Tag Archives: poems

ळ’ अक्षर नसेल तर

‘ळ’ हे अक्षर असलेली जगातली एकमेव भाषा म्हणजे आपली मराठी..
‘ळ’ अक्षर नसेल तर

पळणार कसे
वळणार कसे
तंबाखू मळणार कसे
दुसर्‍यावर जळणार कसे
भजी तळणार कशी
सौंदर्यावर भाळणार कसे

पोरं-टोरं तळयात-मळ्यात खेळणार कशी

तीळगूळ कसा खाणार?
टाळे कसे लावणार?
बाळाला वाळे कसे घालणार
खुळखुळा कसा देणार
घड्याळ नाही तर
सकाळी डोळे कसे उघडणार?
घड्याळ बंद पडले तर पळ कोण मोजणार
वेळ पाळणार कशी?
मने जुळणार कशी?
खिळे कोण ठोकणार?

तळे भरणार कसे?
नदी सागरला मिळणार कशी?
मनातली जखम भळाभळा वाहणार कशी
हिवाळा, उन्हाळा, पावसाळा
नाही उन्हाच्या झळा
नाही त्या निळ्या आभाळातून पागोळ्या खळाखळा!!

कळी कशी खुलणार?
गालाला खळी कशी पडणार?
फळा, शाळा मैत्रिणींच्या
गळ्यात गळा
सगळे सारखे, कोण निराळा?

दिवाळी, होळी सणाचे काय?
कडबोळी, पुरणपोळी
ओवाळणी पण नाही?

तुम्ही काय चिंचपोकळीला रहाता?

भोळा सांब,
सावळा श्याम
जपमाळ नसेल तर
कुठून रामनाम?

मातीची ढेकळे नांगरणार कोण?
ढवळे पवळे बैल जोततील कोण?
पन्हाळ्याची थंड हवा खाणार कोण ?

निळे आकाश,
पिवळा चाफा
माळ्याच्या कष्टाने फळा फुलांनी बहरलेला मळा!!

नारळ, केळ, जांभूळ, आवळा,

नवर्‍याला बावळट बोलणार कसे

काळा कावळा,
पांढरा बगळा

ओवळ्या बकुळीचा गजरा माळावा कसा

अळी मिळी गुपचिळी,
बसेल कशी दांतखिळी?

नाही भेळ,
नाही मिसळ
नाही जळजळ
नाही मळमळ
नाही तारुण्याची सळसळ

पोळ्या लाटल्या जाणार नाहीत
टाळ्या आता वाजणार नाहीत !
जुळी तीळी होणार नाहीत !
बाळंतविडे बनणार नाहीत !
तळमळ कळकळ वाटणार नाही !
काळजी कसलीच उरणार नाही !

पाठबळ कुणाचे मिळणार नाही
सगळेच बळ निघून जाईल,

काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती
पण काहीच कळेनासे होईल ‘ळ’ शिवाय!!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

WhatsApp च्या पोतडीतून… भाग १

हर चीज का नशा अलग होता है
हर चाँद का दीदार अलग होता है
किसी एक कंपनी में जिंदगी
बरबाद मत करना क्यूं की…
हर कंपनी का पगार
अलग होता है.. 😀

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

गिरना भी अच्छा है ,
औकात का पता चलता है
बढ़ते हैं जब हाथ उठाने को…
अपनों का पता चलता है !

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

जिन्हें गुस्सा आता है
वो लोग सच्चे होते हैं |
मैंने झूठों को अक्सर
मुस्कुराते हुए देखा है.. 🙂

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

“ना गुजरना ईद के दिन किसी मस्जिद के पास से,
कहीं लोग चाँद समझ कर रोजा ना तोड़ दे,
होकर खफा खुदा तुमसे कहीं…
चाँद जैसे चेहरे बनाना ना छोड़ दे” 🙂

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

जाता जाता ती मोठ्या रागाने म्हणाली
“तुझ्यासारखे खुप मिळतील”
मी पण तिला हसत हसत म्हणालो
“पण माझ्यासारखाच का पाहिजे” 😉

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

ना वो मिलती है, ना मै रूकता हू, पता नही… रास्ता गलत है या मंजिल..!!

