Tag Archives: आनंदी जीवन

स्त्रीचे ओले केस आणि लोकतंत्र

एक सेमिनार मध्ये पोलिटिकल सायन्सचा एक माजी विद्यार्थी किस्सा सांगत होता:

झालं असं की लहानपणी उन्हाळ्याच्या सुट्टीत एका सायंकाळी वडील त्यांच्या चार मुलांशी बोलत होते,

“😊 उद्या आपण बाहेरगावी जायचं आहे. दोन ऑप्शन्स आहेत. तुमच्या आत्याकड जायचं किंवा तुमच्या मामाकडे जायचं. बहुमताने जे ठरेल तिथं उद्या जाऊया.”

मुलांची आई म्हणाली,
“मुलांच्या मामाकडे जायचं आहे.”

मुलं एकसूरात म्हणाली,
“आत्याकड जायचं..!”

बाबा म्हणाले,
“ठीक 👍. बहुमत झालं. तुमच्या आत्याकडे जाऊ.”

😍 आत्याकडे जायची, तिथं काय काय मज्जा करायची यांची स्वप्नं रंगवत मुलं झोपी गेली.

🤩 सकाळी उठून पटापट तयार झाली.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी मुलांची आई 💃 न्हाणीघरातून स्वतःचे लांबसडक ओले केस टॉवेलने झाडत, गालातल्या गालात हंसत बाहेर आली आणि म्हणाली,
“बाळांनो 😘, पटापट नाष्टा करून घ्या. आपल्याला मामाकडे जायचं आहे..!”

😳 मुलांनी अविश्वसनीय नजरेनं बाबांकडे पाहिलं. ते गपचूप आणि लक्षपूर्वक वर्तमानपत्र वाचण्याचा अभिनय करत होते..!😒

बास…! 😔 त्यादिवशी उमजलं की लोकतंत्रात बहुमताचा आदर, मताचा मान वगैरे सगळं बकवास आहे..! खरा निर्णय तर बंद खोलीत त्यावेळेस होतो ज्यावेळेस गरीब आणि निःसहाय जनता झोपी गेलेली असते…!!!

😂😂

ता.क. सदर लेख अश्लिल नाही. पण तो वर्तमान राजकीय/सामाजिक परिस्थितीवर चपखल लागू होऊ शकतो.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

रोमान्स

“रोमान्स” हा शब्दच इतका रोमांचक आहे! त्याचा उच्चार जरी केला नुसता तरी अंगावर रोमांच उभे राहतात. सहसा याचा उल्लेख प्रियकर प्रेयसी किंवा हल्लीच्या भाषेत बॉयफ्रेंड गर्लफ्रेंडच्या संदर्भात केला जातो. लग्न झालेल्या किंवा लग्नाला २० वर्षे उलटून गेलेल्या जोडप्यांना त्याबद्दल कोणी फारसे काही म्हणत नाही.

हा विषय निघायचं कारण म्हणजे परवा घरी अशी चर्चा सुरू होती की दोन्ही मुलांना शाळेच्या कॅम्पला ४ दिवस जायचे होते आणि मी नवऱ्याला म्हणाले, “काय दिवस आले आहेत आपले? मुलं बिझी आहेत आणि आपण म्हातारा म्हातारी घरी” त्यावर आमची टीनेजर कन्या उत्तरली, “मम्मा, म्हातारा म्हातारी काय म्हणतेस? तुम्ही अजिबात म्हातारे नाही. आणि आम्ही जाऊ तेव्हा तुम्ही घरी बसायची गरज नाही, तुम्हीपण रोमँटिक डेटला जा दोघे! कँडल लाईट डिनर करा, मूव्हीला जा. एंजॉय करा! मी म्हणाले, “बरं माते, आमचे आम्ही बघून घेऊ.” क्या जमाना आया है? आईवडिलांना मुले रोमान्सच्या टिप्स देतात. असे काही आमच्या आईवडिलांना बोलायची प्राज्ञा नव्हती आमची. ही पिढीच वेगळी! असो!

