Tag Archives: marathiblogs

बाप का बापडा?

बाप का बापडा?

स्त्री तरुण झाली की आईबापाची साथ सोडते. आणि पतीचा हात धरते. पस्तीशी चाळीशीपर्यंत ती नवऱ्याचं सर्वच ऐकते. मग तो चांगला असो की वाईट,सज्जन असो की दुर्जन ,व्यसनी असो की ठसनी !

जशी मुलं तरुण होतात तशी ती मुलांकडे वळते,
त्यांच्या भावना समजून घेते,
त्यांचे वाट्टेल ते लाड पुरविते,
जे पाहीजे ते मुलांना खायला देते,
नवऱ्याच्या चोरून मूलांना पैसे पुरविते ,
साहजिकच मुलं उत्पत्तीपासूनच आईच्या उदरांत, व जन्मापासून तिच्या सहवासात असतात.

बऱ्याच परीवारात मुलं तरुण झाले, की बापाशी बोलत नाहीत.
त्यांना जे मागायचं ते आईमार्फत वडिलांना निरोप पुरवितात, आईशी मनमोकळे पणाने बोलतात,
तीला न हिचकिचता मनातील सर्व चांगल्या वाईट गोष्टी सांगून टाकतात.
काही माताच मुलांच्या या सर्व गोष्टी आपल्या पतींना सांगतात. पण जास्तीत जास्त महिला यापासून पतींना दूर ठेवतात.
मुलांच्या वाईट सवयी व झालेल्या छोट्या मोठ्या चूका लपवितात, त्यावर पडदा टाकतात आणि मुलं मग भरकटतात, बिघडतात.

आईचं मुलावर नितांत प्रेम असावं पण ते आंधळं प्रेम असू नये .
की ज्या प्रेमाने मुलांचं आयुष्य बर्बाद होतं.

मुलं विस वर्षाची झाली की, आईला फार मोठेपणा वाटतो मुलांचा! आणि ते साहजिक आहे पण या कौतुकासमवेत त्या आपल्या पतीकडे दुर्लक्ष करतात.
ते काही बोलले तर मधेच बोलून त्यांचे शब्द, त्यांचे बोलणे थांबवतात.
मग मुलावर बापाचा वचक राहत नाही .
मुलांना आई चांगली वाटते अन् बाप वैरी वाटायला लागतो.

वास्तविक कोणताच बाप मुलांचा वैरी नसतो .
मुलांना व्यवहार कळावा, ते धैर्यशाली,नीतीवान ,शीलवान ,बलवान बनावे .
चांगल्या लोकांमधे उठावे बसावे ,
सर्वाचा त्यांनी मानसन्मान करावा ,
अशा कितीतरी मानवी जिवन जगण्याच्या गोष्टी त्यांनी अचूकपणे कराव्या ,
यासाठी बाप मुलांना सतत रागावत असतो, टोकत असतो,
मुलांना शिस्त लागावी हा त्याचा प्रामाणिक हेतू असतो,
मुलाच्या हातून काही चूकीचं घडू नये असं बापाला वाटते म्हणून तो आपल्या मुलांचे फालतू लाड करीत नाही.

पण याचा कुठेच सकारात्मक विचार होत नाही .
बापाचे गोडवे कुठेच गायले जात नाहीत
अशा परीस्थीतीत माणूस खिन्न होतो ,
त्याच्या मनातील भावना पत्नी समजून घेत नाही.

ती असं कधीच म्हणणार नाही की, “बाऴा,तुझे वडिल तुला तुझ्या भल्यासाठीच बोलतात, रागावतात.ते तुझ्या अभ्यासासाठीच तुला बोलतात, तुझ्या भल्यासाठीच सगळं करतात.

ते तुला बोलतात पण त्यांचं तुझ्यावर प्रेम नाही असं तर होत नाही ना ?”
उलट ,अनेक आई म्हणतात (मुलांच्या समोरच )
” बस करा, तुम्हाला माझी मुलंच दिसतात का नेहमी बोलायला , घरात आले की सुरु होता, तुम्हाला तर काहीच कळत नाही, मुलं मोठी झाली आता, त्याचे मित्र बनायला पाहीजे तुम्ही, पण नाही… लेकरांत जिवच नाही ना तुमचा !