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

जिस दिन तुम्हारा सबसे करीबी साथी तुम पर गुस्सा करना छोड दे
तब समझ लेना चाहिए कि तुम उस इंसान को खो चुके हो !

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

ये तो अच्छा है मेरे दोस्तों के
हर ख़्वाब पूरे नहीं होते
वरना हम किन-किन को
भाभी जी कहकर बुलाते.. 😀

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

खवाहिश नही मुझे मशहुर होने की।
आप मुझे पहचानते हो बस इतना ही काफी है।
अच्छे ने अच्छा और बुरे ने बुरा जाना मुझे।
क्यों की जीसकी जीतनी जरुरत थी उसने उतना ही पहचाना मुझे।
ज़िन्दगी का फ़लसफ़ा भी कितना अजीब है,
शामें कटती नहीं, और साल गुज़रते चले जा रहे हैं….!!
एक अजीब सी दौड़ है ये ज़िन्दगी,
जीत जाओ तो कई अपने पीछे छूट जाते हैं,
और हार जाओ तो अपने ही पीछे छोड़ जाते हैं……

º•○●º•○●º•○●º•○●º•○●

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

मी नेहमी एकाच मुलीच्या प्रेमात पडतो…

देवाशप्पथ खरं सांगतोय, खोटं सांगणार नाही. आयुष्यात मी आजपर्यंत 23 पोरींवर मनापासून प्रेम केलयं. अगदी आठवीत असल्यापासून मी प्रेम करायला सुरवात केली. तेव्हापासून आजपर्यंत (म्हणजे आता मी एका मुलाचा बाप झालोय) प्रत्येकवेळी मी एकाच पोरीवर प्रेम करत आलोय. आता मी फक्त बायकोवर प्रेम करतोय आणि तेही फक्त माझ्याच. 

marathi

शाळा पिक्‍चर पाहिला आणि मला माझ्या शाळेची आठवण झाली, तेव्हा माझीसुद्धा अशीच एक लाइन होती. तिला कधीच कळले नाही, की मी तिच्यावर किती प्रेम करतोय ते. अगदी “फूल और कांटे’मधल्या अजय देवगणसारखा मी तिच्यावर प्रेम करत होतो. एकदा इंप्रेशन मारण्यासाठी मी सेंट लावून वर्गात गेलो. सेंट लावले म्हणून गुरुजींचा मारसुद्धा खाल्ला; पण तिला माझं मन आणि गुरुजींनी मला का मारलं, हे कधीच कळलं नाही. खरं तर माझ्या प्रेमाचा सुंगधही सेंटसारखाच फिका पडला होता. सेंटचा वास सगळ्यांना आला; पण तिच्यापर्यंत पोचलाच नव्हता. अभ्यासात सत्तर टक्के पाडणारा मी अठ्ठावन्न टक्‍क्‍यावर आलो फक्त तिच्यामुळेच. असो, दहावी संपली आणि माझी लव्हस्टोरी पण.

