Author Archives: Ankita

मिडिल-क्लास

मिडिल क्लास का होना भी किसी वरदान से कम नही है कभी बोरियत नहीं होती….!जिंदगी भर कुछ ना कुछ आफत लगी ही रहती है….! मिडिल क्लास वालो की स्थिति सबसे दयनीय होती है, न इन्हे तैमूर जैसा बचपन नसीब होता है न अनूप जलोटा जैसा बुढ़ापा,फिर भी अपने आप में उलझते हुए व्यस्त रहते है.!
मिडिल क्लास होने का भी अपना फायदा है । चाहे BMW का भाव बढे या AUDI का या फिर नया i phone लांच हो जाऐ, फर्क नही पङता.!
मिडिल क्लास लोगों की आधी जिंदगी तो झड़ते हुए बाल और बढ़ते हुए पेट को रोकने में ही चली जाती है…! इन घरो में पनीर की सब्जी तभी बनती है तो जब दुध गलती से फट जाता है और मिक्स-वेज की सब्ज़ी भी तभी बनती हैं जब रात वाली सब्जी बच जाती है…!
इनके यहाँ फ्रूटी, कॉल्ड ड्रिंक एक साथ तभी आते है जब घर में कोई बढिया वाला रिश्तेदार आ रहा होता है…!मिडिल क्लास वालो के कपड़ों की तरह खाने वाले चावल की भी तीन वेराईटी होती है … डेली, कैजुवल और पार्टी वाला…!
छानते समय चायपत्ती को दबा कर लास्ट बून्द तक निचोड़ लेना ही मिडिल क्लास वालो के लिऐ परमसुख की अनुभुति होती है.!
ये लोग रूम फ्रेशनर का इस्तेमाल नही करते,सीधे अगरबत्ती जला लेते है.!मिडिल क्लास भारतीय परिवार के घरों में Get together नही होता,यहां ‘सत्यनारायण भगवान की कथा’ होती है.!
इनका फैमिली बजट इतना सटीक होता है कि सैलरी अगर 31के बजाय 1 को आये तो गुल्लक फोड़ना पड़ जाता है.!
मिडिल क्लास लोगो की आधी ज़िन्दगी तो “बहुत महँगा है” बोलने में ही निकल जाती है.!
इनकी “भूख” भी होटल के रेट्स पर डिपेंड करती है दरअसल महंगे होटलों की मेन्यू-बुक में मिडिल क्लास इंसान ‘फूड-आइटम्स’ नहीं बल्कि अपनी “औकात” ढूंढ रहा होता है.!
इश्क मोहब्बत तो अमीरो के चोचलें है मिडिल क्लास वाले तो सीधे “ब्याह” करते हैं इनके जीवन में कोई वैलेंटाइन नहीं होता “जिम्मेदारियां” जिंदगी भर बजरंग-दल सी पीछे लगी रहती हैं.!
मध्यम वर्गीय दूल्हा दुल्हन भी मंच पर ऐसे बैठे रहते हैं मानो जैसे किसी भारी सदमे में हो.!अमीर शादी के बाद हनीमून पे चले जाते है और मिडिल क्लास लोगो की शादी के बाद टेंन्ट बर्तन वाले ही इनके पीछे पड़ जाते है.!
मिडिलक्लास बस ये समझ लो कि जो तेल सर पे लगाते है वही तेल मुंह पर भी रगङ लेते है.!
एक सच्चा मिडिल क्लास आदमी गीजर बंद करके तब तक नहाता रहता है जब तक कि नल से ठंडा पानी आना शुरू ना हो जाए!
रूम ठंडा होते ही AC बंद करने वाला मिडिल क्लास आदमी चंदा देने के वक्त नास्तिक हो जाता है और प्रसाद खाने के वक्त आस्तिक.!
दरअसल मिडिल-क्लास तो चौराहे पर लगी घण्टी के समान है, जिसे लूली-लगंड़ी, अंधी-बहरी, अल्पमत-पूर्णमत हर प्रकार की सरकार पूरा दम से बजाती है।
फिर भी हिम्मत करके मिडिल क्लास आदमी की पैसा बचाने की बहुत कोशिश करता हैं लेकिन बचा कुछ भी नहीं पाता। हकीकत में मिडिल मैन की हालत पंगत के बीच बैठे हुआ उस आदमी की तरह होती है जिसके पास पूड़ी-सब्जी चाहे इधर से आये,चाहे उधर से, उस तक आते-आते खत्म हो जाती है।मिडिल क्लास के सपने भी लिमिटेड होते है “टंकी भर गई है मोटर बंद करना है”। गैस पर दूध उबल गया है, चावल जल गया है
उसे सपने भी इसी टाईप के सपने आते है। 😂😂