कधीतरी प्रेमानं बोललेत का तुम्ही त्याच्याशी…
अशाप्रकारे ,आई नवऱ्याचा मुलांसमोर पाणउतारा करते.
आणि
मीच तुला समजून घेते, मीच तुझ्यावर अलोट प्रेम करते, मीच सर्वकाही करते, असा मात्रुत्वाच्या प्रेमाचा व श्रेष्ठत्वाचा आव आणते.

साहजिकच असे सतत हँमरिंग होऊन मुलं बापापासून दूर जातात.

म्हणून वेळेचं भान ठेवा.प्रपंच ही फार समजून उमजून करायची गोष्ट आहे.

मुलांना सुसंस्कार देणे हे आईचेच काम आहे पण त्यांना घडवतांना बापाचाही सहभाग आणि धाक असायलाच हवा.

कायम लक्षात ठेवा…
लहानपणी बापाचा हात धरला,तर मोठेपणी कोणाचेही पाय धरायची वेळ येत नाही.
बाप हाच बापमाणुस असतो… त्याला बापडा बनवु नका.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

सकारात्मक ऊर्जा

 

रागातल्या ऊर्जेचा सकारात्मक वापर कसा करावा?

प्रश्न – सर, मला राग खुप लवकर येतो, नंतर मला पश्चातापही होतो, मला माझी ही सवय बदलायची आहे, ही सवय बदलण्यात आपण माझी मदत करु शकता का?

XXXजी, सर्वप्रथम आपले मनःपुर्वक अभिनंदन, कारण तुम्ही हे मान्य केलेत, आणि तुम्ही आयुष्यात नवे सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी उत्सुक आहात, सज्ज आहात, त्यामुळे अर्धा विजय तर इथेच झाला.

मी चुकतोय, हे कळणे, म्हणजे आपोआपच पुढची चुक टाळणे; नाही का?

आता तुमच्या प्रश्नाकडे वळुया, मी तर म्हणेन, दाग अच्छे है, च्या धर्तीवर राग चांगला असतो, असे म्हणणे योग्य ठरेल.

उदा. आपल्याला कचर्‍याचा राग येतो, म्हणुन तर आपण स्वच्छता ठेवतो, आपल्याला गरीबीचा तिटकारा असतो म्हणुन आपण रोज कामावर जातो, लोकांनी केलेल्या अपमानाचा आपल्याला राग येतो म्हणुन तर, इच्छा असो वा नसो, आपण आपलं काम चोखपणे पार पाडतो!

राग ही एक उर्जा आहे, आपल्यालाही राग येतो आणि असामान्य लोकांनाही राग येतो, पण ते लोक आपल्या रागातुन निर्माण झालेल्या उर्जा व्यर्थ घालवत नाहीत, तिचा सकारात्मक वापर करुन विश्व बदलुन टाकतात.

मार्टीन ल्युथर किंगला राग आला आणि त्याने अमेरीकाच बदलुन टाकली.
नेल्सन मंडेलाला कृष्णवर्णीयांवर होणार्‍या अन्यायाची चीड आली आणि त्याने अफ्रिका हादरुन टाकली.

आंबेडकरांनी तेच केलं, शिवाजी महाराजांनी केलं, त्यांनी आपला राग एकदाच व्यक्त होवुन शांत होऊ दिला नाही, तो निखारा त्यांनी आपल्या हृदयात सतत पेटता ठेवला, आणि शेवटच्या श्वासापर्यंत त्यातुन मिळलेलं इंधन आपल्या स्वप्नपुर्तीसाठी वापरलं!..

ते जे करु शकतात ते आपणही करु शकतो की!

फालतु गोष्टींवर रागराग करुन आपली बहुमुल्य उर्जा वाया घालवण्यापेक्षा तिचं रुपांतर तीव्र इच्छाशक्तीमध्ये करायला शिकणं, हीच खरी आनंदाची आणि यशाची गुरुकिल्ली आहे.
जिथं राग येतो अशा परिस्थितीला हाताळण्यासाठी काही टिप्स देत आहे.