पुढे कॉलेज सुरू झालं आणि खाकी पॅंट घालून वर्गात बसणारा मी जिन्सवर वर्गात बसू लागलो. पहिल्याच दिवशी एका मुलीच्या प्रेमात पडलो. जीन्स आणि टी शर्ट घालणारी मुलगी फक्त टीव्हीत पाहिली होती. डिट्टो तशीच पोरगी वर्गात आली होती. मग मी कसला मागं हटतोय, कुणाच्याही बापाला न घाबरता बिनधास्त तिच्या प्रेमात पडलो. दुसऱ्या दिवशी तिचा बाप आला तिला कॉलेजमध्ये सोडायला. खाकी कपडे, साखरेच्या पोत्यासारखं भलेमोठे पोट आणि म्हशीच्या शेपटारखी त्याची मिशी. पोलिस होता. तरीही मी काही घाबरलो नाही त्याला. सरळ चालत गेलो आणि दुसऱ्या वर्गातल्या सुंदर मुली शोधू लागलो. कुणाच्याही बापाला न घाबरता मी त्या पोलिसाच्या पोरीचा चॅप्टर क्‍लोज केला होता. चोवीस तास मी निखळ प्रेम केलं होतं; पण बापाच्या तब्येतीचा आणि त्याच्या खात्याचा आदर करत मनावर दगड ठेवून तिच्यावर करत असलेल्या प्रेमाला बाजूला सारलं होतं.

प्रत्येकवेळी असंच होत गेलं. एकदा एका पोरीच्या प्रेमात पडलो, तर तिच्या भावानं भर वर्गात एका पोराला बदड बदड बदडलं. आणि तेही माझ्यासमोर. मी अहिंसेचा पुजारी. का करू अशा मुलाच्या बहिणीवर मी प्रेम. सोडून दिला विचार. हो, पण मी काय तिच्या भावाला घाबरलो नव्हतो बरं का. सांगितलेलं बरं…

एकदा काय झालं. मी एका मुलीकडं पाहिले. तिनंही पाहिलं. वाटलं पटली रे पटली. दुसऱ्या दिवशी पाहिलं तर तिच्यासोबत तिच्या आजूबाजूच्या सर्व पोरी पाहत होत्या. छे… छे… एकावेळी एवढ्या मुलींना लाइन देणं मला जमणारच नव्हतं. कारण मी माझ्या तत्त्वांना बांधील होतो. मी नेहमी एकाच मुलीच्या प्रेमात पडतो. (कार्टीनं सगळ्या पोरींना सांगितलं होतं.)

कुणाचा भाऊ जिममध्ये जायचा, तर कुणाची आई आमच्याच वर्गाला शिकवायला असायची. प्रत्येक वेळी माझ्या निखळ प्रेमाला या लोकांचा अडथळा यायचा. का? माझ्यासोबतच असं का होत होतं? एकदा एका मुलीच्या प्रेमात पडलो, तर तिच्याकडे साधी स्कुटीपण नव्हती. एका मुलीवर मनापासून प्रेम केलं, तर तिच्या मोबाईलमध्ये प्रीपेड कार्ड होते. तिनं मिस्ड कॉल द्यावा म्हणून मलाच तिचं कार्ड रीचार्ज करून द्यावं लागायचं. एका मुलीसोबत लग्न करण्याचं ठरविलं. तिच्यासोबत जेवणसुद्धा करायला गेलो. तिला महागाचं खायचं होतं तर स्वत: पैसे आणायला पाहिजे ना. पण मीपण मुरलेला होतो. अनुभवी प्रेमवीर होतो. बिल येताना दिसताच मोबाईल ऑफलाइन करून कानाला लावला आणि बसलो बोलत विनाकारण. वेटर दोनवेळा येऊन गेला. तिसऱ्यांदा आला तेव्हा तिनंच गुपचूप पर्स काढून पैसे दिले. वेटर शिल्लक पैसे घेऊन आला तेव्हा मी फोन ठेवला आणि हे काय योग्य नाही, असं म्हणत रुसून बसलो. तो रुसवा प्रेमभंगात कधी परावर्तित झाला, हे कळलंसुद्धा नाही. केवळ महागाईमुळे माझं प्रेम मला मिळालं नव्हतं.

