Category Archives: Uncategorized

मुक्त

रविवार बागलांच्या घरी अंमळ उशिराच उगवला. वहिनी गेल्याच्या धक्क्यातून दोन महिन्यांनीसुद्धा त्यांचा एकुलता एक मुलगा पराग पुरता सावरला नव्हता.

नऊ वाजल्याचे लक्षात येताच त्याने बेडरूम च्या खिडकीत मोबाईलमधे रममाण झालेल्या प्रितीला पाहिले आणि विचारले “कधी उठलीस तू? मला उठवाचयस ना..बराच उशीर झाला आज.. आप्पांचा चहा झाला ना?”

” आप्पांचा चहा? मला नाही माहित..मी इथंच आहे, मी पण नुकतीच उठते आहे..” प्रितीच्या या उत्तराने पटकन् उठून त्याने आवरले आणि बाहेर आला.

मस्त गरमागरम चहाचे तीन कप बाहेर आणत त्याने आप्पांना हाका मारली..पण त्यांनी ओ दिली नाही.

दोन महिन्यांपूर्वी वहिनी म्हणजे त्याची लाडकी आई झोपेतच निघून गेली कायमची..नको नको त्या विचारांनी पराग धसकला. दोन हाकांनंतरही प्रत्युत्तर न आल्याने कासावीस होऊन त्याने आप्पांच्या खोलीकडे धाव घेतली. खोली रिकामी, स्वच्छ आवरलेली होती. मग आप्पा कुठे गेले? फिरायला? न सांगता कसे जातील?

गोंधळून त्याने प्रितीला बोलावले, “अग आप्पा , दिसत नाहीयेत घरात, तुला काही कल्पना आहे का?”

“छेः !! माझ्याशी धड बोलतात का कधी ते? मला नाही माहित..”

तिचे बोलणे पुरे होईपर्यंत परागला टेबलवर एक चिठ्ठी मिळाली. आप्पांचे अक्षर तर त्याच्या पूर्ण परिचयाचे..चिठ्ठीत लिहीलं होते..

” प्रिय पराग आणि सुनबाई,

दोन महिन्यांपूर्वी ही गेली आणि मला विचित्र एकटेपणा येऊ लागला. तुमच्या सुंदर घरट्यात मी एकटा पडलो..कारण काय? कोण बरोबर कोण चूक याची शहानिशा मला करायचीच नाही. जिच्यासाठी मी अट्टाहास करायचो तिनेच दगा दिला रे.

खूप विचारान्ती मी गावाला परत जातोय, एकटा नाही तिच्या सर्व आठवणींना सोबत घेऊन. तुमच्यात मी ‘बसत नाही ‘ हे तुम्हाला ही माहिती आहे..आणि मला ही. मला आधीच कळलं होते पण तुझी आई भाबडी होती.

गावातली शेती वाडी , दुभती जनावरे सगळं सगळं वैभव सोडून ती तुमच्या महालात आली..तुम्ही तिला हाकलले नाहीत पण तोंडभर स्वागत ही झाले नाही. लेकाची मुले (-नातवंडे नाहीत -) मोठी करत राहिली. माझी मुलं माझ्या पद्धतीने वाढू दे असे सुनबाई सुनावल्यावर घायाळ झालेल्या तिला मीच आधार दिलाय.

घरच्या कामकरणींना, कामक-यांच्या सुनांना जिने बाळंतपणात पायली पायली तांदूळ स्वतःच्या हातानं काढून दिला त्याच तिला ‘सकाळी कशाला हवाय ताजा वरण भात? उरतो तो गरम करून खा ना’ ..असे ऐकावे लागलंय.

मी कमजोर आणि लाचार तेव्हाही नव्हतो आणि आजही नाही.. तेव्हाच बोलणार होतो पण फक्त तिच्या खातर गप्प बसलो. आता मोकळे केलंय तिने मला.

माझे मोठ्याने देवाचे म्हणणे, पुजा करणे सगळेच तुम्हाला नापसंत .इतकंच काय, बरे नाही दिसत पंचे वापरणे म्हणून तुम्ही ते जड टाॅवेल आणून दिलेत, सांगू का हळव्या त्वचेबरोबर मन ही ओरबाडून टाकले त्यांनी.

