Tag Archives: mazespandan

🤏 शंभर रुपयाची नोट..💵😢

व्होडकाचा खंबा साडेसातशेला मिळतो. ब्लेंडर व्हिस्कीचा खंबा तेराशे रुपयांना. 🍾 ओल्ड मंक रमचा खंबा साडेपाचशे रुपयांना मिळतो.
आज कोणता खंबा आणावा ? 🥃🍷 याचा विचार करत लिंबाखाली बसलेलो. तोच एका लेबरचा फोन आला. म्हणाला, ‘साहेब जरा पैशांची नड होती.’ मी म्हणलं ‘हा, संध्याकाळी बघू.’ ‘होय साहेब’ म्हणत त्यानं फोन ठेवला. दुपारी अठ्ठावण्ण रुपये लीटरची चितळे दुधाची पिशवी, दीडशे रुपयांचा श्रीखंडाचा डबा आणि पासष्ट रुपयांची लोणच्याची पुडी घेऊन घरी गेलो.

घरात गेल्या गेल्या बायकोनं ऑनलाईन मागवलेल्या तीन साड्या दाखवल्या. प्रत्येक साडी साडेसातशे रुपयांची. साड्या बघतानाच पुन्हा त्या लेबरचा फोन आला. म्हणाला, ‘सायेब आत्ता जमलं का भेटायला ?’ वैतागत म्हणालो, ‘अरे बाबा आत्ता लय उन हे.

मी येतो की संध्याकाळी.’केविलवान्या आवाजात तो म्हणाला, ‘साहेब मी आलोय चालत चौकापर्यंत.’ मला धक्काच बसला. म्हणालो, ‘अरे तु एवढ्या उन्हात दोन किलोमीटर चालत आलाय? खुपच गरज आहे का पैशांची?’ हतबल होत म्हणाला, ‘होय साहेब.’ भुवयांचा आकडा करत म्हणालो, ‘किती पैशे पाहिजेत?’ तसा दबक्या आवाजात म्हणाला, ‘शंभर रुपये पायजे होते साहेब.’ ‘थांब थांब आलो मी.’ असं म्हणत गाडी चालू करुन चौकात गेलो.

मला पाहताच त्यानं काळपट तोंडावरचा घाम पुसला. आदबीनं हसला. म्हणालो, “काय रे कशाला एवढे अर्जंट पैशे पायजे होते ? सासऱ्याना दारू पाहिजे का मेहुणा हारला जुगारात? तसा तो उसणं हसू तोंडावर आणत म्हणाला, ‘साहेब तीन दिवस झालं हाजरीच नाय मिळाली. काल दळण टाकलय हितल्या गिरणीत. ते आणाय पैशेच नाय. रात्रीचे पाव खाल्ले पोरींनी. पण आता भुक लागली म्हणून रडाय लागल्यात. म्हणून मग तुम्हाला फोन केला.’याची एक पोरगी दोन वर्षांची. दुसरी तीन महिन्याची. दीर्घ उसासा घेत मी त्याच्या हातात शंभरच्या दोन नोटा टेकवल्या. तसा हसत म्हणाला, ‘एवढे नको साहेब. शंभर बास होत्यान. पगार झाल्याव तुम्हाला वापस करीन.’त्याच्या उत्तरानी तोंडातली थुंकीच सुकली.

दोन्ही हात जोडून नमस्कार करत तो गिरणीच्या दिशेनं चालत निघाला.माझ्या घरातली दारु, श्रीखंड, दुध, लोणचं सगळं बेचव करीत तो बाजरीच पीठ आणायला निघाला होता.माझी बायको दोन अडीच हजारच्या साडया पाहुन जेवढी खुश झाली, त्याहुन जास्त खुश याची बायको होणार होती.

निशब्द…

नितीन थोरात

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी, WhatsApp Group)

चर्चा तर होणारच…!

1472065_546813062079085_815422248_n

चौका-चौकांतले भाऊ, दादा, नाना अन् अण्णा एकत्र आले. घरातला साधा ‘फॅन’ दुरुस्त करायची त्यांची ऐपत नसली तरी त्यांनी गल्लीबोळात आपापला ‘फॅन क्लब’ स्थापन केला. त्यानंतर फ्लेक्सवरच्या चित्रविचित्र साहित्याचं जागतिक संमेलनही त्यांनी भरवलं. या अकल्पित घटनेची खबरबात देवाधिराजांपर्यंत पोहोचताच सारा दरबार अवाक् होऊन एकसुरात उद्गारला, ‘..चर्चा तर होणारच!