एक पोरगी भलतीच रोमॅंटिक. सलमान खानसारखं भर कॉलेजमध्ये गुडघे टेकवून तिला प्रपोज करावं, तिच्याकडे पाहणाऱ्या पोरांना साऊथस्टाईल फायटिंग करून मारावं, अशी तिची अपेक्षा. आपली तब्येत अशी किडमिडी. पोरगी पटवायच्या नादात यायचा हात गळ्यात. दिला सोडून विषय. पुढे शाळा, कॉलेज, कॅम्प, प्रवास, लग्नसोहळा, जॉब, गाव प्रत्येक ठिकाणी एखाद्या मुलीवर प्रेम करायचोच. “माणसावर प्रेम करावे’ या मोठमोठ्या संतांच्या वचनाचा मी मनापासून आदर केला. श्रीमंत-गरीब, गोरी काळी, उंच-बुटकी असा कधीही भेदभाव केला नाही. त्यांच्या पैशाच्या तिकिटानं कधी पिक्‍चरला जायला नाही म्हटलं नाही, की त्यांच्या घरी कुणी नसताना केवळ सोबत म्हणून घरी जायचं टाळलं नाही. त्यांच्या घरच्यांचा इतका आदर केला, की कधी चुकूनसुद्धा त्यांच्यासमोर गेलो नाही. या मुलींना वाईट वाटायला नको म्हणून माझ्या बर्थडेला हक्कानं त्यांच्याकडून हक्कानं काही ना काही गिफ्ट मागवून घ्यायचो.
असो, आता त्या 23 पोरीपण आठवत नाहीत. कुणावर एक तास प्रेम केले तर कुणावर एक महिना. एक वर्षापासून प्रेम करतोय अशी एकमेव मुलगी म्हणजे माझी बायको. आता तर मी एका मुलाचा बापसुद्धा झालोय. आयुष्यभर हिच्यावर प्रेम करण्याचं ठरवण्यामागचं कारण म्हणजे त्या 23 पोरींपैकी कुणालाही मी कुणाविषयी काही सांगितलं नव्हतं; पण बायकोला सर्व मुलींविषयी सांगितलं. सर्व ऐकूनही तिनं लग्नाला होकार दिला. आता व्हॅलेंटाईनला मला अजूनही एकच मुलगी आठवते, ती म्हणजे बायको आणि तीसुद्धा फक्त माझीच…

~ नितीन थोरात

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

पसायदान

पसायदान आणि त्याचा मराठी अर्थ…

संत ज्ञानेश्वर विरचित ज्ञानेश्वरी या ग्रंथातील शेवटच्या -(ओवी १७९४ ते १८०२)- १८ व्या अध्यायाचे समापन पसायदान या प्रार्थनेने होते. ज्ञानेश्वर माऊली ज्ञानेश्वरी च्या सुरवातीला ज्या वेदांनी सांगितलेल्या आणि आत्मरुपात वसलेल्या आद्य रूपाचे वर्णन करता करता शेवटच्या अध्यायात त्याच विश्वात्मक (विश्व व्यापक असून विश्वाहून निराळा ) देवाला आपण केलेल्या ज्ञानेश्वरी रुपी वाक यज्ञाचे फल स्वरूप म्हणून पसायदान (प्रसाद) मागताना म्हणतात ………

url

आता विश्वात्मके देवे |
येणे वागज्ञे तोषावे |
तोषोनि मज द्यावे पसायदान हे |

आता म्हणजे ज्ञानेश्वरी लेखन पूर्ण झाल्यावर ज्ञानेश्वर विश्वात्मक असा जो सर्व धर्मातीत देव त्याला विनंती करत आहेत कि त्याने ह्या वांग्मय यज्ञाने प्रसन्ना व्हावे आणि मला या प्रसादाचे दान द्यावे. सर्व विश्व हेच माझे घर आहे, नव्हे आपणच सर्व विश्व जो बनला आहे अशा अत्मानुभूतीने संपन्न आपल्या सद्गुरू निवृत्तीनाथाना त्यांनी विश्वात्मक हि उपाधी दिली आहे. यज्ञ म्हणजे निष्काम भावाने केलेले कर्म अशी व्याख्या गीतेने केली आहे. गीतेवरील टीका हा वांग्मय यज्ञ आहे असे ते म्हणतात. या यज्ञाने प्रसन्न होऊन गुरुनी प्रसाद द्यावा असे ते म्हणतात…

May the Self of the universe be pleased with this sacrifice of words and bestow His grace on me.