१) स्वीकार करा.
समजा, तुम्ही कॉम्पुटरवर खुप महत्वाचं काम करत आहात, आणि लाईटस गेले, आता तुम्ही चिडचिड करुन काही फायदा आहे का? शिव्या देऊन, डोकं खराब केल्याने फायदा काहीच होणार नाही, झालं तर नुकसानच होईल, म्हणुन ‘लाईट गेली’, याचा स्वीकार करा, आणि दुसरे एखादे काम शोधा, त्यात रमामाण व्हा!, त्याचा आनंद घ्या!

असचं समजा, तुम्ही ट्रॅफीक जॅममध्ये अडकला आहात, मग आता किरकिर करुन कर्कश हॉर्न वाजवुन, आजुबाजुच्यांशी भांडुन काय साध्य होणारे? त्यापेक्षा कारमध्ये मस्त गाणे लावा, आणि आनंद घ्या!

२) स्वतःला दररोज सुधारा. सिद्ध करा.
कोणी तुमची चुक नसताना अपमान केला, फसवले किंवा भांडले तर त्यावर जास्त विचार करुन वेळ वाया घालवणं, म्हणजे मुर्खपणा आहे, नको त्या आठवणी कुरवाळत बसायचे नसते, त्या विसरायच्या असतात पण त्यातुन कमवलेला अनुभव, मिळालेला धडा मात्र आयुष्यभर आपोआप लक्षात ठेवायचा.

३) गप्प बसा. विसरा.
कधी कधी आपल्याला दुखावणारे आपलेच लोक असतात, अशा लोकांना जबर प्रत्युत्तर देऊन आपणच घायाळ होतो, अशा जखमा होतात, ज्या भरण्यासाठी आयुष्य जावे लागते. म्हणुन अशा वेळी मौन पाळणे सोयीस्कर ठरते.

आईवडील, भाऊ बहीण, बायकोमुले, जिवलग मित्र, जवळचे नातेवाईक, कर्मचारी, सहकारी, भागीदार, ग्राहक यांच्याशी लढाई करुन आपण जिंकलो तरी त्या युद्धात आपलेचं लोक हरलेले असतात, आपल्या शब्दांनी रक्तबंबाळ झालेले असतात. अशा विजयश्रीचा आनंद साजरा तरी कसा करावा? म्हणुन काही ठिकाणी गप्प राहणं, तिथुन निघुन जाणं आणि मौन पाळणं, श्रेष्ठ असतं!

४) आभार मानुन आनंदी व्हा!
ज्या व्यक्तिचा राग येतोय, त्याच्यात काही चांगले गुणसुद्धा आहेत, त्याने कधी तुम्हाला मदत सुद्धा केलीय, ते आठवुन त्याचे आभार माना. राग पळुन जाईल.

५) हसा!
कितीही वाईट परिस्थीती असो, त्याकडे पाहुन हसा, विनोद बनवा, खळखळुन हसा, मजा घ्या, दुःखाची तीव्रता नाहीशी होईल!
येणार्‍या प्रत्येक दिवशी तुमची उर्जा तुमची शक्ति बनावी, अशा मनःपुर्वक शुभेच्छा!.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

कविता: Whatsapp Admin साठी

 

सोप नसतं राव, ग्रुप अँडमीन होणं
आईच्या मायेने प्रत्येकाला सामाऊन घेणं

‘लेफ्ट’ होतातच काही, कितीही रहा राईट
अँडमीनला तेव्हा खुप वाटतं वाईट

जरी त्यात त्याची काहीच नसते चुक,
तरी सुद्धा बिचा-याला रहावं लागतं मुक

सर्वांचे हित त्याला मनात धरावे लागते,
ईच्छा नसली तरी एखाद्याला ‘रिमूव’ करावे लागते

काही सन्माननीय सदस्य कायम असतात गप्प,
ग्रुपचा कारभार तेव्हा होऊन जातो ठप्प

तरी सुद्धा त्याला मुकाट्याने बसाव लागतं,
ईच्छा नसली तरी उगीच हसावं लागत.