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

२७.१२ आजचा विचार

काळजी करणारेच काळजाच्या रंगमंचावर नायक ठरत असतात..
~ शब्दांचा_जादूगर

लेकीस पत्र ❤️

मुळ लेखक – चार्ली चॅप्लीन
मराठी अनुवाद – पृथ्वीराज तौर

प्रिय मुली,
ही रात्रीची वेळ आहे.
नाताळची रात्र.
माझ्या या घरातील सगळी लूटूपूटूची भांडणं झोपली आहेत.
तुझे भाऊ-बहीन झोपेच्या कुशीत शिरले आहेत.
तुझी आईही झोपी गेलीय.
पण मी अजुनही जागा आहे.
खोलीत मंद प्रकाश साकळतोय.
तू किती दूर आहेस माझ्यापासून पण विश्वास ठेव, ज्यादिवशी तुझा चेहरा माझ्या डोळ्यांपुढं तरळणार नाही, त्या दिवशी आंधळं होऊन जाण्याची माझी इच्छा असेल.
तुझा फोटो तिथं टेबलवर आहे आणि इथं ह्रदयातही.
पण तू कूठं आहेस?
तिथं, स्वप्नांसारख्या पॅरिस शहरात!
तू चॅम्प्स एलीसिसच्या भव्य रंगमंचावर नृत्य करत असशील.
रात्रीच्या या शांततेत मला तुझ्या पावलांचा आवाज येकू येतोय.
हिवाळ्यातील आकाशात असणाऱ्या चांदण्यांची चमक, मी तुझ्या डोळ्यांत पाहू शकतो.
असं लावण्य, असं सुंदर नृत्य, तू तारा होऊन अशीच चमकत रहा.
पण
जेव्हा प्रेक्षकांचा उत्साह आणि त्यांनी वाहिलेली स्तूतीसुमनं यांची नशा येऊ लागेल आणि त्यांनी भेटीदाखल दिलेल्या फुलांचा सुगंध तुझ्या डोक्यात शिरु लागेल
तेव्हा
गुपचूप एखाद्या कोपऱ्यात बसून तू माझं हे पत्र वाच.
आणि आपल्या ह्रदयाचा आवाज ऐक.
मी तुझा बाप आहे जिरल्डाइन,
मी चार्ली, चार्ली चॅप्लीन.
तुला आठवतं का?
जेव्हा तू खूप लहान होतीस तेव्हा तुझ्या उशाशी बसून मी तुला ‘झोपणाऱ्या परी’ची गोष्ट ऐकवायचो.
पोरी, मी तुझ्या स्वप्नांचा साक्षीदार आहे.
मी तुझं भविष्य पाहिलं आहे…
रंगमंचावर नृत्य करणारी एक मुलगी, जणू आभाळातून उडणारी एखादी परी.
लोकांच्या टाळ्यांच्या आवाजात मला हे शब्द ऐकू येतात, ‘या मुलीला बघीतलत का, ती एका म्हाताऱ्या विदूषकाची मुलगी आहे. तुम्हाला आठवतं का त्याचं नाव चार्ली होतं.’
हो! मी चार्ली आहे!! एक म्हातारा विदूषक!!!
आणि आता तुझी वेळ आहे.
मी फाटून जीर्ण झालेल्या पॅंटमध्ये नाचायचो.
आणि माझी राजकुमारी! तू सूंदर रेशमी पोषाखात नृत्य करतेस.
हे नृत्य, या टाळ्या, तुला यशाच्या उंच शिखरावर घेऊन जातील.
उंच जा, खूप उंच जा – पण लक्षात ठेव की तुझी पावलं नेहमीच जमिनीवर असली पाहिजेत.
तू लोकांचं जगणं जवळून बघायला हवं –
छोट्या छोट्या गल्यांमध्ये, बाजारांमध्ये नाचणाऱ्या नर्तकांना तू जवळून बघ, ते गोठवणाऱ्या थंडीत भूकेनं तडफडताहेत.