कँडल लाईट डिनर म्हंटलं की मला आमचे लहानपणीचे वाड्यातले घर आठवते. त्याकाळी कधीही लाईट जायचे. गुरुवारी तर हमखास! आणि मग अंधारात मेणबत्ती आणि काडेपेटी शोधणे, ते शोधताना स्वतः ठेचकाळणे किंवा एखादी वस्तू पडणे, त्यानंतर थोडे तावातावाने होणारे संवाद, मग वेगवेगळ्या खोल्यात मेणबत्ती लावून ठेवणे, त्या मिणमिणत्या प्रकाशात आईचे स्वयंपाक करणे, पाटपाणी घेऊन जेवायला वाढणे, ताटात किडा मुंगी जात नाही ना हे बघणे असे होते त्यावेळेस कँडल लाईट डिनर! त्याला जर रोमॅण्टिक म्हणले तर डासांच्या रॅकेटने मेलेल्या डासाला हुतात्मा म्हणावे लागेल! ते कँडल लाईट डिनर इतके पक्के बसलंय डोक्यात की त्याचा रोमान्सशी काही संबंध असेल हे आजही मनाला पटत नाही. मी विचारात पडले, लग्नाला २१ वर्षे उलटून गेल्यावर असा मुद्दाम ठरवून रोमान्स असतो का? मग माझ्या मनाने कौल दिला. लग्नाला इतकी वर्षं झाल्यावर रोमांस ठरवून नाही करावा लागत. तो एकमेकांच्या सामंजस्यात, विश्वासात, काळजीत असतो. घरी बायकांचं संक्रांतीचे हळदीकुंकू असतं, तिची कामाची, डिश भरण्याची, हळदीकुंकू देण्याची गडबड चालू असताना जेव्हा नवरा लांबूनच डोळ्यांनी ‘खूप छान दिसतेयस” हे सांगतो ना त्या डोळ्यात रोमान्स असतो. सगळं आवरल्यावर “दमलीस का” या एका प्रश्नात रोमान्स असतो.

वीकएंडला सकाळी त्याला झोप लागलेली असते तेव्हा उजेडाचा त्रास होऊ नये म्हणून हळूच पडदा सरकवून खोलीत उजेड येऊ न द्यायची ती खबरदारी घेते ना, त्या सरकवलेल्या पडद्यात रोमान्स असतो.

रविवारच्या सकाळी मुले उठायच्या आधीचा खिडकीपाशी बसून घेतलेला वाफाळता चहा असतो ना त्या चहाच्या चवीत, वाफेत, फारसे न बोलतादेखील मारलेल्या त्या गप्पात रोमान्स असतो.

रहदारीच्या रस्त्याने चालताना जेव्हा तो वाहनांच्या बाजूला जाऊन तिचा हात धरून तिला आतल्या बाजूला चालू देतो ना त्या त्याच्या काळजीत रोमान्स असतो.

कधी बारीकसे बरे नसताना जेव्हा तो हातावर औषधांची गोळी आणि पाण्याचा ग्लास ठेवतो ना, त्या गोळीत रोमान्स असतो.

जेव्हा मध्यम वयीन नवरा म्हणतो, “अग माझे ते हे कुठे आहे?” आणि बायको म्हणते,”अहो ते तिथेच आहे” आणि त्याला त्याचे मोजे सापडतात, तेव्हा त्या अगम्य संवादात रोमान्स असतो.

जेव्हा सत्तरीतले आजीआजोबा मॉलमध्ये जातात तेव्हा एस्केलेटर आला की न बोलता आजोबा हात पुढे करतात आणि आजी लाजून हात हातात देतात त्या लाजण्यात रोमान्स असतो.

विवाहित जोडप्याचा रोमान्स ना, हरभऱ्याच्या पेंडीत लपलेल्या दाण्यांसारखा असतो. थोडा शोधला तर हिरवे दाणे सापडतात नाहीतर नुसताच पालापाचोळा!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