पण, राहू दे ते सगळं आता.. मी गावाकडच्या माझ्या घरी जातोय..मला भेटायला शोधायला येऊ नको. मी फोनही करणार ही नाही आणि तुही करू नकोस.

माझा राग नाही तुमच्यावर, आशिर्वादच आहेत..पण आपले मार्ग आता भिन्न आहेत.

माझ्या माघारी शेतीवाडी , घरदार, दागदागिने सगळेच तुझ्या नावावर असेल. तुझा कोणताच हक्क मी डावलणार नाही..मला मुक्त व्हायचंय आता.

  • आप्पा.”

आप्पांची ही चिठ्ठी वाचताच पराग हमसाहमशी रडू लागला. त्याने रडत रडतच गावाला आप्पांच्या शेजारी रहाणा-या मुळे काकांना फोन केला.

त्याचा आवाज ऐकून अगदी कोरडेपणाने काका म्हणाले “पोचला हो तुझा बाप सुखरूप, कळली तुमची खुशाली. आता तु फोन करूच नको ,आम्हीच करू तुला शेवटला फोन. तुला ऐकवायचं खूप मनात आहे पण तुझ्या बापाला फार कळवळा तुझा..असो. मी आजपासून खूप कामात असेन मी माझा मित्र आलाय परत.. ठेवतो फोन. ” मुळे काकांनी फोन बंद केला.

ते वाड्यात आले तेव्हा आप्पांची नुकतीच आंघोळ झाली होती. खणखणीत आवाजात अथर्वशिर्ष म्हणत होते. आंघोळीनंतर, हातासरशी पिळलेला पंचा त्यांनी दिमाखात दोरीवर वाळत टाकला होता आणि वाडवडिलांनी पूजलेल्या देवांची पूजा करायला ते देवघराकडे वळले होते.

अनघा किल्लेदार
पुणे.

संकलन/संपादन: टीम स्पंदन

साभार: लेखक/कवी

रविवार

रविवार सर्वांसाठी एक सर्वाधिक प्रतीक्षारत दिवस. ही भेटवस्तू आणि जगातील सर्व लोकांसाठी एक उत्सव आहे. रविवार कर्मचारी, विद्यार्थी, व्यवसायी इत्यादींसाठी हा सुट्टीचा दिवस आणि आरामदायी दिवस आहे. कारण आज आपल्या कुटुंबासाठी आणि मित्रांना आम्ही संपूर्ण आठवड्यात भेटू शकत नाही. या दिवशी आपल्याला सर्व कार्य करावे लागेल, मित्रांबरोबर भागीदारी करण्यापासून, घराच्या सर्व प्रलंबित कामांची पूर्तता या दिवशी करायची असते.

रविवारी एका दिवसात घोषित करण्यात आले नाही, खरंतर, रविवारी सुट्टी म्हणून घोषित करण्यासाठी 8 वर्षांचा कायदेशीर लढा घेण्यात आला.

नारायण मेघजी लोखंडे आणि ब्रिटिश सरकार यांच्यात या कायदेशीर लढ्यात लढा देण्यात आला.

ब्रिटीशांनी आपल्यावर राज्य केले तेव्हा ही कहाणी बऱ्याच वर्षांपूर्वीची आहे. त्यावेळी देशाच्या कापड कारखान्यात कामगारांची संख्या खूप जास्त होती. पण या भारतीय कामगारांसाठी उभे राहणारे कोणीही नव्हते.

त्यानंतर, नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी या कामगारांना उभे केले.

त्यांनी सर्वप्रथम कामगारांसाठी आवाज उठविला होता आणि त्यांना श्रमिक चळवळीचा जनक तसेच भारतात कामगार संघटनेचा जनक म्हणूनही ओळखले जाते.

या लढ्यात लोखंडे यांना ज्योतिबा फुलेचा पाठिंबा मिळाला आणि मग ही लढाई कामगार आणि फुले यांच्या पूर्ण सहकार्याने सुरू झाली.

सन 1881 मध्ये लोखंडे कापड कारखान्याच्या कामगारांसाठी रविवारी सुट्टीसाठी अर्ज दाखल केला, परंतु ब्रिटिश सरकारने त्यांचा अर्ज नाकारला.