प्रवास करावा आम्ही त्याला भरावा लागतो टोल,
चुकीच्या पोष्ट चे त्यालाच चुकवावे लागते मोल

अल्प मतातील सरकार सारखं त्याला निमुट बघावं लागतं,
कितीही चढला पारा तरी शालिनतेनं बघावं लागतं

स्वतः दुखःत राहून वसवतो आनंदाचे गाव,
माझ्या मते त्याचे अँडमीन ऐसे नाव

बाकी सब बकवास है.
अंधारलेल्या वाटे साठी तारा असतो अँडमीन,
गुदमरणा-या जिवा साठी वारा असतो अँडमीन

रखरखणा-या वाळवंटातील हिरवळ असतो अँडमीन,
अत्तराच्या कुप्पीतील दरवळ असतो अँडमीन

सुदाम्याच्या मनाची ओढ असतो अँडमीन,
शबरीच्या बोरासारखा गोड असतो अँडमीन

किलबिणा-या पाखरांचा थवा असतो अँडमीन,
भळभळणा-या जखमेसाठी दवा असतो अँडमीन

कोकिळेच्या कंठातील गित असतो अँडमीन,
यशोदेची हळवी प्रित असतो अँडमीन

कधी कधी फुल कधी अंगार असतो अँडमीन,
लढणाऱ्याच्या शमशेरीची धार असतो अँडमीन

बहरणा-या प्रतिभेचा श्रुंगार असतो अँडमीन,
सरस्वतीच्या गळ्यातील हार असतो अँडमीन

एक गोष्ट ध्यानात ठेवा ऊगीच नसतो अँडमीन,
तुम्ही झोपी गेलात तरी जागीच असतो अँडमीन

कर्णा सारखं भरभरून दान देतो अँडमीन,
बघा बरं किती मोठा मान देतो अँडमीन

तुमच्या हाती हुकुमाचं पान देतो अँडमीन,
स्वतःच्या काळजात स्थान देतो अँडमीन

शब्दांच्या दरबारावर पहारा देतो अँडमीन,
सारे सोडून जातात तेव्हा सहारा देतो अँडमीन

वा-यावर झुलणारं पातं असतो अँडमीन,
जिवापाड जपावं असं नातं असतो अँडमीन

अजून काय लिहू? बाकी सारं कॉमन आहे,
एवढंच म्हणतो शेवटी अँडमीनजी फक्त तुमच्यासाठी…

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

दादा, आता आईबाबा माझ्याकडे राहतील.

 

गुजरात न्यायालयात एक ह्रदयस्पर्शी खटला समोर आला.
वयोवृद्ध झालेल्या आईवडिलांची सेवा करण्यासाठी मोठाभाऊ मला संधीच देत नाही त्यासाठी लहान बंधूने न्यायालयात मोठ्याबंधू विरूद्ध दावा ठोकला.
वयाची 90 वर्ष पार केलेल्या आईवडिलांना माझ्याकडे सुपूर्त करावेत मी ही त्यांचा मुलगा आहे. माझाही आईवडिलांना सांभाळण्याचा अधिकार आहे.
माझ्या आईवडिलांची माझा मोठा भाऊ अत्यंत उत्तम प्रकारे गेली 25 वर्ष सेवा करत आहे. आता मोठा भाऊही वयस्कर झाला आहे. त्याला आता आईवडिलांना नीटसांभाळताना त्रास होईल. तेव्हा येथून पुढे मला आईवडिलांची सेवा करण्याची संधी द्यावी.

आईवडिलांचे खुप प्रेम मोठ्या भावाच्या घराला मिळाले आहे. आता माझ्या कुटूंबियांना ही आजोबा आजीचा सहवास लाभला पाहीजे व आम्हाला आमच्या दैवताची सेवा करता आली पाहीजे.माझा मोठा भाऊ अत्यंत मोठ्या मनाचा आहे.
त्यांने अत्यंत चांगला सांभाळ केला आहे. पण आता तोच थकला आहे मला त्याचीही चिंता वाटते. त्याचीही सेवा मला करायची आहे. तेव्हा मला माझे आईवडील हवे आहेत.
आई- वडिलांना सांभाळन्यासाठी दोनों भाऊ कोर्टात भांडत आहेत हा विलक्षण प्रकार आहे. आईवडिलांना न साभांळना-या नालायक अवलादीच्या गालफडात लावलेली जबरदस्त चपरा आहे.