पोस्टमन

एका गावात एक पोस्टमन पत्रवाटप करायचा. एकेदिवशी तो एका घरासमोर उभा राहून त्याने आवाज दिला, “पोस्टमन ssssss”
आतून एका मुलीचा आवाज आला,. “जरा थांबा, मी येतेय”
दोन मिनिटे झाली, पाच मिनिटे झाली. दार काही उघडेना. शेवटी पोस्टमन वैतागला. आणि जोरात म्हणाला, “कुणी आहे का घरात ? पत्र द्यायचेच”
आतून मुलीचा आवाज आला, “काका, दाराच्या खालच्या फटीतून पत्र सरकवा. मी नंतर घेते”
पोस्टमन, “तसे चालणार नाही, रजिस्टर पत्र आहे. सही लागेल”
पाच मिनिटे पुन्हा शांतता. आता पोस्टमन रागावून पुन्हा आवाज देणार इतक्यात दार उघडले. दारातली मुलगी पाहून पोस्टमन शॉक्ड !! दोन्ही पायाने अपंग असलेली एक तरुण मुलगी दारात उभी होती. काठीच्या आधाराने चालत यायचे असल्याने तिला वेळ लागला होता. हे सगळे पाहून तो पोस्टमन वरमला. पत्र देऊन, सही घेऊन तो निघून गेला.

***
असेच अधून मधून तिची पत्र यायची, आता मात्र पोस्टमन न चिडता तिची वाट पाहत दारासमोर उभा राहत असे. असेच दिवस जात होते. दिवाळी जवळ आलेली तेव्हा एकदा मुलीने पाहिले की आज पोस्टमन अनवाणी पायानेच आलाय. ती काही बोलली नाही. मात्र पोस्टमन गेल्यावर दाराजवळच्या मातीत पोस्टमनच्या पावलाचे ठसे उमटले होते, त्यावर कागद ठेवून तिने ते माप घेतले. नंतर काठी टेकत टेकत तिने गावातील चांभाराकडे तो कागद देऊन एक सुंदर चप्पल जोड खरेदी केली.

***
रिवाजाप्रमाणे पोस्टमनने गावात इतरांकडे “दिवाळी पोस्त” (म्हणजे बक्षिशी) मागण्याची सुरुवात केली. अनेकांनी त्याला बक्षिशी दिली. असे करता करता तो त्या मुलीच्या घराजवळ आला. हिच्याकडे काय बक्षिशी मागणार ? बिचारीवर आधीच अपंगचे दुःख आहे. पण आलोच आहोत तर सहज भेटून जाऊ, असा विचार करून त्याने तिला आवाज दिला. मुलीने दार उघडले. तिच्या हातात सुंदर पॅकिंगचा बॉक्स होता. तो तिने त्याला दिला आणि सांगितले, ही माझ्याकडून बक्षिशी आहे. पण घरी जाऊन बॉक्स उघडा”
घरी येऊन त्याने बॉक्स उघडला. त्यात सुंदर चप्पला, त्याही त्याच्या मापाच्या पाहून त्याचे डोळ्यातून पाणी वाहू लागले.

***
दुसऱ्या दिवशी पोस्टमन नवीन चप्पल घालून त्याच्या ऑफिसात साहेबांकडे गेला. आणि म्हणाला, ” मला फंडातून दहा हजार रुपये कर्ज हवे आहे”
साहेब म्हणाला,” अरे आधीच तुझ्यावर कर्ज आहे. पुन्हा आता कशाला ?
पोस्टमन म्हणाला, “मला जयपूर फूट (लाकडी पाय) घ्यायचे आहेत. त्यासाठी हवे आहेत.”
साहेब : “पण तुझा मुलगा तर धडधाकट आहे. जयपूर फूट कुणासाठी?
पोस्टमन : “साहेब, जे माझ्या धडधाकट मुलाला उमजले नाही, ते एका परक्या अपंग मुलीला उमजले आहे. माझे “अनवाणी” दुःख तिने कमी केले आहे. तिच्यासाठी मी किमान कर्जाने ना का होईना पण पाय घेऊन देऊ शकतो. म्हणून कर्ज हवे आहे.

***
साहेबासह सर्व स्टाफ निशब्द !! सारेच गहिवरलेले!!

नाती ही केवळ रक्ताची असून भागत नाही ! तर नात्याची भावना रक्तात असावी लागते. ती ज्याच्या अंगी, (मग भले ही तो कुटुंबातला नसला तरी) तो आपला नातेवाईक मानायला हरकत नाही !!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

आनंद कोठे घ्यावा?