जे खळांची व्यंकटी सांडो |
तया सत्कर्मी रती वाढो |
भूता परस्परे जडो मैत्र जीवांचे |

जे चा संबंध मागच्या ओवीशी आहे. मला या प्रसादाचे दान द्या कि, असा त्याचा अन्वय लावून येथून पुढे कोणत्या गोष्टी मिळाव्यात त्याचा उल्लेख आहे…
खल म्हणजे दुष्ट, व्यंकटी म्हणजे वाकडेपणा. सर्वप्रथम दुष्टांचे दुष्टपण सुटावे असे मागणे मागितले आहे. त्यांना सत्कर्माची आवड उत्पन्न होवो असे झाले म्हणजे कोणाशी त्याचे शत्रुत्व राहणार नाही. सर्व प्राण्यांमध्ये मैत्रीचा व्यवहार होईल. मनुष्याच्या प्रवृत्तीला तो स्वतःच जबाबदार आहे, त्याने स्वतःच स्वताचा उध्दार करायचा आहे असे भगवंत येथे सुचवतात…

May the sinners no longer commit evil deeds, may their desire to do good increase, and may all beings live in harmony with one another.

दुरितांचे तिमिर जावो |
विश्व स्वधर्मसूर्ये पाहो |
जो जे वांछील तो ते लाहो | प्राणिजात|

दुरित म्हणजे पाप, तिमिर म्हणजे अंधार, पापरूपी अंधाराचा नाश होवो. सगळ्या विश्वाने स्वधर्मरूप सूर्याच्या प्रकाशात पाहावे मग सर्व प्राण्यांना ज्याला जे हवे असेल ते मिळेल.
पाप म्हणजे काय?
सत्व रज आणि तम या तीन गुणांच्या कमी-अधिक प्राबल्याने मनुष्याचे आचरण बनते. रज, तम च्या जोराने काम आणि त्यामुळे लोभ, मद, मोह, मत्सर हे शत्रू बलवान होतात, मानव पापाचरणास प्रवृत्त होतो. म्हणून स्वधर्म म्हणजे निष्कामवृत्तीने कर्माचरण. हा गीतेचा मुख्य विषय आहे. भागवतधर्माचे सारही हेच आहे. स्वधर्म आचरणाच्या प्रकाशात सर्वाना पाहिजे ते मिळेल असे ज्ञानेश्वर म्हणतात.

May the darkness of sin disappear, may the world see the rising of the sun of righteousness, and may the desires of all creatures be satisfied.

वर्षत सकल मंगली |
ईश्वर निष्ठांची मांदियाळी |
अनवरत भूमंडली | भेटतु या भूता  |

या पृथ्वीतलावर संपूर्ण मांगल्याचा अखंड वर्षाव करणारा ईश्वरनिष्ठांचा समुदाय सर्व प्राण्यांना भेटो. श्रेष्ठ पुरुष जे आचरण करतो त्याचे समाज अनुकरण करतो. त्याच्या वागण्यातून सामान्यांना धर्म कळतो. त्याच्या हृदयातील ज्ञानदिपाच्या प्रकाशात योग्य मार्ग दिसतो. ईश्वरनिष्ठ आपल्या आत्मज्ञानाने पूर्णतया संसाराकडे पाठ फिरवून मुक्त झालेला असतो, पण समाज हिताकरता त्याने कर्मत्याग न करता लोकसंग्रह करीत समाजाचा एक घटक म्हणून जगले पाहिजे. याकरता श्रीकृष्णांनी स्वत:चे उदाहरण दिले आहे. गीतेची हीच शिकवण आहे समाजातील सर्वांचेच आचरण शुध्द झाले पाहिजे, तरच ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी म्हणजे मोठा समूह तयार होईल. हे श्री ज्ञानदेवांचे मागणे आहे.