मी ही त्यांच्यातलाच होतो, जिरल्डाइन!
त्या जादूच्या रात्री जेव्हा मी तुला अंगाई म्हणवून झोपी घालत असे
आणि तू झोपेच्या डोहात उतरत जायचीस
तेव्हा मी जागा असे, टक्क जागा.
मी तुझा चेहरा बघायचो, तुझ्या काळजाचे ठोके ऐकायचो.
आणि विचार करायचो, ‘चार्ली ! ही पोरगी तुला कधी ओळखू शकेल का?’
तुला माझ्याबद्दल फारशी माहिती नाहिय, जिरल्डाइन!
मी तुला हजारो गोष्टी ऐकवल्या, पण ‘त्याची’ गोष्ट कधीच सांगितली नाही.
ही कहाणीही तितकीच ऐकण्यासारखी आहे.
ही त्या भुकेल्या विदूषकाची गोष्ट आहे, जो लंडनच्या गरिब वस्त्यांमध्ये नाचत- गाणं म्हणत पोटापुरतं मिळवायचा.
ही माझी गोष्ट्य.
मला ठाऊक आहे पोटाची भूक म्हणतात, ती काय असते.
मला माहितय ‘डोक्यावर छत नसणे’ या शब्दांचा अर्थ काय आहे.
मदतीसाठी तुमच्याकडे फेकलेल्या नाण्यांतून आपल्या स्वाभीमानाची चाळण होतांना मी अनुभवली आहे. आणि तरिही मी जिवंत आहे.
असो, ही गोष्ट इथेच सोडू.
तुझ्याबद्दलच बोलणं जास्त उचीत राहिल, जिरल्डाइन.
तुझ्या नावानंतर माझं नाव येतं…… चॅप्लीन.
या नाव घेऊन मी चाळीस पेक्षा जास्त वर्षे लोकांचं मनोरंजन केलं आहे.
पण हसण्यापेक्षा मी जास्त रडलो आहे.
ज्या जगात तू राहातेस तिथं नाच-गाण्याव्यतिरीक्त काहीच नाहीय.
अर्ध्या रात्रीनंतर जेव्हा तू थिएटरच्या बाहेर येशील
तेव्हा तू तुझ्या समृद्ध आणि संपन्न चाहत्यांना विसरू शकतेस.
पण
ज्या टॅक्सीत बसून तू घरी जाशील, त्या टॅक्सी ड्रायव्हरला हे विचारायला विसरू नकोस की त्याची बायको कशी आहे?
जर ती गर्भार असेल तर जन्म घेणाऱ्या बाळासाठी, त्याच्या कपड्यांसाठी आणि औषधासाठी त्याच्याकडे पैसे आहेत काय?
त्याच्या खिशात थोडे अधिकचे पैसे टाकायला विसरू नकोस.
मी तुझ्या खर्चासाठी तुझ्या बॅंक खात्यावर काही रक्कम भरली आहे,
खर्च करताना नेहमी विचार कर.
कधी कधी बसमधून प्रवास कर,
छोट्या छोट्या रस्त्यानं प्रवास कर,
कधी कधी पायाखाली शहराचे रस्ते तुडव.
लोकांकडं ध्यान देऊन बघ.
अनाथांप्रति दया ठेव.
आणि दिवसातून एकदा तरी स्वतःला हे नक्की सांग की, ‘मी सुद्धा त्यांच्या सारखीच आहे.’
हो, तू ही त्यांच्यातलीच एक आहेस पोरी.
कोणत्याही कलावंताला त्याचे पंख देण्याअगोदर कला त्याच्या पावलांना रक्ताळवत असते.
जेव्हा तुला एखाद्या दिवशी असं वाटेल की तू तुझ्या प्रेक्षकांपेक्षा मोठी आहेस तर त्याच दिवशी
रंगमंच सोडून पळ काढ.