घरभर झालेला पसारा आवरताना तिचं नेहमीसारखं बडबड करणं सुरूच होतं,… नुसती तणतण,
सगळा जीव त्या स्वच्छतेत अडकलेला,..
पोरं, नवरा कंटाळून जायचे हिच्या ह्या वागण्याला,…
त्या स्वच्छतेच्या पायी सगळ्यांना गरम खाणं पिणं देणं म्हणजे कटकट वाटायची तिला,…
एकदाच सगळा स्वयंपाक धोपटून ती नुसती ह्या निर्जीव गोष्टीत अडकायची सासुबाई नेहमी म्हणायच्या अग कामापूरती स्वछता महत्वाची आहे पण त्याही पेक्षा अन्नपूर्णेसारखं गरम ताज अन्न खाऊ घालावं ग लेकरांना नवऱ्याला,…
इतका दमून भागून येतो तो आणि तू त्याला सकाळी सातला केलेल्या पोळ्या वाढते,…
ह्यावर तिच वाद घालत बसणं,..
मग दोन दिवस अबोला,…
ह्या सगळ्या गोष्टींना तो कंटाळून गेला होता आणि सासूबाईंच्या लक्षात आलं होतं,…
समजवण्यात आणि वाद घालण्यात काही अर्थ नाही,
बऱ्याच बायकांना फक्त घरदार टापटीप ठेवण्यात फार इंटरेस्ट असतो…
आणि त्या पुढे स्वयंपाक हे कंटाळवाण काम,…
खरंतर माणसाची सगळी धावपळ पोटासाठी,…
सकस,ताज अन्न मिळालं तर मनही छान प्रसन्न आणि शरीरही पण हिला ऐकायचं नाही तर बोलून काय उपयोग म्हणून त्या त्यांच्या परीने करायच्या आणि बाकी सोडून द्यायच्या,…
पण ह्या दोन दिवसात काय घडलं होतं कुणास ठाऊक,…दोन्ही वेळेस गरम अन्न बनत होतं घरात,…
आवश्यक स्वछता होत होती,…
त्यामुळे तिचीही ओढाताण होत नव्हती आणि दोन्ही वेळेस छान ताज अन्न मिळाल्याने सगळेच तृप्त होत होते,…शेवटी आज त्याने जरा वेळ काढून विचारलंच तिला,… काय मॅडम आम्ही एवढं समजावत राहिलो तरी नाही लक्षात आलं,…
आणि आता कोण गुरू मिळाला हा बदल घडवायला,…
ती हसली आणि म्हणाली,…
तसंच समज गुरुच मिळाला,…
परवा दिवाळीच उरलेलं फराळाच देऊन टाकावं म्हणून मी रस्त्यापलीकडे फुटपाथवर ती प्लास्टिकचा आडोसा केलेली झोपडी आहे ना तिथे गेले होते,…
तिथलं दृश्य पाहून तर मन नतमस्तक झाल माझं,
अरे ती बाई कमरेपासून अधू आहे,…
त्या माणसाला एक पाय नाही,…
तो फुगे विकतो,…
तो निघण्याच्या घाईत तर ती बाई त्याला गरम भाकरी करून वाढत होती,
दोघांच्या चेहऱ्यावर कुठलाच त्रागा नाही,…
ती खरडत खरडत सगळं काम करत होती,…
झोपडी अगदी प्रसन्न,… त्याची ती अपंगांची सायकल त्याला फुगे फुगवून लावलेले,…
पलीकडे एक पोरगा फुगे फुगवत होता त्याला म्हणाली,
”गरम गरम खाऊन घे मग दिवस भर काही नाही खाल्लं तरी चालत,..”
त्यालाही गरम भाकरी वाढली,…
मी बघत होते सगळं तेवढ्यात माझ्याकडे लक्ष गेलं,…पटकन आली खरडत बाहेर,…मी उरलेलं फराळाचे दिल तर म्हणाली,…
बाई तुम्ही दिलंत पण आता हे खाण्याजोग नाही खुप शिळ झालंय पण माझ्या कामाच आहे,…
तो मागचा ड्रम आहे ना त्यात टाकते म्हणजे आम्हाला गॅस मिळतो त्यातून,…
लै बायका शिळं आणून देतात,…
पण बाई दोन वेळच गरम खाण्याएवढ कमावतो आणि देवाने पाय नाही दिले तरी हात आहेत ना लेकराला आणि नवऱ्याला गरम खाऊ घालते,…
बुद्धीचे,मनाचे मार्ग शेवटी पोटातून तर जातात ना,…
पण बाई, बायकांनी दिलेलं अन्न फेकत नाही मी,…
पोरानं शिकुन मास्तरशी डोकं लावून तो बायोगॅस बनविलाय,…
शिळ्या अन्नावर,खरकट्यावर चालतोय तो,…
थोडा खर्च लागला पण व्हते काही मनी सोन्याचे मग म्हंटल सोन्यासारखा जोडीदार आहे ना,..
मग मोडून करूच बायोगॅस,…
माझी चुलीची कटकट गेली आणि मला गॅस मिळाला,…चला येऊ का,…
ह्यांना फुगे विकायला जायचंय,…
ती खरडत परत झोपडीत गेली आणि मला प्रकर्षाने जाणवलं,…
किती ते समाधान तिच्या वागण्यात ,….
गरिब म्हणून मिळणाऱ्या शिळ्या अन्नाचा वापर करण्यासाठी असलेली ती कल्पकता,…
आणि मुख्य म्हणजे आपल्या घरच्यांना गरम अन्नच खाऊ घालण्याची तयारी देखील अपंगत्व असून
आणि,
आपण मात्र धडधाकट असुन फक्त निर्जीव वस्तुत गुंतलेलो,…
कंटाळा येतो म्हणून सकाळीच थापलेली पोळ्याची चळत आली डोळ्यापुढे,…
तुमचे जेवताना वैतागलेले चेहरे आले समोर,…
आणि,
मग ठरवलं मनाने,…
दोन्ही वेळेस गरम जेवण बनवायचं कुटुंबियांसाठी,…त्याने तिचा हात हातात घेतला आणि म्हणाला थँक्स,…ती म्हणाली,” असं नाही मला बायोगॅस बनवायला मदत करा,…मगच “.
तो हसला म्हणाला,नक्कीच फक्त त्यात टाकायला परत शिळं अन्न स्पेशली करू नकोस,…
ती म्हणाली छे,…
ओला कचरा माझ्या डस्टबिनला टाका असं सांगितलं आहे मी अपार्टमेंट मध्ये,..
आपला श्वास फुग्यात भरून विकणाऱ्या कुटुंबियांसाठी त्याचे हात मनोमन जुळून आले,…
शिक्षणाचा अभाव असून,पैसा नसुन,… समाधानाच्या आणि कल्पकतेच्या जगण्यालाच तो नतमस्तक झाला….

