Tag Archives: articles

काळजी स्वतःची..

काळजी स्वतःची … ती कशी घ्यायची?

काळ-काम-वेगाचं गणित तर पाळायलाच हवं, त्याला इलाज नाही; पण सकस खाणं-पिणं, चांगलं वाचणं-बिचणं आणि पॉझिटिव्ह विचार करणं, आपली विनोदबुद्धी – सेन्स ऑफ ह्युमर जागृत ठेवणं इज अ मस्ट!
आता सारखा +ve +ve काय विचार करायचा!

प्रत्येक गोष्टीत शक्य होतंय का ते? होईलच का ते?…

समजा, असं झालं तर काय कराल? तसं झालं तर काय कराल? असा तुमचा उलट प्रश्न असेल, बरोबर?
वेल. तुम्ही काल्पनिक गोष्टींना घाबरूनच हे बोलता आहात, हे लक्षात आलं म्हणून एक काल्पनिकच उदाहरण घेऊ.
एक कोडंच घ्या ना नमुन्यादाखल…

tiger1

तुम्ही आफ्रिकेच्या जंगलात गेला आहात. चुकून तुमच्याकडून तिथल्या नियमांचं उल्लंघन झालंय आणि म्हणून तिथल्या आदिवासींनी तुम्हाला शिक्षा दिलीय जन्माची अद्दल घडण्यासाठीच… दोरखंडाने बांधून एका झाडाला उलटं टांगून ठेवलंय, दोरखंड तुमच्यापासून लांब झाडाच्या बुंध्याजवळ कुन्नी ठोकून बांधलाय, त्या दोरखंडाला खालून मेणबत्ती लावून ठेवलीय, भरीत भर म्हणून झाडाखाली सिंह येऊन जिभल्या चाटत थांबलाय. मेणबत्तीच्या उष्णतेने दोरखंड जळेल, तुटेल, लटकलेले तुम्ही अलगद नव्हे धप्पकन खाली पडाल आणि जंगलच्या राजाला आयती मस्त मेजवानी मिळेल! व्वा, क्यात सीन है!
काय कराल तुम्ही अशा स्थितीत? जीवाला घाबरणं काय हो, कुणीही करेल, ते सोडून दुसरं काय कराल? सुटकेसाठी काय शक्कल लढवाल? की अवसान गाळून बसाल?…
बघा हं, म्हणजे खाली आयतं उत्तर बघण्याआधी, विचार करून बघा खरा खरा! प्रामाणिक विचार अशा स्थितीत तुम्ही काय कराल?

tiger2




जिंकलात की हरलात?


आधीच म्हटलं ना, गांगरून जाण्यापेक्षा जरा वेगळं पॉझिटिव्हली विचार करा, सेन्स ऑफ ह्युमर जागृत ठेवा… अरे मौका भी है, साहित्य भी है…
जंगलच्या राजाला खूश करा…
त्याला हॅप्पी बर्थ डे म्हणा! विझली मेणबत्ती, वाचला दोरखंड,
तुम्हालाही सुटकेचा मिळाला ना मार्ग!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

I, मी आणि Myself…

stress-office[1]

माझा मूड, माझी आवड, माझ्या फिलिंग्ज, मला आत्ता काय वाटतं, माझ्या डोक्यात काय किडे झालेत, मला कशाचा त्रास होतोय.

