लागली तो कारकुन टंकलेखकाची छोटी मोठी कामं करायला लागला व्यवहारज्ञान मिळत गेल्याने तो जास्त तल्लख झाला. ढेकळांमुळे त्याने किती भात खाल्ला हे सावत्र आईला कळायचच नाही. शिवाय दुधीभोपळ्याची भाजी त्याला प्राणा पेक्षा प्रिय त्यामुळे ती ही तो हादडायचा.
कोर्टातल्या लोकानी गण्याच्या मागे लागून त्याचा अभ्यास करून घेतला तो दहावी झाला बारावी सुद्धा झाला मग याच लोकानी खटपट करून त्याला कोर्टात शिपाई म्हणून लाऊन घेतला मग तो पदवीधर झाला आणि कारकून झाला मग तिथल्याच एका मुलीची सोयरीक सांगून आली आणि सुस्वरूप सुशिक्षीत मुलगी त्याची पत्नी म्हणून या घरात आली.

सावत्र आईचा मुलगा मात्र आईच्या पदराआड राहून किरकिरा लाडावलेला राहिला ना शिकला ना सवरला
सगळे म्हणायचे सावत्र असून या बाईने गण्याचं सगळं चांगलच केलं. धाकटीला प्रश्न पडायचा बाईनी सांगितलेल्या सगळ्या गोष्टी मी उलट्या आमलात आणल्या तरी या मुलाचं भलं कसं झालं
कारण ही मोठीकडे सवत म्हणून बघत होती. आणि ती गणूची आई म्हणून सांगत होती
आपण काय सांगितलं तर ही काय करेल याचा अंदाज तिला बरोबर होता म्हणूनच लेकराची जन्माची सोय करून ती माऊली गेली आणि चांगुलपणाचं बोचणारं दान आपल्या सवतीच्या पदरात टाकून गेली.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)