टॅक्सी पकड आणि पॅरिसच्या कुठल्याही गल्लीबोळात जा.
मला माहितीय तिथं तुला तुझ्यासारख्या कितीतरी नर्तकी भेटतील –
तुझ्यापेक्षाही जास्त सूंदर आणि प्रतिभासंपन्न.
अंतर फक्त ऐवढचंय की त्यांच्याजवळ थियटरचा झगमगाट नाही,
त्यांच्याजवळ चमचम करणारा उजेड नाही.
ते चंद्रप्रकाश हाच त्यांचा सर्च लाईट आहे.
जर तुला वाटलं की यातील एखादी जरी तुझ्यापेक्षा चांगलं नृत्य करतेय तर नृत्य करणं सोडून दे.
नेहमीच कुणी ना कूणी अधीक चांगलं असतं, हे लक्षात घे.
सतत पूढे जात राहाणं आणि सतत शिकत राहाणं म्हणजेच तर कला आहे.
मी मरून जाईल, तू जिवंत राहशील.
मला वाटतं तुला कधीही गरीबीचा स्पर्श होऊ नये.
या पत्रासोबत मी तुला चेकबूकही पाठवतोय, म्हणजे तुला मनासारखा खर्च करता येईल.
पण दोन नाणी खर्च केल्यानंतर हा विचार कर की तुझ्या हातात असणारं तिसरं नाणं तुझं नाहीय –
ते त्या अनोळखी माणसाचं आहे, ज्याची त्याला खूप खूप गरज आहे.
असा माणूस तू सहज शोधू शकतेस, फक्त आजूबाजुला चौकस नजर टाकली पाहिजे.
मी पैशांबद्दल बोलतोय कारण मला पैश्यांची राक्षसी शक्ती परिचीतय.
होऊ शकतं एखाद्या दिवशी कुणी राजकुमार तुझ्यावर भाळेल!
बाहेरचं रंगीन जग पाहून आपलं सुंदर काळीज कुणाला देऊ नकोस.
लक्षात घे जगातला सगळ्यात मौल्यवान हिरा हा सूर्य आहे, जो सगळ्यांसाठी प्रकाशतो.
आणि हो, जेव्हा एखाद्यावर प्रेम करशील तेव्हा काळजाच्या देठापासून प्रेम कर.
मी तुझ्या आईला याबद्दल तुला पत्र लिहायला सांगितलं आहे,
प्रेमाच्या बाबतीत तिला माझ्यापेक्षा जरा जास्त कळतं.
मला हे ठाऊक आहे की बाप आणि त्याच्या लेकरांत नेहमीच एक तणाव असतो.
पण विश्वास ठेव
मला फार आज्ञाधारक मुलंही आवडत नाहीत.
मला वाटतं या नाताळच्या रात्री एखादा चमत्कार व्हावा, म्हणजे मला तुला जे सांगायचंय ते तुला नीट समजून येईल.
चार्ली आता म्हातारा झालाय जिरल्डाइन.
कधी ना कधी, शोकमग्न काळ्या कपड्यात तुला माझ्या कबरीवर यावं लागेल.
मी तुला विचलित करू इच्छीत नाही
पण वेळोवेळी स्वतःला आरशात बघ, तुला माझंच प्रतिबींब त्यात दिसेल.
तुझ्या धमण्यात माझंच तर रक्त वाहतय.
जेव्हा माझ्या धमण्यातील रक्त गोठून जाईल तेव्हा तुझ्या धमण्यांतून वाहणारं रक्त तुला माझी आठवण करून देईल.
हे लक्षात ठेव की तुझा बाप कुणी देवदूत नव्हता, कूणी महात्मा नव्हता, तर तो नेहमीच एक चांगला माणूस होण्यासाठी धडपडत राहिला.
तू ही असाच प्रयत्न करावास, ही माझी इच्छा आहे.
खूप सगळ्या प्रेमासह..