May everyone keep the company of saints devoted to God, who will shower their blessings on them.

चला कल्पतरूंचे आरव |
चेतना चिंतामणीचे गाव |
बोलते जे अर्णव | पीयूषांचे |

ईश्वर निष्ठांचे वर्णन करण्यासाठी येथे ज्ञानेश्वरांनी तीन काव्यमय उपमा दिल्या आहेत. जे चालणारे कल्पतरूंचे बगीचे आहेत सजीव अशा चिंतामणीचे गाव आहेत अमृताचा बोलणारा समुद्र आहेत. चल म्हणजे चालणारा. कल्पतरू म्हणजे जे मागाल ते देणारे झाड. पण त्याच्याकडे आपल्याला जावे लागते, तर सज्जन मात्र कल्पतरू तर आहेतच, शिवाय तेच स्वतः तुमच्याकडे येतात. शिवाय ते कल्पतरू प्रमाणे एकच नाहीत, तर त्यांची बागच आहे. चिंतामणी म्हणजे जे चिंताल ते देणारा दगड. संतही जे चिंताल ते देतात म्हणून ते चिंतामणी आहेत, शिवाय ते सजीव असल्याने देताना योग्य व अयोग्य याचा विवेक बाळगतात, आणि चिंतामणी प्रमाणे ते दुर्मिळ नाहीत, तर त्यांचे समूह आहेत.
अमृताचा एक थेंब अमरत्व देतो, संत हे अमृताचा बोलणारा सागर आहेत म्हणून ते साऱ्या समाजाला अमर करू शकतात.

Saints are walking gardens filled with wish-fulfilling trees, and they are living villages of wish-fulfilling gems. Their words are like oceans of nectar.

चंद्रमे जे अलांछन | मार्तंड जे तापहीन |
तेसर्वाही सदा सज्जन | सोयरे होतु |

येथे संतांची तुलना चंद्र आणि सूर्याशी केली आहे . जे डाग नसलेले चंद्र आहेत, उष्णता नसलेले सूर्य आहेत, असे सज्जन सर्वांचे सोयरे, नातेवाईक होवोत अशी प्रार्थना ते करतात. संत हे चंद्राप्रमाणेच शीतल आणि आनंद देणारे असतात. चंद्र चांदण्याचा वर्षाव करून अंधार नाहीसा करतो, तसेच संत स्वधर्म आचरणाने पापाचा अंधार नाहीसा करून मंगलतेच्या चांदण्याचा वर्षाव करतात, चंद्रावर डाग आहेत, पण संतांचे चारित्र्य निर्मल आहे. सूर्य जगाला प्रकाश आणि उष्णता देतो, पण तो दाहक आहे, संत ज्ञानाचा प्रकाश देतात पण ते दाहक नाहीत. अशाप्रकारे गीतेतील तत्वज्ञानाचे मूर्त स्वरूप असे जे संत, त्यांचे श्रेष्ठत्व श्री ज्ञानेश्वर वर्णन करतात.

They are moons without blemish and suns without heat. May these saints be the friends of all people.