एकदा एका साधूकडे एक तरुण मुलगा जातो. म्हणतो गुरुजी, मला एखादं साधं सोपं व्रत द्या, असं व्रत जे केल्यानं माझं पटकन कुणाशी भांडणच होणार नाही. साधू म्हणतात, सोपंय. बोलताना कुठल्याच वाक्यात ‘मी’ असा उल्लेख करायचा नाही. मी नाही, माझं नाही, माझ्यामुळे नाही, मला काय वाटतं असं काहीही म्हणायचं नाही.
तरुणाला वाटतं, त्यात काय अवघड आहे?
पण एक पूर्ण दिवसही त्याला ‘मी-माय -मायसेल्फ’हा उल्लेख टाळता येत नाही. त्यात हा तरुण आजच्या फेसबुकी जमान्यातला, जिथे स्वत:ची आरती आणि दुसर्‍याची नालस्ती यापलीकडे दुसरं काही बोलणंच होत नाही. तो तरुण एकाच दिवसात थकतो आणि गुरुजींना विचारतो की,
‘‘ याहून सोपं दुसरं काही नाही का?’’
ते म्हणतात, ‘‘आहे ना, काहीच बोलू नकोस.’’
कल्पना करून पाहा, काहीच न बोलता मौन व्रत धारण करून राहणं जितकं अवघड त्याहून अवघड ‘मी’चा उल्लेख टाळणं. जमेल ?
आपण किती मी-मी म्हणतो.
ज्यात त्यात आपलं एकच, माझं ऐक. मी म्हणतो तेच खरं, मी म्हटलं तसं केलं असतं तर बरं झालं असतं, माझं कुणी ऐकूनच घेत नाही. मला काय वाटतं हे महत्त्वाचं, मला जे पटलं तेच मी केलं.
हा ‘मी-मी’चा जप करणं आपण सोडून देऊ शकू. निदान प्रयत्न तरी करू शकू.
बोलताना किती मी मी म्हणतो आपण, एकदा सहज तपासून पाहूया का.?
माझा मूड, माझी आवड, माझ्या फिलिंग्ज, मला आत्ता काय वाटतं, माझ्या डोक्यात काय किडे झालेत, मला कशाचा त्रास होतोय.
किती तो मीपणा ज्यात त्यात.!
पण आपल्याला जसं वाटतं, तसंच ते इतरांना वाटत असणार.
आपल्या मी मीचा, मीच कसा भारी या अँटिट्यूडचा लोकांना त्रास होत असणार हे आपण लक्षातच घेत नाही.
आणि त्यानं होतं काय, तर आपल्यापाठी लोक आपल्याला हसतात.
म्हणतात, अशा माणसांना स्वत:पलीकडे जगच दिसत नाही.!
क्या बोलते है?
हा ‘मी’पणाचा ताठा सोडून, स्वत:ची आरती करणं सोडून अवतीभोवती जरा स्वच्छ नजरेनं पाहता येईल. जमलंच तर जे आहे ते स्वीकारता येईल.
ज्यात त्यात मी पणाचा टॅग न लावता.?

Grow
अबोले, भांडणं, राग, रुसवे काट्याचे नायटे आणि मनातल्या अढय़ा. बास की आता!

‘‘अगं पण झालं काय? ते तरी सांग. किती वेळ अशी हुप्प करून बसणारेस, तू बोललीच नाहीस तर मला कळणार कसं.?’’
‘‘साधं एवढं पण नाही का समजत तुला? तुझं तू काय ते समज, तुला कळायला हवं.!’’
– हे असे संवाद आपण कितीदा आपापसात ऐकतो. अनुभवतो. राग आला म्हणून रुसून बसतो. अबोले धरतो.
गर्लफ्रेण्ड-बॉयफ्रेण्डशीच कशाला, मित्रांवरही असा दात धरतो. भांडण झालं की कित्येक दिवस तोंडाचे फुगे करून बसतो.
ज्याच्याशी भांडण झालं, त्याचे कितीही फोन आले, तरी आपण नाहीच उचलत. फोन वाजत राहतो आणि आपण नाही म्हणजे नाहीच अँन्सर करत. नाही तर नाही एसएमएसला उत्तर देत.
एरवी कुणी असं वागत असेल तर आपल्याला किती पोरकट वाटतं!
पण वेळ आली की आपणही तसेच वागतो.
मनात अढय़ा धरतो त्या वेगळ्याच, पण फालतू कारणांवरून अबोले धरतो आणि काट्याचा नायटा होईपर्यंत ताणतो.
त्यापेक्षा नवीन वर्षात जुन्या अबोल्यांची, रुसव्यांची सगळी जळमटंच सोडून दिली तर.?
ती ‘चक दे’तली पहिलवान गरम भेजा पंजाबी मुलगी म्हणते ना,
‘‘ए, सॉरी देगी की जेल जाएगी?’’
तसं आपणही म्हणून टाकलं तर, बास आता काय बावळटासारखं भांडायचं नी कट्टी-कट्टी करायचं?
ग्रो अप.!
महत्त्वाच्याच काय पण न महत्त्वाच्या माणसांशीही अकारण धरलेले अबोले, त्यांच्यावरचा राग हे सगळं सोडून दिलं तर?
तेवढंच मन हलकं होऊन जाईल, नको त्यावेळी निगेटिव्ह भावना मनात गर्दी करणार नाहीत.
आपण कोणाशी कितीही चांगलं वागा, लोक कायम आपल्याला हर्टच करतात, असं वाटून स्वत:ची दया येणार नाही.
मस्त वाटेल की, आपल्या बाजूने आपण तर दोस्तीचा हात पुढे केला होता, नाही जमलं तर ना सही. जमलं तर उत्तमच!
मात्र नको ती ओझी मनावर वाहत राहण्यापेक्षा, फुटकळ कारणांवरून आलेला राग सोडून दिलेला बरा.
ज्याला त्याला वाटत बसण्याएवढा आपला राग स्वस्त का आहे.?
काय?