प्रेम कुणावर करावं? तर सगळ्यात आधी ‘स्वत:वर’ करावं!

हळदीच्या अंगानं कालच उंबरा ओलांडून सासरी आलेली गीता! एकीकडे नव्या आयुष्याची गुलाबी स्वप्नं रंगवण्यात दंग तर दुसरीकडे जबाबदारीच्या जाणिवेनं धास्तावलेली. आईबाबांची एकुलती एक लाडकी मुलगी होती. शिक्षणात हुशार, शिवाय खेळ आणि इतर अनेक छंदात चिक्कार गती असलेली. त्यामुळे घरातली कामं, स्वयंपाक याची फारशी सवय नव्हती तिला. हे सगळं शिकायला कधी वेळच नाही मिळाला.

आता लग्न करून सासरी आल्यावर हे सगळं कसं निभावणार आपल्याच्यानं, याचं चांगलंच टेन्शन आलं होतं तिला. तशी सासरची मंडळी प्रेमळ होती आणि समजूतदारही, पण ताण होताच. शिवाय मुलगी सासरी जायची म्हणून आईनं आणि माहेरच्या जुन्या जाणत्या माणसांनी केलेला खंडीभर उपदेश. सासू-सासर्‍याचं मन जिंकून घे. घरातल्या जबाबदाऱ्या स्वत:हून अंगावर घे. सगळं घर जागं व्हायच्या आधी उठत जा. वगैरे वगैरे.
आज सकाळी ती जागी झाली ते याच सगळ्याचं ओझं डोक्यावर घेऊन. सगळं घर अजून साखरझोपेत असताना तिनं उठून चहा केला, नास्ता रांधला आणि घर हळूहळू जागं झालं तसतसं सगळ्यांची खातीरदारी करण्यात ती गुंतून गेली. सासूनं तोंड भरून केलेलं कौतुक तिला सुखावून गेलं. नवर्‍याच्या डोळ्यातही तेच कौतुक पाहून तर तिच्या अंगावर मूठभर मास चढलं. अशा रीतीने गीताचा नवा संसार सुरू झाला.