चार्ली..

(चार्ली चॅप्लीन यांनी आपल्या मुलीला जिरल्डाइन ला हे पत्र लिहिले आहे. जिरल्डाइन या एक सुप्रसिद्ध अभिनेत्री आहेत. ‘डॉ. झिवागो’ या कादंबरीवरील त्याच शिर्षकाच्या चित्रपटातील त्यांचा अभिनय संस्मरणीय आहे. अनुवादक डॉ. पृथ्वीराज तौर हे नांदेड येथील स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठात मराठीचे प्राध्यापक आहेत.)

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

ओळख राशींची – मीन

आपण आधीच्या राशींची माहिती वाचली नसल्यास,
मेष
वृषभ
मिथुन
कर्क
सिंह
कन्या
तूळ
वृश्चिक
धनू
मकर
कुंभ
मीन

मीन ही राशीचक्रातील शेवटची बारावी रास आहे. ही बहुप्रसव, द्विस्वभाव व स्त्री रास आहे. गुरू या ग्रहाच्या अमलाखालील ही रास आहे. देवाधर्माची, साधुसंतांची, ऋषिमुनींची अत्यंत मनोभावे, उत्कटतेने, श्रद्धेने पूजाअर्चा करणा-यांची ही रास आहे. भावनाप्रधानता व भावुकता ही आपल्या राशीची वैशिष्टय़े आहेत.

विरुद्ध दिशेला तोंड असलेले दोन मासे हे मीन राशीचे प्रतीक आहेत. म्हणून ही राशी द्विस्वभाव आहे. परस्परविरोधी माशांची तोंडे असल्यामुळे मीन राशीच्या व्यक्तींचा स्वभाव हा अत्यंत गुंतागुंतीचा बनलेला असतो. ही द्विस्वभाव राशी असल्यामुळे आशा-निराशा, यश-अपयश व विविध विचारांची उलटसुलट आंदोलने आपल्या मनात सतत सालू असतात. दोन लंबकांमध्ये आपले मन सतत हेलकावे खात असते. मुक्या प्राण्यांविषयी, गोरगरिबांविषयी, दीनदुबळय़ांविषयी आपल्या मनात एक प्रकारची कणव असते, दया असते. भूतदयेने प्रेरित होऊन अनाथ लोकांना मदत करण्यात आपला पुढाकार असतो. आपल्यापैकी अनेकांच्या चेह-यावर सात्त्विक तेज असते. प्रसन्नपणा असतो, शांतपणा असतो. चेह-यावर उदात्ततेची व भव्यतेची झाक असते. आपण अधिक भावनाप्रधान व हळवे आहात. दयाळू, मायाळू व ममताळू आहात. वृत्तीने प्रेमळ आहात. भांडणतंटा न करता सर्वाशी जुळवून घेऊन गोडीगुलाबीने राहण्याचा आपला स्वभाव असतो. आपण आदर्शवादी असता. परमेश्वराच्या गूढ शक्तीबद्दल आपल्या मनात खूप आकर्षण असते. त्यामुळे धर्मग्रंथ, पुराणे, गूढशात्रे, जप-तप, व्रतवैकल्ये, पूजा-अर्चा, मंत्र-तंत्र, तंत्र-विधी याकडे आपला विशेष ओढा असतो. साहित्य, संगीत, पोथ्या-पुराणे, कीर्तन, भजन, प्रवचन यांची आपणास विशेष आवड असते. आपण आत्यंतिक भावनाप्रधान असल्यामुळे कोणत्याही प्रश्नाचा निर्णय विचारापेक्षा भावनेनेच घेण्याचा आपला स्वभाव असतो. मेंदूपेक्षा हृदयाचेच वर्चस्व आपल्यावर अधिक असते. इतर राशींच्या पेक्षा आपल्याकडे कोमलपणा, मवाळपणा, नाजूकपणा, हळवेपणा अधिक आहे. कन्या, मिथुन व कुंभ किंवा मेष, सिंह व वृश्चिक राशीप्रमाणे बेडर व साहसीही नव्हे, अशी आपली रास आहे.