Listen
कुणी एक कमेण्टला की त्यावर दुसरा की तिसरा, कुणी कुणाचं म्हणणं वाचत नाही की समजून घेत नाही, ज्यात त्यात कमेण्टणं मस्टच!

एका लग्नाच्या दुसर्‍या गोष्टीतली ती काकू आठवते..? (आत्ता ’होणार सून’मधल्या श्रीची छोटी आई झालीये तीच ती.)
तर ती बोलता बोलता सहज म्हणायची, ‘लिसन ना.!’
तिलाच कशाला अनेक माणसं स्वत: खूप बोलतात आणि दुसर्‍याला म्हणत राहतात, ऐक ना, ऐक ना.
त्यांचं ऐकून ऐकून इतरांना कंटाळा येतो.
पण ते बोलत राहतात, बोलत राहतात. बोलतच राहतात.
आणि या अशा माणसांत आताशा आपलाही समावेश होतो का?
– तपासून पाहायला हवं.
आणि त्यासाठी किमान एक मिन्टंभर तरी गप्प बसून पाहायला हवं.
आपण आता ऐकूनच घेत नाही कुणाचं काही.कारण ऐकण्यासाठी स्वत: गप्प तर बसायला हवं.समोरच्याला वाटायला तर हवं की, आपण पोटातलं काही मनापासून सांगावं, सांगितलं तर याच्यापर्यंत पोहचेल!
तसं होतच नाही. कारण आपल्याला ऐकण्यापेक्षा सुनावण्यातच हल्ली जास्त रस असतो.
अगदी फेसबुकवरचं वातावरण असतं तसं. कुणी एक कमेण्टला की त्यावर दुसरा की तिसरा, कुणी कुणाचं म्हणणं वाचत नाही की समजून घेत नाही, ज्यात त्यात कमेण्टणं मस्टच. हे सारं लोकलमधल्या बायकांच्या डब्यातल्या वातावरणासारखं.
त्या डब्यातल्या ग्रुप्समध्ये अनेक जणी अशा असतात की, समोरची कुणी बोलत असेल तरी ह्या बोलतात. अनेकदा तर दोघीही बोलतात.कुणीच कुणाचं ऐकूनच घेत नाही.
हे असं होतंय का आपलं, आपण आता कुणाचं काही ऐकूनच घ्यायला तयार नसतो.
अगदी घरात, मित्रमैत्रिणींत, ऑफिसात, कुठंही.
कोण काय म्हणतोय, का म्हणतोय, काय सांगतोय,
हे आपल्यापर्यंत पोहचतच नाही अनेकदा.
कारण आपण बोलतच सुटलेलो आहोत.
हे ऐकूनच न घेता ‘फक्त बोलणं’ सोडून देता येईल.?
येईल का? आपलं बोलणं कमी करून ऐकता?
तसंही म्हणे, आपल्याला कान दोन आणि तोंड एकच आहे.
तेव्हा कानाचा वापर वाढवून पाहायला, ही बोलत राहण्याची सवय सोडून तर द्यायला पाहिजे ना..!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

लाईफ

वाचा एकदा खूप मस्त आहे थोडा वेळ लागेल पण नक्कीच आवडेल तुम्हाला….