पृथ्वीतलावरून कसला तरी ‘खाटऽऽ खूटऽऽ’ आवाज येऊ लागला म्हणून देवाधिराज इंद्रदेवांनी तत्काळ नारदमुनींना पाचारण केलं. मात्र, एखादी घटना घडून गेल्यानंतर जेवढय़ा वेळेत पोलीस घटनास्थळी पोहोचतील, त्याहीपेक्षा जास्त कालावधी नारदमुनींना दरबारात प्रकट होण्यासाठी लागला.

‘हे काय मुनी? मी जर भू-तलावर सत्तेत असतो, तर सीबीआय अधिकारीसुद्धा तुमच्यापेक्षा लवकर माझ्या दिमतीला हजर झाले असते नां!’ कपाळावरच्या आठय़ा दिसू न देण्याचा प्रयत्न करत देवाधिराज बोलले. त्यांच्या चेहर्यातवरचे हावभाव पाहून नारदमुनींना क्षणभर ‘उद्धव’ची आठवण झाली. ‘राज’चं नाव निघालं, की ते- सुद्धा असाच चेहरा करतात म्हणे.‘वाटेत खूप अडथळे लागले महाराज. म्हणून उशीर झाला!’ वातावरणातला तणाव दूर करण्याच्या हेतूनं हातातली वीणा हळुवारपणे वाजवत नारदमुनी उत्तरले.
‘पण कसले अडथळे मुनी? रस्त्यातले खड्डे अजून दुरुस्त झाले नाहीत का?’ देवाधिराजांनी विचारलं.
‘छे छे महाराज. काल-परवाच्या अवकाळी पावसामुळं प्रशासनाला पुन्हा एकदा निमित्त मिळालं बघा. रस्ते दुरुस्तीचं काम पुढं ढकलण्याचं.’
‘मग चौका-चौकांत ‘काम चालू, रस्ता बंद’च्या पाट्या टांगून ठेवल्या गेल्या आहेत, त्याचं काय?’
‘मी त्यात थोडीशी दुरुस्ती करून आलोय देवाधिराज. ‘काम बंद अन् रस्ताही बंद’ असं रंगवून आलोय पाटीवर.’ नारदमुनींच्या बुद्धिचातुर्यावर देवाधिराज पुरते खूश झाले.

‘असो. असो. पण, मला सांगा.. हा ‘खाटऽऽ खूट’ आवाज कसला येतोय भू-तलावरून मुनी?’ देवांनी मूळ विषयाला हात घातला.
‘तो आवाज म्हणता होय? तो चौका-चौकांतल्या ‘भाऊ’च्या कार्यकर्त्यांनी उभारलेल्या मंडपांचा आवाज आहे महाराज.’ मुनी बोलले.
‘अरे बाप रे..! आता कोणता उत्सव आला परत?’ गेल्या दोन महिन्यांत झालेली रस्त्यांची चाळण डोळ्यांसमोर तरळताच देवाधिराज पुरते दचकले.
‘उत्सव नव्हे.. अखिल भारतीय एफडीबी साहित्य संमेलनाची जोरात तयारी चाललीय ना महाराज.’ मुनींनी अधिक माहिती पुरवली.
‘मला बुडित बँकांमधला एफ्डी माहीत होता. बुडणार्याा शेतकर्यां चा एफडीआयही पाठ झाला होता.. पण हा एफडीबी काय प्रकार आहे बुवा?’ मोबाईलमध्ये जणू एखादं नवीन अँप्लिकेशन सापडावं, त्या उत्सुकतेनं देवाधिराजांनी विचारलं.
एफडीबी म्हणजे फ्लेक्स डिजिटल बोर्ड !’ इति नारदमुनी.
‘ऑ? आता फ्लेक्सचा अन् साहित्याचा काय संबंध?’ देवाधिराजांना एकावर एक आश्चार्याचे धक्के बसत होते.
‘होय महाराज. तुम्ही म्हणता ते बरोबर आहे.. परंतु आपण तरी काय करणार? विषय गंभीर; पण भाऊ खंबीर!’ अत्यंत निर्विकारपणे मुनी उत्तरताच दरबारात भलताच आ वासला गेला.
‘आता हा भाऊ कोण?.. अन् तो का खंबीर आहे?’ देवाधिराज अधिकच अस्वस्थ.
‘कारण महाराज.. प्रत्येक गोष्टीला अंत आहे म्हणून भाऊ शांत आहे!’ मुनींचा पुढचा डायलॉग ऐकताच दरवाजात पुन्हा चुळबूळ वाढली.
‘अरे पण .. या भाऊला कुणी विचारलं नाही का? तो असा का वागतोय?’ आता कुबेर पुढं सरसावले.
‘देवा..आता भाऊला कोण विचारणार? कारण त्याचा म्हणे कुणीच नाद नाय करायचा!’ डोळे मिटलेल्या नारदमुनींची धीरगंभीर आवाजातली भन्नाट डायलॉगबाजी काही संपायला तयारच नव्हती. आता मात्र दरबारातल्या कुबेरांची सहनशीलता संपू लागली होती ! त्यांच्या डोळ्यांत संताप एकवटू लागला होता. पण, हाय.. मुनींची ‘कॅसेट’ तशीच सुरूच राहिली.