लोखंडे मानतात की सर्व कामगारांसाठी एक आठवड्यात सुट्टी असावी कारण ते सात दिवस सातत्याने काम करतात.

रविवारी मंजूर होण्याची सुट्टी लोखंडेसाठी सोपी नव्हती आणि म्हणूनच त्यांनी ते पूर्ण करण्यासाठी आंदोलन सुरू केले.

ही चळवळ सन 1881 मध्ये सुरू झाली आणि 1889 मध्ये संपली. या लोखंडेने ब्रिटीश सरकारच्या कार्यकर्त्यांच्या कामाच्या अनुसूचीसाठी काही नियम व अटी देखील वाढवल्या.

या अटी व शर्तींमध्ये त्यांनी सांगितले की संपूर्ण कामकाजाच्या दिवसात अर्धा तासांचा ब्रेक असणे आवश्यक आहे. प्रत्येक 15 दिवसांत कामगारांनी त्यांचे काम पेमेंट करावे आणि कामाचे तास कमी करावे.

कागदपत्रांवर विश्वास ठेवून लोखंडे यांनी रविवारी सुट्टीसाठी काम करण्यास सांगितले आहे जेणेकरून ते त्यांच्या कुटुंबियांसह बाहेर जाऊ शकतील आणि त्यांच्या घरीही काम करू शकतील.

लोखंडेचा असा विश्वास होता की संपूर्ण आठवड्यात एक कर्मचारी लाभ कंपनीसाठी काम करतो, म्हणून रविवारी ते आपल्या कुटुंबाच्या आणि देशाच्या फायद्यासाठी काम करू शकतात.

म्हणून आता तुम्हाला माहित आहे की लोखंडे ही व्यक्ती आहे ज्याने तुम्हाला “रविवार” भेट दिली.

गांधी

गांधी हा प्राणीच डेन्जर होता.
त्याला वगळून पुढे जाताच येत नाही.

गांधी मेला नाही.
गांधी मरणारही नाही.
मुळात गांधी मरतच नाही.

इकडे गांधी तिकडे गांधी
जिकडे तिकडे गांधीच गांधी

काँग्रेसच्या पोस्टरवर गांधी
मोदींच्या भाषणात गांधी
केजरीवालच्या टोपीवर गांधी
अण्णांच्या उपोषणात गांधी
हाॅलिवूडच्या पिक्चरात गांधी
पोंक्षेच्या नाटकात गांधी
वर्ध्याच्या आश्रमात गांधी
आश्रमातल्या विश्रामात गांधी

इकडे गांधी तिकडे गांधी
जिकडे तिकडे गांधीच गांधी.

कुणाला पक्षाच्या बॅनरवर गांधी हवा असतो.
तर कुणाला स्वच्छतेचा ब्रँड अॅम्बेसेडर म्हणून.
कुणाला विचारांसाठी, तर कुणाला टीकेसाठी.
कुणाला वैचारिक खाद्य म्हणून हवा असतो.
तर पोंक्षेंसारख्यांना पोटापाण्याचा प्रश्न भागवण्यासाठी.
कारण काहीही असो.
गांधी लागतोच.

किती आले किती गेले.
काहींनी जमेल तितकी जमेल तशी बदनामी केली.
तर काहींनी हव्या तेवढ्या हव्या तशा शिव्या दिल्या.
काहीजण टकल्या म्हणाले.
काहीजण उघडा म्हातारा म्हणाले.
काल-परवा तर कुणीतरी देशद्रोही म्हणाले.

एवढ्या टीकेनंतरही गांधी मिश्किल हसतो.
या म्हाताऱ्याच्या मनात राग कधीच नसतो.

जिथे जन्मला गांधी, तिथेच हरला गांधी.
जिथे लढला गांधी, तिथे कणभर उरला गांधी.
पण सातासमुद्रापार मना-मनात शिरला गांधी.

आईनस्टाईनला विश्वास बसेना, कुणी होता गांधी!
मंडेलाचा तर आदर्श ठरला गांधी!
ओबामाचा तर संघर्ष बनला गांधी!
बच्चा खान तर स्वत:च झाला गांधी!

इकडे गांधी तिकडे गांधी
जिकडे तिकडे गांधीच गांधी