flowers-165a

एखादा छान ड्रेस आवडतो आपल्याला.
दुकानात असलेल्या कपड्यांच्या गर्दीत तो साधा वाटतो, पण तरीही आवडतो.
काहीतरी दुसरे घेऊन बाहेर पडतो आपण.
परतताना मनात विचार येतो
‘तो ड्रेस घ्यायला हवा होता”

सिग्नलला गाडी थांबते,
चिमुरडी काच ठोठावते.
गोड हसते, पण भिक मागत आहे
हे लक्षात घेऊन त्या हसण्याकडे फार लक्ष देत नाही आपण.
२-३ रुपये द्यावे असे मनात येते.
रेंगाळत सुटे शोधता शोधता ‘देऊ का नको’ हा धावा मनात सुरू असतो.
तेवढ्यात सिग्नल सुटतो,
गाडी पुढे घ्यायची वेळ येते.
थोडे पुढे गेल्यावर मन म्हणते,
‘सुटे होते समोर, द्यायला हवे होते त्या चिमुरडीला’

जेवणाच्या सुट्टीत ऑफिसातला मित्र त्याच्या घरातला त्रास फार विश्वासाने सांगतो,
त्याच्या डोळ्यात व्यथांचे ढग दाटलेले दिसतात.
वाईट वाटते खूप, नशीब आपण त्या परिस्थितीत नाही असेही मनोमनी पुटपुटून आपण मोकळे होतो.
‘काही मदत हवी का?’ असे विचारायचे असूनही आपण गप्प राहतो.”
जेवणाची सुट्टी संपते.
तो त्याच्या आणि आपण आपल्या कामाला लागतो.
क्षणभर स्वत:वर राग येतो, ‘मदत तर विचारली नाही’
निदान खांद्यावर सहानुभूतीचा हात तरी ठेवायला हवा होता मी!’

असेच होते नेहमी,
छोट्या छोट्या गोष्टी राहून जातात.
खरं तर या छोट्या गोष्टीच जगण्याचे कारण असतात.

गेलेले क्षण परत येत नाहीत,
राहतो तो ‘खेद’, करता येण्यासारख्या गोष्टी न केल्याचा.

जगण्याची साधने जमवताना जगणेच राहून जात नाहीये ना ते ‘चेक’ करा.
“आनंद झाला तर हसा, वाईट वाटले तर डोळ्यांना बांध घालू नका”

चांगल्या गोष्टीची दाद द्या,
आवडले नाही तर सांगा,
घुसमटू नका.”

त्या त्या क्षणी जे योग्य वाटते ते करा.
नंतर त्यावर विचार करून काहीच साध्य नाही.

आयुष्यातल्या छोट्या गोष्टींना महत्त्व द्या,
त्या छोट्या क्षणांना जीवनाच्या धाग्यात गुंफणे म्हणजेच जगणे.”

आवडलेल्या गाण्यावर मान नाही डुलली तर ‘लाईफ’ कसले?
आपल्यांच्या दु:खात डोळे नाही भरले तर ‘लाईफ’ कसले?
मित्रांच्या फालतू विनोदांवर पोट दुखेस्तोवर हसलो नाही तर ‘लाईफ’ कसले?
आनंदात आनंद आणि दु:खात दु:ख नाही जाणवले तर ‘लाईफ’ कसले?

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

SMS : आमची भाषा…

iphone_messaging

एवढाच मेसेज पाठवायचा, बाकी कळणार्या ला सगळं कळतंच.!

कितीही लपवलं, कितीही दडवलं तरी घरचे आमचे फोन चेक करतातच. वाचतातच आमचे मेसेज. मग त्यांना न कळणार्याज भाषेतच लिहिणं सोप्पं. वाचलं तरी कळत काहीच नाही.