बघता काय रागानं.? मैदान मारलंय वाघानं!’ मुनींचं हे पुढचं वाक्य ऐकल्यानंतर मात्र देवाधिराज सतर्क बनले. मुनींच्या वाणीतून आत्तापर्यंत बाहेर पडलेल्या या सार्या! वाक्यांमागं काहीतरी वेगळा इतिहास लपल्याची त्यांना जाणीव झाली. भू-तलावर काहीतरी अकल्पित घडत असल्याची त्यांना अनुभूतीही आली.
..म्हणून त्यांनी ‘भाऊ अन् वाघ’ या जगावेगळ्या भाषेतच पुढचा संवाद साधण्यावर भर दिला. ‘पण काय हो मुनी.. वाघानं मैदान मारल्यावर आजूबाजूच्या लोकांची प्रतिक्रिया काय?’ देवाधिराजांनी विचारताच मुनींनी तत्काळ जाहीर केलं, ‘एकच फाईट.. वातावरण टाईट.
‘एक से एक भन्नाट डायलॉगबाजी’ ऐकून इतर देवांनाही आता मुनींच्या संवादात अधिक रस वाटू लागला. एकाने गंभीरपणे पुढचा प्रश्न विचारला, ‘मग भेदरलेले बघे घाबरून पळाले असतील की !’
‘होय तर .. एक घाव शंभर तुकडे. अर्धे इकडे अर्धे तिकडे

‘काय म्हणता काय? परंतु याचा महिला वर्गाला काही त्रास?’ इतका वेळ पाठीमागं कुठंतरी उभारलेल्या अप्सरेनं पुढं सरसावून विचारलं. कदाचित ‘महिला हक्क अन् अधिकार’ याची जाणीव तिलाही झाली असावी.
‘छे छे. मुलींचा दावा आहे.. भाऊ छावा आहे.’ मुनींचे चौकार-षटकार सुरूच होते. हळूहळू सावरत चाललेला दरबार पुन:-पुन्हा बुचकळ्यात पडत होता.
‘ऑ? पाच मिनिटांपूर्वी तर तुमचा भाऊ वाघ होता. मग आता लगेच ‘छावा’ कसा काय झाला?’ कुबेरांना आतून संताप-संताप होत होता.
‘त्यात काय विशेष, आली लहर केला कहर!’ मुनींच्या या संवादफेकीनंतर मात्र अनेकांचा संयम तुटला. सहनशीलतेचा बांध फुटला.
‘मुनी.. तुमची ही चित्रविचित्र साहित्यिक भाषा आमच्या शिरपेचावरून चाललीय. आता तरी सांगा, कोण आहे हा भाऊ?..अन् आमच्या सहनशीलतेचा अंत पाहण्याचं धाडस या भाऊमध्ये आलं तरी कुठून?’ देवाधिराजही आता भलतेच गंभीर होत चालले होते.
भाऊंची डेअरिंग कालपण, आजपण अन् उद्यापण. महाराज.. भू-तलावरचे हे आधुनिक भाऊ खूप मोठ्ठे आहेत. जसं प्राचीनकाळी साधुसंतांनी वेगवेगळ्या तीर्थक्षेत्री आपापली परंपरा निर्माण केली होती; तसंच हे भाऊही आजकाल चौका-चौकांत स्वत:ची आगळी-वेगळी संस्कृती निर्माण करू लागलेत. जगावेगळ्या साहित्याची निर्मिती करू लागलेत.’ अखेर नारदमुनींनी मेन पत्ता ओपन करताच सार्यांथच्याच नजरेसमोर गल्लीबोळातले ‘फ्लेक्सबोर्ड’ झळकू लागले. आत्तापर्यंत मुनींनी ऐकविलेल्या प्रत्येक संवादामागचे रहस्यही उलगडत गेले.
‘पण काय हो मुनी.. या भाऊंचे कार्यकर्ते एफडीबी साहित्यिक संमेलन भरवताहेत म्हणता.. पण याचा खर्च नेमका करतोय कोण?’ युगानुयुगे जमाखर्चाच्याच राड्यात अडकलेल्या कुबेरांनी त्यांच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा वाटणारा अचूक प्रश्न विचारला.