आपल्या राशीत नम्रता आहे. विनयशीलता, शालिनता, सभ्यता व सुसंस्कृतता आहे. आपल्याकडे मनाचा निर्मळपणा, प्रांजळपणा व निष्कपटपणा आहे. दया, क्षमा, शांती व भूतदया यांनी प्रेरित होऊन व ‘याची देही याचि डोळा’ परमेश्वराला प्राप्त करून घेणा-या संत तुकारामांची ही रास आहे तर देशासाठी, स्वातंत्र्यासाठी सर्व ऐहिक सुखाचे बलिदान करणा-या लो. टिळकांची ही रास आहे. आपल्यापैकी अनेकजण साधू, संत, आचार्य, गुरू, तपस्वी, ऋषिमुनी यांच्या शोधात असतात. अनेकांना मनापासून मदत करण्याच्या आपल्या सवयीमुळे आपला मित्र परिवार खूप मोठा असतो. उच्च, सुसंस्कृत, निर्मळ, स्वभावामुळे आपले सर्वत्र स्वागत होत असते. बहुतेक अनेक मध्यमवर्गातील पापभीरू, बुद्धिमान व सुशिक्षित वर्ग या राशीच्या अमलाखाली येतो. शासकीय खात्यातील कर्मचारी, शिक्षक, प्राध्यापक, दलाल, हिशेब तपासनीस, प्रवचनकार, पुरोहित, कीर्तनकार, न्याय खात्यात व हॉस्पिटलमधील कामगार, प्रवासी कंपन्यातील कर्मचारी, शेअर ब्रोकर, दूध – मिठाई, शीतपेये यावर उपजीविका करणा-या व्यक्ती यांचा या राशीत अंतर्भाव होतो.

मीन या राशीमध्ये पूर्वा भाद्रपदा, उत्तरा भाद्रपदा व रेवती ही तीन नक्षत्र येतात. पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्रातील शेवटचे एक चरण, उत्तरा भाद्रपदा नक्षत्रातील चारही चरण व रेवती नक्षत्रातील चारणी चरणांचा समावेश मीन राशीमध्ये होतो.

मीन रास व पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकाची वैशिष्टय़े – विद्वान, धनी, धार्मिक प्रवृत्तीचे, मधुर भाषी, सरळ व सौम्य, सात्त्विक, व्यवहारकुशल, काही प्रमाणात भयभीत, मानसिक व्याधीनेयुक्त, पोटाचे विकार असलेले.

मीन रास व उत्तरा भाद्रपदा नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकांची वैशिष्टय़े – न्यायप्रिय, मेहनती, त्यागी, महत्त्वाकांक्षी, ध्यान व योगात रस असणारे, श्रद्धाळू, सुसंगत व तर्कशुद्ध बोलणारे, शत्रूंवर विजय प्राप्त करणारे, धनधान्य संपन्न.