‘योलो’ वाचलं मागच्या अंकात.
आणि मज्जाच वाटली.
म्हणजे आम्ही काही सणकी टाळकीच भाषेचा लसावी करून टाकतो, असं आम्हाला वाटायचं.
पण तसं काही नाही, आमच्यापेक्षाही भन्नाट काही जण आहेतच, हे वाचून बरं वाटलं.
भाषा शुद्ध पाहिजे, लिहिताना तर एकदमच शुद्ध पाहिजे, असे आग्रह होतात. त्याला आमचा काही विरोध नाही. मात्र हातांनाच आता अशी काही सवय झाली आहे की, काही शब्द आणि काही ‘लघुरूपं’ आम्ही आमच्याही नकळत वापरून टाकतो.
म्हणजे इमेल किंवा मेल फॉरवर्ड करताना लक्षात असतं की, आपल्याला लिहायचंय की, ‘फॉर युवर इन्फॉर्मेशन’ पण आम्ही सवयीनं लिहितोच, ‘kFYII’.
आणि खरं सांगू असं लिहिणं आम्हाला दोन गोष्टीनं सोपं जातं.
एकतर कितीही लपवलं, कितीही दडवलं तरी घरचे आमचे फोन चेक करतातच. वाचतातच आमचे मेसेजेस. मग उघड उघड काही लिहिण्यापेक्षा त्यांना न कळणार्यात भाषेतच लिहिणं सोपं असतं. ते फोन घेतात, वाचतात. पण त्यांना काही कळत नाही.
आणि तुझ्या फोनमधल्या मेसेजचा अर्थ सांग असं उघड विचारण्याचं धाडस ते कधी करत नाहीत. कारण तसं विचारलं तर तेच पकडले जाणार, मग वैताग होणार हे त्यांना माहिती असतं.
दुसरं म्हणजे कमीत कमी कींनी काम भागतं. वेळ वाचतो. वाचणार्यातला कळतं आम्हाला काय म्हणायचंय ते.!
मग कशाला लांबचं लांब शब्दांचा घोळ घाला.
आता काही उदाहरणंच देतो म्हणजे मी काय म्हणतो, यातली गम्मत कळेल. कुणीतरी मला विचारतो की, काल लेर आपण बंक केलं आता नोट्स कुणाकडे मिळतील.
मी रिप्लाय पाठवतो.

सोपंय की नाही, मला माहिती नाही. आय डोण्ट नो. एवढंच मी फक्त तीन अक्षरात सांगून मोकळा होतो.
तेच आय लव्ह यू चं पण.
तुम्ही काहीही बोला, कितीही एसएमएस करा. गर्लफ्रेण्डसचं समाधानच होत नाही. तिला तो एसएमएस हवाच. मी आपलं एक टेम्पलेट सेव्हच करून ठेवलंय.
143
एवढं द्यायचं पाठवून डोक्याला झंझट नाही.
आणि समजा पाहिलंच घरच्यांनी तरी, त्यांना कळत नाही.
एका दगडात बरेच पक्षी मरतात.
असे बरेच शब्द आहेत, जे आम्ही सर्रास वापरतो.
4, (बीफोर)
f2f, (फेस टू फेस)
r8, (ग्रेट)
4f, (जस्ट फॉर फन)
omg (ओह माय गॉड)
np, (नो प्रॉब्लम)
lmk, (लेट मी नो)
tia, (थॅँक्स इन अँडव्हान्स)
आमचा हॅण्डसेटवरचा हात हे सारं शून्य सेकंदात टाईप करतो. आम्ही चॅट करतो तेव्हा तर सेकंदाला मेसेज इकडून तिकडे जातात. पटापट रिप्लाय जातात.
वेळ कुणाला असतो, भाषण द्यायला. पटकन कमी अक्षरात जास्तीत जास्त लिहून टाकायचं. पोहचल्या भावना झालं काम.
आता कुणी म्हणा आम्हाला एसएमएस जनरेशन. असा आरोपही करा की, १४0 शब्दांपेक्षा जास्त नाही आमचा स्पॅन.
पण आम्हाला तरी हेच सोपं वाटतं.
जे सोपं, जे सहज तेच आम्ही करतो. उगीच कसलेही आव न आणता. आणि कुणालाही न दुखवता.
आता आमचं एक सिक्रेट सांगू का तुम्हाला.
बाकीची मुलं मारतील मला.
पण तरी सांगूनच टाकतो.
एखाद्या वेळेस मित्राचा किंवा मैत्रिणीचा फोन येत असतो. किंवा सतत एसएमएस येत असतो.
समोर वडील किंवा आई बसलेले.
लक्ष आपल्यावरच.
अशावेळेस फोनवर बोलता येत नाही. फोन किंवा एसएमएस करूनको असं सांगताही येत नाही.
मग फोन उचलायचा. मेसेज बॉक्समध्ये जायचं आणि टाईप करायचं.
9 काम होतं. न मग फोन वाजतो. न एसएमएस येतात. काय कळवलं मी.
9 चा अर्थ होतो. पॅरेण्ट इज वॉचिंग. म्हणजे आईबाबा पाहताहेत, आता नको.
वाचणारा ९ अंक पाहून काय ते समजतो.
काही वेळानं आईबाबा गेले बाजूला, बोलता येणं शक्य असलं आणि आपल्याकडे बॅलन्स नसला तर फक्त एसएमएस करायचा.
99 म्हणजे पॅरेण्ट इज नो लाँगर वॉचिंग. आई-बाबा नाहीत आता, कर फोन असा याचा अर्थ.
तो लगेच फोन करतो.
आहे की नाही, भाषेची गम्मत.
पूर्वी होत्याच न ‘च’, प, फ च्या भाषा.
तशीच आता ही एसएमएसची भाषा.
त्या भाषेत आम्ही काही बोलत नाही.
ती फक्त संवादाचा एक शॉर्टकर्ट.
तरुण मुलांना झोडपायच्या आधी ती भाषा काय आहे, त्यातली गम्मत काय आहे हे समजून तर घ्या.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