जज साहेब तर चकीतच झाले. जेथे आईवडिलांना वृद्ध आश्रमात ठेवनारा जमाना आला आहे. तेथे हे श्रावणबाळ कसे जन्माला आले. जजला निकाल देता येइना. त्यांनी आईवडिलानाच विचारले आपली काय ईच्छा आहे. तेव्हा ते म्हणाले जज साहेब आपणच सांगा काय ते.
तेव्हा जजने निकाल लहान भावाच्या बाजूने दिला आईवडिलांना लहान भावाच्या ताब्यात दिले. तसा मोठा भाऊ धायमोकलून रडू लागला. आईवडिलांना दुरावनार याचे खुप दु:ख झाले. धन्य ते आई वडिल ज्यांनी इतके उच्च संस्कार मुलांना दिले.या कलियुगात आईवडिलांना मारहाण करणा-या जन्माला आल्या आहेत.
आईवडिलांना वृदाश्रमात ठेवनारे आयआयटी पास नालायक आहेत. सनदी अधिकारी व नोकरदार कर्मचारी आहेत
उच्च भ्रू डाॅक्टर्स आहेत. विशेष म्हणजे मुलांवर संस्कार घडवन्याची जबाबदारी असलेले शिक्षक शिक्षिका आहेत
कळस म्हणजे न्यायनिवाडा करना-यां न्यायाधिशांचे आई वडिल वृध्दाश्रमात आहेत.

या देशात शिकून परदेशात नोकरी करनारे महाभाग आहेत. ज्यांनी देशसेवा करायची सोडून परकियांची नोकरदार झाले आहेत. परत आईवडीलांना विसरले आहेत. परदेशात ज्यांची मुले आहेत अवस्था निपुत्रिका सारखी झालेली आहे.
शेतकरी आत्महत्या करतील पण आईवडिलांना सांभाळतील.
पण या शिक्षित, उच्चशिक्षित अवलादी पार बिघडल्या आहेत कृतघ्न झाल्या आहेत. आईवडिलांच्या अंत्यविधीला या अवलादी हजर देखिल राहत नाहीत.
वरिल कथा आजकालच्या बिघडलेल्या मुलांना बोध देणारी आहे. वृध्दाश्रमात झालेली वाढ ही भारतीय संस्कृती ची सर्वात मोठी अधोगती आहे.

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

आता विसाव्याचे क्षण…

 

पिकत गेलेली मंडळी वेगळी दिसतात. त्यांना पुढच्या पिढीला खूप काही सांगायचं असतं आणि ऐकूनही घ्यायचं असतं. जे पिकत न जाता नुसतेच म्हातारे होतात, ते संध्याकाळी एकत्र बसून केवळ कुटाळक्या करतात.

‘म्हातारपण’ ही मला कायम मनाची अवस्था वाटते. उद्याकडे आनंदाने बघणं, उत्सुकतेने बघणं म्हणजे ‘तारुण्य’ आणि उद्याचा दिवस उजाडला नाही तरी चालेल असं वाटणं म्हणजे ‘म्हातारपण’ इतकी सोपी व्याख्या होऊ शकेल का? विशीतली-तिशीतली कितीतरी मंडळी इतकी कंटाळलेली दिसतात, चेहऱ्यावर संपूर्णपणे ‘कंटाळा’ आणि कश्याविषयीच उत्सुकता नाही, कसलाही शोध घेण्याची वृत्ती नाही. मग ह्याला कशाला ‘जिवंत’ आणि ‘तरुण’ म्हणायचं? ह्याउलट सत्तरीतले कितीतरी आज्जी-आजोबा रोज ज्या उत्साहाने नवीन नवीन गोष्टी अंगीकारतात. मुलांकडून, नातवंडांकडून नवीन तंत्रज्ञान समजावून घेतात, त्यांना ‘म्हातारं’ कसं म्हणणार? ही मंडळी फक्त ‘ज्येष्ठ’ होत जातात, म्हातारे कधीच होणार नाहीत. आमच्या शांताबाई शेळके त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत तरुण होत्या. सुधीर मोघे अगदी शेवटपर्यंत पुढच्या अनेक योजना आखण्यात मग्न होते, उद्याकडे हसून पाहत होते. पुलं-सुनीताबाई अगदी अखेरपर्यंत उत्तमोत्तम कलाकृतींना दाद देत होते. ही मंडळी ‘ज्येष्ठ’ झाली. त्यांच्या आयुष्याची ‘उजवण’ झाली.
आरती प्रभू एका कवितेत लिहितात, ‘तिकडून एक म्हातारा आला, म्हातारा म्हणजे नुसताच म्हातारा… पिकत-बिकत गेलेला नाही.’ किती नेमकं लिहिलंय हे.