नारदमुनी गालातल्या गालात हसले. घसा खाकरून मिस्कीलपणे उत्तरले, ‘बोर्डावर जरी शुभेच्छुक म्हणून गल्लीबोळातल्या डझनभर लेकरा-बाळांचे फोटो असले, तरी याचा सारा खर्च वरच्या फोटोतला भाऊच करत असतो.
खालची नावं केवळ नावालाच असतात. अगदी तस्संच! आता या आधुनिक संमेलनाचा खर्चही हेच भाऊ करताहेत महाराज!’ हे ऐकताच मात्र अवघा दरबार दिलखुलास हसला. एक सुरात अन् एक दमात बोलला, ‘होऊ दे खर्च.. चर्चा तर होणारच!

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/Newspapers)

इंग्रजी नूतन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा!!

इंग्रजी नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा!! हे वर्ष सर्वांना आनंददायी, आरोग्यदायी, प्रगती व सुखसमृद्धीचे जावो हीच सदिच्छा!!

Ctrl Z

एका ज्येष्ठ नागरिकास कम्प्युटर शिकणे आहे.
इच्छुक तरुणांनी संपर्क साधावा. फोन: XXXXXX

वृत्तपत्राच्या आतल्या पानावरील या छोट्याश्या चौकटीने माझे लक्ष वेधले. सुट्टीची सकाळ होती. चहाचा कप बाजूला ठेवत मी पेपरची घडी नीट केली. तीच चौकट पुन्हा एकदा डोळ्याखालून घातली. नजर त्या चौकटीवर होती पण मनात निरनिराळे विचार येत होते. नक्की काय प्रकार असेल? फोन करावा का? इतक्या म्हातारपणी कम्प्युटर शिकून काय करणार हे आजोबा / आजी ? की आपला नंबर काबीज करण्यासाठी ‘मार्केटिंग’वाल्यांची ही एक नवी युक्ती?….फोन करून तर बघूया…म्हणत मोबाईल उचलला. नंबर फिरवला. दुसऱ्या हाताने चहाचा कप उचलला आणि एक घोट घेतला. गरम चहा थंड होण्याइतपत आपण विचार करत होतो, हे लक्षात येईस्तोवर समोरून एका आजोबांचा (हे माझं गृहीतक !) खणखणीत आवाज आला.
‘नमस्कार…सबनीस बोलतोय !’
‘नमस्कार काका ! ‘कम्प्युटर शिकणे आहे’ ही जाहिरात तुम्हीच…’
‘हो हो ! बोला बोला…तुम्हाला जमेल मला शिकवायला?’
‘तुम्हाला काय शिकायचंय त्यावर सांगू शकेन.’
‘इंटरनेट, इमेल, आणि तुमचं काय असतं ते…सोशल मिडिया वगैरे !’
‘इतकंच ना ! अहो, शिकवायचंय काय त्यात ! एक दिवसाचं काम आहे ते !’ मार्क झुकरबर्ग देखील इतक्या आत्मविश्वासाने बोलत नसेल.
‘वा वा ! माझा पत्ता लिहून घ्या. आज संध्याकाळी ५ वाजता जमेल?’

‘सबनीस’ अशी दारावर पाटी. मी बेल वाजवली.
दार उघडणारी अनोळखी व्यक्ती कशी दिसत असेल, याची उत्सुकता मला नेहमीच असते. फोनवरचा आवाज ऐकून, किंवा एखादं नाव ऐकून अनेकदा आपण मनातल्या मनात एक चेहरा तयार केलेला असतो. दरवाजा उघडला. सबनीस बऱ्यापैकी ‘सबनीसां’सारखे दिसत होते. हसून ‘या’ म्हणत त्यांनी मला घरात घेतलं. घर अपेक्षेहून मोठं होतं. घरातल्या प्रत्येक वस्तूवर श्रीमंतीची मोहर होती.
‘माफ करा. आज सकाळी तुमचं नाव विचारायचंच विसरलो.’ हातून काहीतरी अपराध घडल्याच्या अविर्भावात सबनीस म्हणाले.
मी माझं नाव सांगितलं. ते उगाचंच ‘व्वा’ म्हणाले.
‘माझी मुलगी लग्न होऊन अमेरिकेला असते. तिच्याशी संपर्कात राहण्यासाठी हे सगळं शिकणं जरुरी वाटलं.’ थेट विषयाला हात घालत सबनीस म्हणाले.
‘ओके…. सुरु करू या ?’….