चर्चा तर होणारच…!

1472065_546813062079085_815422248_n

चौका-चौकांतले भाऊ, दादा, नाना अन् अण्णा एकत्र आले. घरातला साधा ‘फॅन’ दुरुस्त करायची त्यांची ऐपत नसली तरी त्यांनी गल्लीबोळात आपापला ‘फॅन क्लब’ स्थापन केला. त्यानंतर फ्लेक्सवरच्या चित्रविचित्र साहित्याचं जागतिक संमेलनही त्यांनी भरवलं. या अकल्पित घटनेची खबरबात देवाधिराजांपर्यंत पोहोचताच सारा दरबार अवाक् होऊन एकसुरात उद्गारला, ‘..चर्चा तर होणारच!

पृथ्वीतलावरून कसला तरी ‘खाटऽऽ खूटऽऽ’ आवाज येऊ लागला म्हणून देवाधिराज इंद्रदेवांनी तत्काळ नारदमुनींना पाचारण केलं. मात्र, एखादी घटना घडून गेल्यानंतर जेवढय़ा वेळेत पोलीस घटनास्थळी पोहोचतील, त्याहीपेक्षा जास्त कालावधी नारदमुनींना दरबारात प्रकट होण्यासाठी लागला.

‘हे काय मुनी? मी जर भू-तलावर सत्तेत असतो, तर सीबीआय अधिकारीसुद्धा तुमच्यापेक्षा लवकर माझ्या दिमतीला हजर झाले असते नां!’ कपाळावरच्या आठय़ा दिसू न देण्याचा प्रयत्न करत देवाधिराज बोलले. त्यांच्या चेहर्यातवरचे हावभाव पाहून नारदमुनींना क्षणभर ‘उद्धव’ची आठवण झाली. ‘राज’चं नाव निघालं, की ते- सुद्धा असाच चेहरा करतात म्हणे.‘वाटेत खूप अडथळे लागले महाराज. म्हणून उशीर झाला!’ वातावरणातला तणाव दूर करण्याच्या हेतूनं हातातली वीणा हळुवारपणे वाजवत नारदमुनी उत्तरले.
‘पण कसले अडथळे मुनी? रस्त्यातले खड्डे अजून दुरुस्त झाले नाहीत का?’ देवाधिराजांनी विचारलं.
‘छे छे महाराज. काल-परवाच्या अवकाळी पावसामुळं प्रशासनाला पुन्हा एकदा निमित्त मिळालं बघा. रस्ते दुरुस्तीचं काम पुढं ढकलण्याचं.’
‘मग चौका-चौकांत ‘काम चालू, रस्ता बंद’च्या पाट्या टांगून ठेवल्या गेल्या आहेत, त्याचं काय?’
‘मी त्यात थोडीशी दुरुस्ती करून आलोय देवाधिराज. ‘काम बंद अन् रस्ताही बंद’ असं रंगवून आलोय पाटीवर.’ नारदमुनींच्या बुद्धिचातुर्यावर देवाधिराज पुरते खूश झाले.