मीन रास व रेवती नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकाची वैशिष्टय़े – उत्तम स्मरणशक्ती असणारे, नशीबवान, सत्यप्रिय, न्यायी, परोपकारी, कुशाग्रबुद्धी, भाग्यशाली, कायदे जाणणारे, सत्त्वगुणी, उत्तम आरोग्य लाभलेले, काही वेळा मानसिक विकार.

नक्षत्रानुसार अक्षर
पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्र – दी
उत्तरा भाद्रपदा नक्षत्र – दू, झा, ज्ञा, था
रेवती नक्षत्र – दे, दो, चा, ची

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

ओळख राशींची – कुंभ

आपण आधीच्या राशींची माहिती वाचली नसल्यास,
मेष
वृषभ
मिथुन
कर्क
सिंह
कन्या
तूळ
वृश्चिक
धनू
मकर
कुंभ
मीन

कुंभ ही राशीचक्रातील अकरावी रास आहे. ‘खांद्यावर घागर घेऊन पाण्याच्या शोधार्थ निघालेला व विचारात पडलेला पुरुष’ हे या राशीचे प्रतीक आहे. पाश्चिमात्त्यांच्या मते घागरीतील पाणी ओतत असलेला मानव हे या राशीचे प्रतीक आहे. ‘कुंभ’ याचा अर्थ घडा व तो ज्ञानाचा घडा आहे. ज्ञानरूपी पाण्याचा शोध घेणारी अशी ही रास आहे. शनी या ग्रहाच्या स्वामित्वाखालील ही रास आहे. उच्च प्रतीची ज्ञानलालसा हे या राशीचे वैशिष्टय़ आहे. ज्ञानाचा सतत शोध व प्रत्येक गोष्टीच्या मुळापर्यंत जाणे. प्रत्येक गोष्टीचा खोलवर विचार करणे हे आपल्या राशीचे वैशिष्टय़ आहे. आपल्यावर उच्च ध्येयाचे, थोर विचारांचे व तत्त्वज्ञानाचे संस्कार झालेले असतात. संशोधन कार्यात, शास्त्रीय संशोधनात कुंभ व्यक्ती विशेष आढळून येतात. प्रामाणिकपणा हे कुंभ राशीचे विशेष वैशिष्टय़ आहे.

कोणतेही काम मनापासून करायचे ही आपली वृत्ती असते. मानवतेची पूजा करणारी ही रास आहे. जनसामान्यांवर प्रेम करणारी ही रास आहे. या राशीचे वैशिष्टय़ म्हणजे एका बाजूला ही रास परंपरेची पूजक असलेली रास आहे. आध्यात्मिक वृत्तीची ही रास आहे. ईश्वरावर श्रद्धा असलेली ही रास आहे तर दुस-या बाजूला आपल्याला विज्ञानाची आवड आहे, संशोधनाची आवड आहे. एका बाजूला आपण श्रद्धावान आहात तर दुस-या बाजूला प्रत्येक गोष्टीची चिकित्सा करून आपण निर्णय घेत असता. मानवतेवर, ध्येयावर व देशावर निष्ठा असणारी आपली रास आहे. जीवनाकडे गंभीरपणाने पाहणारी आपली रास आहे.

मैत्रीला आपली रास अत्यंत चांगली असते. आपल्याकडे प्रामाणिकपणा असतो, सुस्वभावीपणा असतो. आपले अंत:करण उदार असते. दिलदारपणे कोणालाही संकटात मदत करण्याची आपली प्रवृत्ती असते. आपल्याकडे संयम आहे, विवेक आहे. प्राध्यापक, लेखक, शात्रज्ञ, संशोधक, पत्रकार, डॉक्टर्स, समीक्षक या क्षेत्रात कुंभ व्यक्ती अधिक आढळून येतात. सॉलिसिटर, अ‍ॅडव्होकेट, न्यायाधीश, विधी व न्याय या विषयावर लेखन करणा-या कुंभ व्यक्ती अधिक असतात. कायद्याच्या ज्ञानासाठी लागणारा चौफेरपणा, खोलपणा, एकाग्रता, प्रत्येक गोष्टीत तपशिलाचा अभ्यास करण्याची वृत्ती यामुळे कायद्याच्या क्षेत्रात कुंभ व्यक्ती यशस्वी होतात.