‘ओके’ वर क्लिक करू का?’
‘अहो, करा ना ! मला काय विचारताय?’
‘तसं नाही हो..उगीच आपण कशावर तरी क्लिक करायचो आणि कम्प्युटर बिघडून जायचा !’
‘काका, तुम्हाला एक ‘थंबरूल’ सांगून ठेवतो. कम्प्युटरवर काही ठराविक गोष्टी करताना आपण चुकलोय असं वाटलं की ही ‘कंट्रोल की’ आणि ही ‘झेड की’ एकत्र दाबायची. याला ‘कंट्रोल झेड’ म्हणतात. या दोन्ही कीज एकत्र दाबल्यावर आपण केलेली चूक सुधारून आधी होतो त्या जागेवर परत जातो. थोडक्यात ‘अन-डू’ करायचं. किंवा कम्प्युटर काय काय सांगतोय, काय विचारतोय याकडे लक्ष ठेवायचं. तुम्हाला एखाद्या कृतीबद्दल आत्मविश्वास नसेल तर कम्प्युटर विचारेल तेव्हा ‘cancel’ म्हणायचं. अहो काका, बिनधास्त खेळा त्या कम्प्युटरशी. काही होत नाही त्याला. तुम्ही कितीही बिघडवायचा प्रयत्न केलात तरी तो बिघडत नाही. फार सज्जन माणूस आहे तो ! हां, म्हणजे तुम्हीच त्या लॅपटॉपवर एक हातोडा घातलात…तरच काय तो बिघडेल…’
‘हा आमच्या वयाचा दोष. हे प्रॉब्लेम्स तुम्हाला आत्ता नाही कळणार. आता बिअरसुद्धा फुंकून पितो आम्ही !’ सबनीस जोरात हसले.
दर रविवारी संध्याकाळी पाच वाजता मी सबनीस काकांकडे जात असे. इमेल, यु ट्यूब, वगैरे गोष्टी पाहून सबनीस काकांना अलिबाबाची गुहा सापडल्याचा आनंद झाला होता. नाही म्हणायला अधूनमधून ते फेसबुकवर दिसत. तीन-साडेतीन महिन्यात सबनीस काका बऱ्यापैकी पारंगत झाले होते. मला बरं वाटलं. फक्त एक गोष्ट मनातून जात नव्हती. माझे दहा-बारा रविवार मी त्यांच्यासाठी खर्च केले होते.एक औपचरिकता म्हणून तरी, काकांनी माझी ‘फी’ विचारायला हवी होती. अर्थात मी ‘फी’ घेणार नव्हतो..पण तरी……
शेवटी मी तो विषय मनातून काढून टाकला आणि माझ्या उद्योगाला लागलो.

एक दिवस इनबॉक्समध्ये बघतो तर चक्क सबनीस काकांचा इमेल. खास माझ्यासाठी लिहिलेला.

प्रिय मित्रा,

सबनीस काकांचा इमेल ! तोही चक्क मराठीत ! माझा मराठीतील इमेल पाहून तू कदाचित चक्रावून गेला असशील.
माझ्या डायरीतील नोंदीनुसार ‘मराठी टायपिंग आणि इमेल’चा धडा बरोब्बर एक वर्षापूर्वी याच तारखेला झाला होता. या विद्यार्थ्याने केलेली प्रगती ‘बरी’ या वर्गात मोडत असेल तरी मला खूप आनंद होईल. तेव्हा कृपया मास्तरांनी त्यांचे मार्क आणि अभिप्राय कळवला तर या पामरास खूप आनंद होईल. असो.

गेले सहा महिने तुझे ‘सबनीस काका’ त्यांच्या मुलीकडे – म्हणजे अमेरिकेत – राहायला आले आहेत. आता भारतात परत कधी येईन माहित नाही. माझी कम्प्युटरमधली प्रगती पाहून माझी मुलगी आणि जावई इतके खूष झाले की विचारू नकोस. मी लगेच माझ्या ‘कम्प्युटर गुरुजींचं’ नाव सांगितलं. असो. तुला thanks वगैरे म्हणून आपल्या मैत्रीमधील अंतर कमी करू इच्छित नाही. पण या मैत्रीचा दाखला देत आहे, तर आज काही गोष्टी अगदी मनमोकळेपणाने सांगणार आहे. त्यावेळी सांगायचा कधी धीर झाला नव्हता. तू समजून घेशील अशी आशा आहे.