‘असो. असो. पण, मला सांगा.. हा ‘खाटऽऽ खूट’ आवाज कसला येतोय भू-तलावरून मुनी?’ देवांनी मूळ विषयाला हात घातला.
‘तो आवाज म्हणता होय? तो चौका-चौकांतल्या ‘भाऊ’च्या कार्यकर्त्यांनी उभारलेल्या मंडपांचा आवाज आहे महाराज.’ मुनी बोलले.
‘अरे बाप रे..! आता कोणता उत्सव आला परत?’ गेल्या दोन महिन्यांत झालेली रस्त्यांची चाळण डोळ्यांसमोर तरळताच देवाधिराज पुरते दचकले.
‘उत्सव नव्हे.. अखिल भारतीय एफडीबी साहित्य संमेलनाची जोरात तयारी चाललीय ना महाराज.’ मुनींनी अधिक माहिती पुरवली.
‘मला बुडित बँकांमधला एफ्डी माहीत होता. बुडणार्याा शेतकर्यां चा एफडीआयही पाठ झाला होता.. पण हा एफडीबी काय प्रकार आहे बुवा?’ मोबाईलमध्ये जणू एखादं नवीन अँप्लिकेशन सापडावं, त्या उत्सुकतेनं देवाधिराजांनी विचारलं.
एफडीबी म्हणजे फ्लेक्स डिजिटल बोर्ड !’ इति नारदमुनी.
‘ऑ? आता फ्लेक्सचा अन् साहित्याचा काय संबंध?’ देवाधिराजांना एकावर एक आश्चार्याचे धक्के बसत होते.
‘होय महाराज. तुम्ही म्हणता ते बरोबर आहे.. परंतु आपण तरी काय करणार? विषय गंभीर; पण भाऊ खंबीर!’ अत्यंत निर्विकारपणे मुनी उत्तरताच दरबारात भलताच आ वासला गेला.
‘आता हा भाऊ कोण?.. अन् तो का खंबीर आहे?’ देवाधिराज अधिकच अस्वस्थ.
‘कारण महाराज.. प्रत्येक गोष्टीला अंत आहे म्हणून भाऊ शांत आहे!’ मुनींचा पुढचा डायलॉग ऐकताच दरवाजात पुन्हा चुळबूळ वाढली.
‘अरे पण .. या भाऊला कुणी विचारलं नाही का? तो असा का वागतोय?’ आता कुबेर पुढं सरसावले.
‘देवा..आता भाऊला कोण विचारणार? कारण त्याचा म्हणे कुणीच नाद नाय करायचा!’ डोळे मिटलेल्या नारदमुनींची धीरगंभीर आवाजातली भन्नाट डायलॉगबाजी काही संपायला तयारच नव्हती. आता मात्र दरबारातल्या कुबेरांची सहनशीलता संपू लागली होती ! त्यांच्या डोळ्यांत संताप एकवटू लागला होता. पण, हाय.. मुनींची ‘कॅसेट’ तशीच सुरूच राहिली.

बघता काय रागानं.? मैदान मारलंय वाघानं!’ मुनींचं हे पुढचं वाक्य ऐकल्यानंतर मात्र देवाधिराज सतर्क बनले. मुनींच्या वाणीतून आत्तापर्यंत बाहेर पडलेल्या या सार्या! वाक्यांमागं काहीतरी वेगळा इतिहास लपल्याची त्यांना जाणीव झाली. भू-तलावर काहीतरी अकल्पित घडत असल्याची त्यांना अनुभूतीही आली.
..म्हणून त्यांनी ‘भाऊ अन् वाघ’ या जगावेगळ्या भाषेतच पुढचा संवाद साधण्यावर भर दिला. ‘पण काय हो मुनी.. वाघानं मैदान मारल्यावर आजूबाजूच्या लोकांची प्रतिक्रिया काय?’ देवाधिराजांनी विचारताच मुनींनी तत्काळ जाहीर केलं, ‘एकच फाईट.. वातावरण टाईट.
‘एक से एक भन्नाट डायलॉगबाजी’ ऐकून इतर देवांनाही आता मुनींच्या संवादात अधिक रस वाटू लागला. एकाने गंभीरपणे पुढचा प्रश्न विचारला, ‘मग भेदरलेले बघे घाबरून पळाले असतील की !’
‘होय तर .. एक घाव शंभर तुकडे. अर्धे इकडे अर्धे तिकडे