पिकत गेलेली मंडळी वेगळी दिसतात. त्यांना पुढच्या पिढीला खूप काही सांगायचं असतं आणि ऐकून घ्यायचंही असतं. ही मंडळी, नातवंडांना गोष्टी सांगतात, त्यांचं अक्षर घडवतात. जे पिकत न जाता नुसतेच म्हातारे होतात, ते संध्याकाळी एकत्र बसून, ‘सून… गुडघे… किंवा इतरांच्या घरातल्या कुटाळक्या करतात.’

पिकत गेलेलं एखादं जोडपं जेव्हा संध्याकाळी बागेत बाकावर शांत बसतं, तेव्हा त्यांच्यात शब्दांविना एक संवाद चालू असलेला मला कायम जाणवतो आणि बोरकरांची ‘आता विसाव्याचे क्षण’ ही कविता आठवते.

‘आता विसाव्याचे क्षण, माझे सोनियाचे मणी
सुखे गोवीत-ओवीत, त्याची ओढीतो स्मरणी’

हे आजी-आजोबा आठवतायत त्यांच्या आयुष्यातले सुंदर क्षण, माळ ओढतायत, पण कोणत्या बाबाची किंवा बुवाची नव्हे तर, सुखाच्या क्षणांची. सुखं गोवताना पुन्हा पुन्हा ते सुंदर क्षण आठवतायत. एकमेकांशी फक्त नजरेने बोलून त्या सुखाच्या क्षणांची उजळणी करतायत. ह्या बोरकरांच्या कवितेचं भाग्य मोठं की ह्या कवितेला संगीतबद्ध केलेल्या माझ्या रचनेला लतादीदींचा स्वर लाभला. त्यांनी ‘आता’ हा शब्द इतका सुंदर गायला आहे की त्यात आधीची सगळी वर्षं पण दिसतात. मुळात खूप जास्त सांगतो हा ‘आता’. सगळं पाहिलं, सुख-दुःख, अडचणी आणि… ‘आता’ विसाव्याचे क्षण. लतादीदींना मी भूप रागाच्या सुरावटीच्या जवळ केलेली ही रचना आवडली हे माझं भाग्य!

‘काय सांगावे नवल, दूर रानीची पाखरे
ओल्या अंगणी नाचता होती माझीच नातरे’… आजोबांच्या कवितेत अगदी स्वाभाविकपणे नातवंडांचा उल्लेख येतोच. त्यांच्यासाठी सगळ्यात हळवा कप्पा म्हणजे त्यांची नातवंडं. पाऊस पडून गेलाय, अंगणांत पाणी प्यायला दुरून पक्षी आले की क्षणभर दोघांनाही वाटतंय की आली पिल्लं… नातवंडं लांब असण्याचा त्रास आहे, पण तक्रार नाहीये ह्या कवितेत.

त्या वयात स्त्री-पुरुष नात्याकडे बघण्याचा एक सुंदर दृष्टिकोन पुढच्या ओळींमध्ये आहे.

‘कधी पांगल्या प्रेयसी, जुन्या विझवून चुली
आश्वासती येत्या जन्मी, होऊ तुमच्याच मुली’… आकर्षण, शरीर प्रेमाची ओढ ह्या पलीकडे जाणाऱ्या ह्या ओळी आहेत. ह्या जन्मात एकत्र राहता आलं नाही, नव्हता तसा ‘योग’, पण म्हणून कोणीही तुटलेलं नाही आणि म्हणूनच ‘पांगल्या’ हा शब्द वापरला आहे. पुढच्या जन्मी तुझ्या मुली होऊन येऊ आणि तुझी आयुष्यभर काळजी घेऊ, असं आश्वासन देणाऱ्या प्रेयसी आहेत. नात्याकडे बघायचा किती सुंदर दृष्टिकोन ह्या ओळींमध्ये आहे. ह्या ओळी म्हणताना लतादीदींनीं ‘होऊ तुमच्याच मुली’ हे शब्द गाताना एक अत्यंत सहज आणि प्रसन्न, पण पुसट असं हास्य ठेवत ते गायले आहेत. लतादीदींबरोबर गाणी ध्वनिमुद्रित करणं हा क्षण माझ्या आयुष्यातला एक सुवर्णयोग होता. ही व्यक्ती सत्तर वर्षांपेक्षा जास्त काळ आपल्या हृदयावर अधिराज्य गाजवते आहे, ह्यामागे त्यांचं गाण्यासाठी असणारं ईमान क्षणोक्षणी जाणवत राहतं.