मी मूळात एक निवृत्त सरकारी अधिकारी. अतिशय नावाजलेल्या सरकारी कंपनीतून सर्वोच्च पदावरून निवृत्त झालो. संपूर्ण कारकिर्दीत एकही काळा पैसा कमावला नाही, हे मी गौरवाने सांगू शकतो. ऑफिसमध्ये माझी प्रतिमा जितकी स्वच्छ तितकीच एक शिस्तप्रिय अधिकारी म्हणून नावाजलेली. हळहळू त्या शिस्तीची मला एक नशा येऊ लागली. सरकारी कचेऱ्या म्हणजे काय, याची तुला कल्पना असेलच. इथे तर शिस्तीच्या बाबतीत आनंदच होता. वेळेची शिस्त, कामातली शिस्त यांच्या नावाखाली मी लोकांना किड्यामुंगीप्रमाणे वागवू लागलो. पदोपदी त्यांचा अपमान करू लागलो. माणसं मला घाबरतात याची मला आतून एक ‘किक’ मिळत असे. लोकांवर तोंडसुख घेतल्याशिवाय माझा दिवस सरत नसे. ‘माझंच चारित्र्य काय ते स्वच्छ’ या समजुतीने माझ्यातला अहंकार दिवसेंदिवस फुलत होता. याची सावली अर्थातच माझ्या वैयक्तिक आयुष्यावर पडत होती. मी जगापासून लांब गेलो होतो. अतिशय काटेकोर आणि शिस्तबद्ध आयुष्य जगताना मी माझ्या ऑफिसमधील, घरातील, सोसायटीतील किती लोकांना दुखावलं याची गणती नव्हती. मी निवृत्त झाल्यावर ऑफिसमधील लोकांनी म्हणे, पेढे वाटले होते. मला त्याचाही एक विकृत आनंद झाला होता. मी हसणं विसरलो होतो. कपाळावरील आठी हा मला दागिना वाटत होता. माणसांची मला गरज नाही, माझ्या कर्तुत्वाच्या आणि पैशाच्या बळावर मला हवी ती कामं मी करून घेऊ शकत होतो, याची एक घमेंड आली होती.

हे सगळं घडत असताना, नियती नावाची एक गोष्ट मात्र स्वस्थ बसली नव्हती. एका रात्री माझ्या बायकोला हार्टअॅटॅक आला. मी गांगरून गेलो. काही लोकांना फोन केले. माझ्या भीतीपोटी काही माणसं जमली. आम्ही बायकोला हॉस्पिटलमध्ये हलवलं. ती त्यातून बरी झाली. पण नंतर तिची पुढची देखभाल करायला माणसं मिळेनात. कुणी चौकशीसाठी देखील फिरकले नाहीत. आम्ही दोघे एकटे पडलो. मी रोज रात्री बाथरूम बंद करून ओक्साबोक्शी रडत असे. आपण रडतोय आणि खांद्यावर थोपटायला कुणी नसणं हे किती भयानक असतं याचा अनुभव दोन महिने घेतला. बायको गेली आणि होता तोही आधार गेला. ज्या माणसांचा मी एकेकाळी तिरस्कार करत होतो, तीच माणसं आता मला जवळ हवी होती. ज्यांना मी माझ्या वागण्याने दुखावलं त्यापैकी काही लोकांचा पत्ता शोधून त्यांना भेटून आलो. त्यांना हात जोडून ‘सॉरी’ म्हणून आलो. काहींनी माफ केलं, काहींनी नाही. पण तरी बरंच ओझं कमी झालं. घरी बसून वेळ जाईना. मग सुचलं ‘कम्प्युटर शिकूया, स्वयंपाक शिकूया.’ पेपरला जाहिरात दिली की लोकांचे फोन येत. काही माणसं भेटून जात. तितकंच बरं वाटे. तू कम्प्युटर शिकावलास. चैत्राली नावाच्या एका मुलीने स्वयंपाक शिकवला. त्या निमित्ताने मला माणसं भेटत होती.

माणूस हा समुहात राहणारा प्राणी. तो जोवर समुहात आहे, तोवर त्याला माणसांची किंमत कळत नाही. ती कळण्यासाठी प्रत्येकाने एकटं राहून बघावं असं थोडीच आहे? इतरांच्या चुकांमधून काही शिकता येईल की नाही? निदान माझ्या चुकांमधून तरी….?

भरपूर माणसं जोड. त्यांना धरून ठेव. ज्याच्या घरात भरपूर वस्तू, तो श्रीमंत असं पूर्वी वाटायचं. आता वाटतं, ज्याच्या घराबाहेर भरपूर पाहुण्यांच्या चपला..तो खरा श्रीमंत ! आता तुझ्यासारखे असे निवडकच मित्र आहेत. खूप छान वाटतं.