किंबहुना सर्वसुखी |
पूर्ण होऊनी तिन्ही लोकी |
भजिजो आदिपुरुषी | अखंडित |

स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ या तिन्ही लोकातील सर्वांनी सर्व प्रकारे सुखी होऊन त्यांनी आदिपुरुषाची अखंडित भक्ती करावी अशी प्रार्थना ज्ञानेश्वर करतात. दुष्ट पुरुषाची दुर्बुद्धी नाहीशी होऊन त्याला सत्कर्मात रती उत्पन्न होईल. पापाचा अंधार नाहीसा होऊन स्वधर्माचा सूर्योदय होईल. ईश्वर निष्ठांचे समूह मांगल्याचा वर्षाव करतील. चारित्र्यवान पुरुष सर्व प्राणिमात्राचे सोयरे होतील. असे आदर्श समाजचित्र सुखी जीवनाचा मार्ग आहे. समाजाचे सर्व घटक सदाचरणी झाल्याशिवाय सर्व सुखी होणार नाहीत. आदिपुरुष म्हणजे परमात्मा. जो हे जाणतो कि परमात्माचे सर्वत्र अस्तित्व आहे, तो स्वतः त्याच्याशी एकरूप होतो. भक्त आणि भगवंत यात भेद उरत नाही. या आदिपुरुषाची पूजा करावी स्वकर्म -कुसुमानि. हेच त्याचे भजन होय.

May all beings in all the worlds be filled with joy, and may they worship God forever.

आणि ग्रंथोपजीविये | विशेषी लोकीं इये |
दृष्ठादृष्ठविजयें | होआवें जी |

आणि विशेषतः या जगात हा ग्रंथ ज्यांचे जगण्याचे साधन, आधार झाला आहे, त्यांना दृष्ट आणि अदृष्ट दोन्ही विजय मिळोत. गीतेत कर्मयोग आणि भक्ती हे परमात्म्यापर्यंत सर्वाना पोहोचण्याचे जे मार्ग सांगितले आहेत त्यासाठी साधनेची, ज्ञान किंवा योग मार्गातील तपस्येची गरज नाही. आपले सामान्य जीवन जगताना गीतेने सांगितलेल्या सत्वगुण युक्त मार्गाने चालले आणि परमात्म्याचे सतत नामस्मरण केले, तर या जीवनात म्हणजे दृष्ठ आणि मरणोत्तर म्हणजे अदृष्ट असे दोन्ही विजय लाभतील असे श्री ज्ञानेश्वर म्हणतात. जीवनात आणि जीवनोत्तर नैतिकतेने विजयी होणे ह्याला भारतीय तत्वज्ञान जे महत्व देते तेच त्याचे वेगळेपण आहे.

May all those for whom this book is their very life be blessed with success in this world and the next.

तेथ म्हणे श्री विश्वेश्वरावो |
हा होईल दान पसावो |
येणे वरे ज्ञान देओ | सुखिया झाला |

तेंव्हा विश्वाचे राजे म्हणले “या प्रसादाचे दान मिळेल.” या वरामुळे ज्ञानेश्वरांना आनंद झाला. श्री निवृत्तीनाथ गुरु यांना येथे विश्वाचा राजा म्हणून संबोधिले आहे. ते म्हणाले कि ही ग्रंथरचना करताना ज्ञानेश्वरांनी जे ज्ञान लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा उद्देश ठेवला तो सफल होवो. या मराठी भाषेच्या नगरी ब्रह्मविद्या इतकी सर्वां पर्यंत पोहोचो की जग सुखमय होवो. श्रोत्यांनी मन एकाग्र करून या ग्रंथाचे श्रवण केले आणि त्याप्रमाणे आचरण केले तर ते सुखी होतील हे ज्ञानेश्वरांची प्रतिज्ञा पूर्ण होवो. अशा रीतीने या वाकयज्ञाचा उद्देश पूर्ण झाला म्हणून ज्ञानेश्वरांना आनंद झाला.

Then, Nivrittinath, the great Master said that this blessing will be granted. This brought great joy to Dhynaneshwar.