उच्च संशोधन, अंतराळ क्षेत्र व संशोधनाची विविध क्षेत्रे यामध्ये कुंभ व्यक्ती अधिक आढळून येतील. कुंभ व्यक्ती सवंग लोकप्रियतेच्या आहारी जाणार नाहीत. एकांतात आपल्या आवडीचे कार्य करणे, निष्ठेने व श्रद्धेने संशोधन करणे हे कुंभ व्यक्तींना अधिक आवडत असते. संपत्ती, पैसा यापेक्षा बौद्धिक गोष्टींना आपण विशेष प्राधान्य देत असता. शनीचा या राशीवर अंमल असल्यामुळे शनीचे अनेक चांगले गुण या राशीत असतात. या राशीमध्ये स्वार्थ फार कमी आहे. संकुचितपणा, स्वार्थी वृत्ती या गोष्टी कुंभ राशीकडे कमी असतात. कुंभ व्यक्ती प्रत्येक गोष्टीचा स्वत: निर्णय घेत असतात. इतरांच्या विचारांचा त्यांच्यावर प्रभाव पडत नाही. एका दृष्टीने कुंभ व्यक्ती स्वयंभू असतात. विषयवासना, इंद्रीयजन्य सुखे, ऐषाराम या गोष्टींचा कुंभ व्यक्तींना तिटकारा असतो.

मनापासून प्रेम करणे, नि:स्वार्थी प्रेम करणे यामुळे आपला मित्र परिवार खूप मोठा असतो. आपले प्रेमसंबंध हे अधिक टिकाऊ असतात. आपली मते इतरांवर न लादण्याचा आपला स्वभाव असतो. आपण लोकशाहीवादी असता. प्रत्येकाचा दृष्टिकोन समजावून घेण्याकडे आपला कल असतो.
कुंभ या राशीमध्ये धनिष्ठा, शततारका व पूर्वा भाद्रपदा ही तीन नक्षत्र येतात. धनिष्ठा नक्षत्रातील शेवटची दोन चरणे, शततारका नक्षत्रातील चारही चरण व पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्रातील शेवटच्या तीन चरणांचा समावेश कुंभ राशीमध्ये होतो.

कुंभ रास व धनिष्ठा नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकाची वैशिष्टय़े – अनेक मार्गानी धनार्जन करून सुखी राहणारे, महत्त्वाकांक्षी, साहसी, धनामध्ये वृद्धी करणारे, संगीताची आवड असणारे वाक्शक्तीयुक्त, हजरजबाबी, अफाट बुद्धिमत्ता.

कुंभ रास व शततारका नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकांची वैशिष्टय़े – वर्तमानाला जास्त महत्त्व देणारे, महत्त्वाकांक्षी, चिकित्सक, चौकस, कर्तृत्त्ववान, स्वतंत्र, जास्त विचार करणारे, काहीवेळा धरसोड वृत्ती, मदिरापान करणारे.

कुंभ रास व पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्रात जन्मलेल्या जातकाची वैशिष्टय़े – स्नेहपूर्ण, विद्याव्यासंगी, भावुक, प्रगल्भता लाभलेले, मृदू, धनवान, सदाचारी, आध्यात्मिक वृत्ती, ज्योतिषशात्राची आवड.

नक्षत्रानुसार अक्षरज्ञान
धनिष्ठा नक्षत्र – गू, गे
शततारका नक्षत्र – गो, सा, सी, सू
पूर्वा भाद्रपदा नक्षत्र – से, सो, दा

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)