कुछ लोग एक रोज़ जो बिछड जाते है, वो हजारों के आने से मिलते नहीं |
उम्रभर चाहे कोई पुकारा करे उनका नाम…वो फिर नहीं आते ! त्या दिवशी तुझ्या ‘युट्यूब’वर किशोरच्या तोंडी या ओळी ऐकल्या आणि…. असो !

तुझी ‘फी’ द्यायची बाकी आहे ते लक्षात आहे. मी अमेरिकेहून आलो की आपण भेटूच.
संपर्कात राहा. जमेल तेव्हा मेल कर.

तुझा

सबनीस काका

मी बराच वेळ त्या इमेलकडे बघत बसलो. त्या दिवशी जाहिरातीच्या चौकटीकडे बघत बसलो होतो, अगदी तसाच.
आपल्या सर्वांच्या आयुष्यातून हरवलेला ‘Ctrl Z’, सबनीस काकांना गवसला.
सबनीस काका, मला माझी फी मिळाली !

~ नवीन काळे

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)

लॉकडाऊन मधली घरं.

आजी सारखी काय ग त्या गॅलरीत जाऊन बस्तीयेस. बघ ना मराठी पिक्चर लागलाय मुंबईचा फौजदार. आजी म्हणाली दिसतो मला इथून. माझी आवडती जागा आहे ही आणि हो, मला दोन्ही साधतं ग, टीव्ही दिसतो आणि हा बाहेरचा पिक्चर पण. लग्नाच्या वयाची नात तिला गम्मत वाटली. नाही तरी tv बघून पण बोर झालं होतं. बाहेरचा काय पिक्चर आहे बाई? त्यावर आजी म्हणाली, “अग तुम्ही सगळे जॉब, कॉलेजला गेले कि मला हेच काम असत इथे बसुन, कोणाचं काय सुरू आहे ते. रिकाम्या चौकश्या म्हण हवं तर. 😃 आजी हसत म्हणाली.”

अग पण लॉक डाऊन मुळे बाहेर कोणी नाही काय कळणार नाही आणि कोणी बोलायला माणुस दिसणार नाही ए तुला. आजी म्हणाली, “आता माणसं बोलत नाहीचए माझ्याशी आता खिडक्या आणि गॅलरीतून दिसणारी घरं बोलत आहेत माझ्याशी.” नातीला इंटरेस्ट वाटला. ती येऊन बसली आजीजवळ. मलाही सांग काय बोलत आहेत घरं. ऐक ते कोपऱ्यात असलेलं घर. ती प्रेग्नन्ट होती बघ, माहेरी जाणार होती डिलिव्हरी झाल्यावर. सासू आणि ती मिनिट पटत नव्हतं. तीच म्हणणं होतं जरा खेडवळ आहेत सासूबाई माझ्या बाळाला नीट सांभाळायच्या नाही. पण लॉक डाऊन मध्येच डिलिव्हरी झालेली दिसते आणि त्या बघ सासुबाई किती स्वच्छ डेटॉलच्या पाण्यात दुपटी पिळून वाळत घालत आहे. सकाळी ओव्या धुरीचा वास येत होता. चांगल्या तुपाचा कणकीचा शिरा तिथेच भाजल्याचा वास होता तो, बघ कसंही असलं तरी आपलं माणूसच कामी आलं ना, असा संदेश देते बघ ती गॅलरी.😊
नातीला आजीच्या अश्या अँगल ने विचार करणं गमतीच वाटलं. आजी आणखी सांग ना पुढच घर. आजी म्हणाली मजा वाटते ना ऐकायला. मला पण असे घर निरीक्षण करायला कधी मजा वाटते, कधी दुःख, कधी धडाही मिळतो वेगवेगळे अनुभव. आपण आयुष्यात कस वागू नाही असाही संदेश देतात अग काही लोक.