इदं न मम

।। श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।।

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

Fathers Day Special – बाप…

Fathers-Day
बायको “गोड बातमी” सांगते ते ऐकून टचकन डोळ्यात पाणी येते तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
नर्सने ओंजळीत ठेवलेला काही पौंडाचा जीव जबाबदारीच्या प्रचंड ओझ्याची जाणीव करून देतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो….
बायकोबरोबर जागवायच्या रात्री डायपर बदलणे आणि पिल्लाला कडेवर घेऊन फेऱ्या मारण्यात व्यतीत होउ लागतात, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो… मित्रांबरोबरच्या पार्ट्या आणि नाके नीरस वाटून संध्याकाळी पावलांना घराची ओढ लागते, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
“लाईन कोण लावणार” म्हणत सिनेमाची टिकिटे टेचात ब्लॅकने खरेदी करणारा तोच जेव्हा शाळेच्या फॉर्मच्या लायनीत पहाटे पासून तासंतास इमानदारीत उभा रहतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
ज्याला उठवताना गजर हात टेकतात तोच जेव्हा पिल्लाचा नाजुक हात किंवा पाय झोपेत आपल्या अंगाखाली येऊ नये म्हणून रात्रभर सावध झोपू लागतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
खऱ्या आयुष्यात एका झापडित कुणालाही लोळवू शकणारा पिल्लाबरोबरच्या खोट्या फाइटिंग मध्ये त्याच्या नाजुक चापटीनेदेखील गडाबडा लोळतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
स्वतः कमीजास्त शिकला असला तरी पोराला “नीट अभ्यास कर रे” असे पोट तिडकिने सांगू लागतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
आपल्याच कालच्या मेहनतीच्या जोरावर आपला आज मजेत जगणारा अचानक पोराच्या उद्यासाठी आपलाच आज कॉम्प्रोमाइज करू लागतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
ऑफिसात अनेकांचा बॉस बनून हुकुम सोडणारा शाळेच्या POS मध्ये वर्गशिक्षिकेसमोर कोकरु बनून, कानात प्राण आणून तिच्या इंस्ट्रक्शन्स अज्ञाधारकपणे ऐकतो,
तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…

आपल्या अप्रेझल आणि प्रमोशनपेक्षासुद्धा तो शाळेच्या साध्या यूनिट टेस्टच्या रिझल्टची देखिल
जास्त काळजी करू लागतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
आपल्या वाढदिवसाच्या ट्रीट पेक्षा पोराच्या बर्थडे पार्टीच्या तयारीत तो गुंगुन जातो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
गाडीतून सतत फिरणारा तो पोराच्या सायकलची सीट पकडून सायकलच्या मागे धावू लागतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
आपण पाहिलेली दुनिया, केलेल्या चूका पोराने करू नयेत म्हणून प्रिचिंग सुरु करतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
प्रसंगी पोराच्या कॉलेज अडमिशनसाठी पैशाची थैली सोडतो किंवा याचनेकरिता “कॉन्टेक्ट्स” समोर हात जोडतो,
तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
“तुमचा काळ वेगळा होता, आता जमाना बदलला, तुम्हाला काय कळणार नाही. This is generation gap!” असे आपणच केव्हातरी बोललेले संवाद आपल्यालाच ऐकू आल्यावर आपल्या बापाच्या
आठवणीने हळवा होऊन मनातल्या मनात त्याची माफी मागतो,
तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…

पोरगा शिकून परदेशी जाणार, मुलगी लग्न करून परक्या घरी जाणार हे दिसत असून त्याकरिता स्वतःच प्रयत्न करतो तेव्हा तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो….
पोर मोठी करताना आपण कधी म्हातारे झालो हे लक्षात येत नाही आणि लक्षात येते तेव्हा उपयोग नसतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…
कधी पोरांच्या संसारात अडगळ बनून, कधी आपल्या म्हातारीबरोबर वृद्धाश्रमाची पानगळ बनून,
अगदीच नशीबवान असला तर नातवंडांसमवेत चार दिवस रमून…
कसेही असले तरी भावी पिढीला भरभरून आशीर्वाद देत कधीतरी सरणावर चढतो, तेव्हा पुरुषाचा बाप होतो…!!!!
तमाम बापांना father’s day च्या शुभेच्छा!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)