घरच्या माणसांच्या पसंतीची पावती मिळवण्यासाठी कष्ट करण्यात ती गुंतून गेली. तिचं कौतुक करताना सासूला तर शब्द कमी पडायला लागले. गीताही खुश होतीच; पण तिच्या आवडीच्या गोष्टी करायला मात्र तिला अजिबात वेळ मिळेना.

असेच काही महिने गेले. गीताला आता एक उत्तम पगाराची नोकरी लागली. मग एक-दीड वर्षानं तिला बाळ झालं. आता गीताचं आयुष्य खूपच बिझी झालं. शिवाय घरातल्या अनेक जबाबदाऱ्या तिनं अंगावर घेतल्या होत्या. घरच्या माणसांकडून कौतुक करून घेण्याची नशाच होती ती! घरातल्या कुणाचं माझ्यावाचून पान हलत नाही, याचा काहीसा गर्वच तिला व्हायला लागला होता. त्यामुळे ती प्रचंड कष्ट ओढायची.

पण हळूहळू गीता चिडचिडी व्हायला लागली. तिचा राग नवर्‍यावर आणि बाळावर सतत निघायला लागला. ती कधीही आनंदी, उत्साही दिसत नाही म्हणून नवरा वैतागू लागला.
मग भांडणं सुरू झाली. एक गुण्यागोविंदानं सुरू झालेल्या संसाराची घडी आता अशी उसवायला लागली.

वाचताना असं वाटलं ना की आपलीच कहाणी?.. का होतं हे असं?

“किती काम करतेस रोज आणि सगळं कसं परफेक्ट. ‘यू आर अ सुपरवुमन’ या लोकांनी केलेल्या कौतुकाचं व्यसनच लागतं जणू. आपल्या या सुपरवुमनच्या प्रतिमेत बायका स्वत:च इतक्या अडकतात, की माणूस म्हणून जगायलाच विसरतात. प्रत्येकीला एक उत्तम आई व्हायचं असतं, उत्तम बायको, उत्तम सून, मुलगी आणि शिवाय ऑफिसमध्येही उत्तम नोकरदार आणि सहकारी. ‘काटकोन त्रिकोण’ या नाटकातलं एक वाक्य मला फार आवडतं. ‘लग्न झाल्यावर नव्या नवरीनं तेवढंच चांगलं वागावं जितकं आयुष्यभर वागायला जमेल’ किती खरं आहे हे! कौतुक करून घेण्यासाठी माणूस एक-दोन दिवस जास्त कष्ट करू शकतो, स्वभाव नसला तरी गोड गोड वागू शकतो.

आयुष्यभर कसं वागणार असं? त्याचा ताण यायला लागतो. शरीरावरही. मनावरही.
शिवाय बाकीच्या जबाबदाऱ्या वाढतात, वय वाढतं, तशी तब्येत ढासळते (कारण तिच्याकडे लक्ष द्यायला वेळच झालेला नसतो). आपण सगळ्यांसाठी राबराब राबतोय तरी आपल्याला काय आवडतं हे कुणाच्या खिजगणतीतही नाही, असे विचार सतत मनात यायला लागतात. या सगळ्याचं कारण आहे स्वत:साठी वेळ दिला की त्याचा बायकांना येणारा गिल्ट!

स्वत:वर पैसे किंवा वेळ खर्च करणं हा गुन्हा आहे या समजातून आपण बायका कधी बाहेर येणार आहोत? जो माणूस आधी स्वत:ला खुश ठेवतो तो आणि तोच दुसऱ्यालाही आनंदात ठेऊ शकतो हे आम्हाला कधी कळणार? स्वत:चं मन मारून, आवडणाऱ्या गोष्टी सतत स्वत:ला नाकारून, स्वत:च्या आनंदाचे बळी देऊन त्यावर जर आपण दुसर्‍याच्या आनंदाचे इमले बांधत राहिलो तर ते कधी ना कधी ढासळणारच. मग भले ती दुसरी व्यक्ती म्हणजे अगदी तुमच्या पोटचं मूल असेल किंवा तुमचा नवरा.