‘काय म्हणता काय? परंतु याचा महिला वर्गाला काही त्रास?’ इतका वेळ पाठीमागं कुठंतरी उभारलेल्या अप्सरेनं पुढं सरसावून विचारलं. कदाचित ‘महिला हक्क अन् अधिकार’ याची जाणीव तिलाही झाली असावी.
‘छे छे. मुलींचा दावा आहे.. भाऊ छावा आहे.’ मुनींचे चौकार-षटकार सुरूच होते. हळूहळू सावरत चाललेला दरबार पुन:-पुन्हा बुचकळ्यात पडत होता.
‘ऑ? पाच मिनिटांपूर्वी तर तुमचा भाऊ वाघ होता. मग आता लगेच ‘छावा’ कसा काय झाला?’ कुबेरांना आतून संताप-संताप होत होता.
‘त्यात काय विशेष, आली लहर केला कहर!’ मुनींच्या या संवादफेकीनंतर मात्र अनेकांचा संयम तुटला. सहनशीलतेचा बांध फुटला.
‘मुनी.. तुमची ही चित्रविचित्र साहित्यिक भाषा आमच्या शिरपेचावरून चाललीय. आता तरी सांगा, कोण आहे हा भाऊ?..अन् आमच्या सहनशीलतेचा अंत पाहण्याचं धाडस या भाऊमध्ये आलं तरी कुठून?’ देवाधिराजही आता भलतेच गंभीर होत चालले होते.
भाऊंची डेअरिंग कालपण, आजपण अन् उद्यापण. महाराज.. भू-तलावरचे हे आधुनिक भाऊ खूप मोठ्ठे आहेत. जसं प्राचीनकाळी साधुसंतांनी वेगवेगळ्या तीर्थक्षेत्री आपापली परंपरा निर्माण केली होती; तसंच हे भाऊही आजकाल चौका-चौकांत स्वत:ची आगळी-वेगळी संस्कृती निर्माण करू लागलेत. जगावेगळ्या साहित्याची निर्मिती करू लागलेत.’ अखेर नारदमुनींनी मेन पत्ता ओपन करताच सार्यांथच्याच नजरेसमोर गल्लीबोळातले ‘फ्लेक्सबोर्ड’ झळकू लागले. आत्तापर्यंत मुनींनी ऐकविलेल्या प्रत्येक संवादामागचे रहस्यही उलगडत गेले.
‘पण काय हो मुनी.. या भाऊंचे कार्यकर्ते एफडीबी साहित्यिक संमेलन भरवताहेत म्हणता.. पण याचा खर्च नेमका करतोय कोण?’ युगानुयुगे जमाखर्चाच्याच राड्यात अडकलेल्या कुबेरांनी त्यांच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा वाटणारा अचूक प्रश्न विचारला.

नारदमुनी गालातल्या गालात हसले. घसा खाकरून मिस्कीलपणे उत्तरले, ‘बोर्डावर जरी शुभेच्छुक म्हणून गल्लीबोळातल्या डझनभर लेकरा-बाळांचे फोटो असले, तरी याचा सारा खर्च वरच्या फोटोतला भाऊच करत असतो.
खालची नावं केवळ नावालाच असतात. अगदी तस्संच! आता या आधुनिक संमेलनाचा खर्चही हेच भाऊ करताहेत महाराज!’ हे ऐकताच मात्र अवघा दरबार दिलखुलास हसला. एक सुरात अन् एक दमात बोलला, ‘होऊ दे खर्च.. चर्चा तर होणारच!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/Newspapers)