‘मणी ओढता ओढता होती त्याचीच आसवे
दूर असाल तिथे हो नांदतो मी तुम्हांसवें’
ह्या गाण्यातलं हे शेवटचं कडवं पुन्हा एकदा त्या ‘पिकत’ गेलेल्या आजी-आजोबांचं, मुलं-नातवंडं-पतवंडं हे सगळे हळूहळू दूर जातात, पण त्या प्रत्येकामध्ये ‘हे’ आजीआजोबा नांदत असतात, शेवटी ह्यांचेच कण असतात त्या सगळ्या पुढच्या पिढ्यांमध्ये. मणी ओढता ओढता होती त्याचीच आसवे, ह्यांत त्या वयामध्ये आलेला हळवेपणा किती सहज आला आहे. आठवणी काढता काढता सहज भरून येतं असं हे वय.

मुलं आणि नातवंडं ह्यांचं लांब असणं, त्याची खंत वाटणं आणि मग आज-आजोबांनी एकमेकांची समजूत काढणं, हे सगळंच एखाद्या सुंदर कवितेसारखं. मी नुकतीच स्वरबद्ध केलेली बोरकरांचीच अजून एक कविता, ज्यात मला मुलं आणि नातवंडं लांब असल्यामुळे हळहळणारी आज्जी आणि तिला समजावणारे आजोबा असं चित्र दिसलं.

‘पिलांस फुटुनी पंख तयांची घरटी झाली कुठे कुठे’ अशी खंत व्यक्त करणाऱ्या आजीला आजोबा समजावतात- ‘आता आपुली कांचनसंध्या, मेघडंबरी सोनपुटे’ असं काहीसं चित्र माझ्या डोळ्यासमोर आलं.

‘कशास नसत्या चिंता खंती, वेचू पळती सौम्य उन्हे
तिमिर दाटता, बनुनी चांदणे तीच उमलतील संथपणे’

प्रतिभावंत कवीच्या कवितेतला प्रत्येक शब्द खूप काही सांगणारा असतो, ‘वेचू पळती सौम्य उन्हे’मध्ये किती पदर आहेत. उन्हं पळून जाणार आहेत हे नक्की, कारण ही संध्याकाळ आहे, हे मान्य केलं आहे. सौम्य आहेत कारण संध्यकाळचं उन्ह कधीच भाजत नाही. कारण ‘सौम्य’पणा मनात आलेलं हे वय आहे. ही उन्हं का वेचून ठेवायची? कारण जेव्हा खूप अंधार होईल, अश्या शेवटच्या क्षणी ह्या सुंदर क्षणांच्या आठवणीच आपल्याला साथ देतील, तेव्हा आत्ता हळहळत क्षण वाया घालवण्यापेक्षा, आपली ही सोन्याची संध्याकाळ, ‘कांचनसंध्या’ मनापासून साजरी करूया. हे सोन्याचे कण वेचून ठेवूया!!

‘कवितेचं गाणं होतांना’चा लेख आणि ह्यातील साऱ्या कविता, गाणी अश्या ज्येष्ठ मंडळींना अर्पण करतो ज्यांनी आम्हाला सगळ्यांना घडवलं आणि आजही घडवत आहेत. ज्यांच्या पिकत जाण्यातून चंदनाचा सुगंध येतो आणि म्हणूनच बोरकर म्हणतात की- अशा लोकांचं आयुष्य संपत नाही, त्यांची ‘उजवण’ होते.

‘सले कालची विसरून सगळी भले जमेचे जिवी स्मरू
शिशुहृदयाने पुन्हा एकदा या जगतावर प्रेम करू!!’

सलील कुलकर्णी

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)