स्वत:वर जरासं प्रेम करायला शिकूया! मला, माझ्या मनाला, माझ्या शरीराला काय हवंय ते ओळखायला शिकू या! स्वत:च्या इच्छा, आकांक्षा, आवाडी-निवडी यांचा जरा आदर करूया! तुमचं शरीर जर अलीकडे थकायला लागलंय जरासं तर स्वत:ला आरोग्यपूर्ण ठेवणं ही आधी तुमची जबाबदारी नाही का? ती जर तुम्हालाच समजली नाही तर इतरांना कशी कळेल? आणि तुम्ही स्वत:ला जर आरोग्यपूर्ण ठेवलं तर तुम्ही घरातल्या इतर जबाबदाऱ्या जास्त चांगल्या पद्धतीनं आणि आनंदानंही पार पाडू शकाल असं वाटत नाही का?

तर सांगा आता आपल्या या गीतानं आता काय करायला हवं?

तर सगळ्यात आधी ‘सुपरवुमन’ या आपल्या पदवीचा त्याग करायला हवा. आपल्या इतरांनी केलेल्या कौतुकात रमण्यापेक्षा आपल्याला काय हवंय हे आधी समजून घ्यायला हवं. वाढत्या जबाबदार्‍यांमुळे आणि वाढत्या वयामुळे सगळं पूर्वीसारख्या उत्साहानं करायला जमणार नाही हे समजून घ्यायला हवं. शिवाय स्वत:ला आनंदी ठेवणं ही आपली जबाबदारी आहे हेही समजून घ्यायला हवं. आधी एक तर हे स्वत: समजून घ्यायला हवं आणि मग घरातल्या मंडळींना हे प्रेमानं पण ठामपणे समजावून सांगायला हवं. आणि मग स्वत:ला रोज थोडातरी वेळ द्यायला हवा. त्या वेळात तिनं काहीही करावं. एखादा छंद जोपासावा, व्यायाम करावा, मैत्रिणींना भेटावं किंवा अगदी डोक्यावरून पांघरूण घेऊन ताणून द्यावी.

आपल्यापैकी कितीजणी नियमितपणे मैत्रिणींबरोबर वेळ घालवतात? त्यांच्याबरोबर एखाद्या सोलो ट्रीपला जाणं वगैरे तर दूरच पण वेळ काढून कितीजणी मैत्रिणींना भेटतात? मुलांच्या परीक्षा, पाहुणे, बाई आली नाही, सासू-सासर्‍यांची आजारपणं, हजार कारणं मधे येतात आणि आपण मैत्निणींना भेटणं टाळत राहातो.

मध्यंतरी एक छान लेख वाचनात आला. ‘ऑक्सिटोसीन’ हे बायकांमधलं ‘लव्ह हॉर्मोन’ आहे. ते स्त्रवलं की बायकांना मस्त वाटतं, त्या खुश असतात. आणि ते सर्वात जास्त कधी स्त्रवतं माहितीये? आपल्या मैत्रिणींच्या सहवासात. मुलाबाळांच्या किंवा प्रियकराच्या सहवासात नाही तर मैत्रिणींच्या सहवासात!

जीवलग मैत्रीणींना भेटून आल्यावर खूप वेळ आपल्याला छान वाटत राहातं, ते शरीरात स्त्रवलेल्या या ‘ऑक्सिटोसीन’मुळे.

मग इतक्या साध्या गोष्टीनं आपल्याला छान वाटणार असेल आणि आपण खुश राहिल्यानं सगळं घर खुश राहाणार असेल तर असे छोटे छोटे आनंद का नाकारायचे आपण स्वत:ला?

माझं एक ऐकाल, आजपासून एक पण करा की, ‘मी सुपरवुमन बनायला जाणार नाही. माझ्यावर प्रेम करायला शिकेन. स्वत:ला खुश ठेवायला शिकेन. स्वत:ला वेळ देईन आणि त्याचा गिल्ट येऊ देणार नाही.’

चला, खुश राहूया! आणि कुसुमाग्रजांच्या कवितेत थोडा बदल करून म्हणूया,

प्रेम कुणावर करावं? तर सगळ्यात आधी ‘स्वत:वर’ करावं!

– डॉ. मृदुला बेळे

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)