ती वरची गॅलरी बघ अगदी सधन आहेत दोघेही नोकरीत एक लेकरू. सगळ्या कामाला बाई, पण आता सगळी काम करावी लागतात. पण असं कधी होत नाही की सतत ती बाईच कपडे वाळत घालेल कधी तो नवरा, कधी लेकरू असे सगळे मिळून काम करतात, समानतेची बीज चांगली रोवलेली दिसतात. तेच त्याच्या पलीकडे बघ ती बाई केवढी बादली घेऊन कपडे वाळत टाकते. ती अजुन जेवली पण नसेल. नात हसून म्हणाली कश्यावरून ग. आजी म्हणे ऐक. आजीने त्या बाईला हाक मारली, “काय झालं का जेवण? “तेंव्हा ती बाई म्हणे, “नाहीओ अजून ओटा लख्ख करायचा आणि मगच बसायचं बाकीच्यांची झाली.” आजी नातीला म्हणाली, “आता तुला वाटेल घरातल्यानी मदत करावी ना हिला. पण ही बयाच नाठाळ आहे. रोज भाजीला जाताना बोलते रस्त्यावरून एकदा मी म्हंटल कशाला तुम्ही जाता भाजीला?नवऱ्याला, पोरीला सांगायचं ना येताना घेऊन या म्हणून. त्यावर म्हंटली होती, “मला नाही बाई कोणाच्या हातच पटत, सगळं मला मीच केलेलं आवडतं!” हेकट आहे ती, म्हणून तर आपला चारचा चहा आणि तिचं जेवण एक वेळ. बघ सगळ्यात जास्त ओले कपडे तेच सांगत आहेत तिच्या घराविषयी. किती उशीर झाला तरी करणार मीच आणि मग सगळं घर परावलंबी करून ठेवायच मी पणा करू नाही हेच शिकवलं आहे तिने.
त्यापेक्षा ही आपल्या शेजारची गॅलरी बघ, अगदी नियमात चालणारी. सकाळी 9 पर्यंत कपडे गॅलरीत आलेले असतात. सगळ्या कुंड्यांमध्ये पाणी घालून झालेलं असतं. संध्याकाळी तुळशीत दिवा असतोच. वाळलेले कपडे आतही गेलेले असतात. सगळेजण मदत करतात मग सगळं छान नियोजित चालतं. हेच शिकवत हे घर.

या उलट त्या पलीकडची गॅलरी. सदा पसारा पडलेली, फरशीचे बोळे कसेही खोचलेले. तुटक्या फुटक्या वस्तु धुळीने माखलेल्या. लग्नाला आठ वर्षे झालेत पण लेकरू काही झालं नाहीए, बहुतेक चैतन्य हरवत चाललं आहे संसारातल. नात हसली, आजी उगाच काही गेस करू नकोस. गेस नाही ग, होत असं मला नेहमी वाटतं. घर उदास व्हायला बरीच कारण असतात. कधी दोघांचे पटत नसले, एक फारच उत्साही आणि दुसरा अगदी निरुत्साही असला की त्या उत्साही असणाऱ्याची मजा निघून जात असेल. कधी तोच तो पणा येऊन पण घर उदास होतं. लेकरं असले घरात कि रोज नवे आव्हान असतात. एरवी दोघे जॉबला जातात पण आता तसं त्यांना काही आव्हान नाही लेकरांच. जॉबच तरी बघ उदास वाटतं मला ते घर.
ती झाडाजवळची गॅलरी तिथं तर. वाघ शेळी राहतात. बाई माणसाचे कपडे वाळत टाकून जाते, तसे तो वाघ येऊन कडकडून जातो. अक्कल नाही नीट वाळत घालत नाही. आता पण बघ चहा घ्यायला वाघोबा बसलाय खुर्ची टाकून शेळी येईलच चहा घेऊन. खरंच ती गरीब बाई आली. एक घोट घेताच तो कडाडला, काय कडू केलाय मला शुगर नाहीए, मी कमावतो, मला पाहिजे तसं देत जा. स्वतःला कमवायची अक्कल नाही, एक काम धड करत नाही. शेळी गपचूप गेली कप घेऊन, असं सतत चालू असतं. अग, हे घर नेहमी शिकवत ग. हक्क गाजवला की गाजवणारा शेफारत जातो आणि ऐकणारा शेळी होतो, बिचारी बाई नात म्हणाली.
त्याच्या पलीकडे जाणीव नसलेलं घर म्हणते मी. तो बघ तास तास फोनवर असतो आणि ही बिचारी जुळे लेकरं सांभाळून बेजार आहे.सासू अडकली गावी ह्या लॉक डाऊन मध्ये. एरवी ती असते एक लेकरू बघायला ह्याला नसत लेकराच काम, पण आता तरी बघावं ना. आजी, अग त्याला ‘work from home’ जास्त असेल. आजी म्हणाली, अग कसचं काय. ते गाड्यांचे शोरूम आहे त्याचे. मागे बागेत भेटली होती ती. लेकरं घेऊन तेव्हा म्हंटली होती, ह्यांच्या शोरूम मधल्या गाडीसारखी आहे मी ह्यांच्या संसारात सतत उभीच, तेव्हांच कळालं मल. पण तुला काय वाटतं काय शिकवत ते घर. तुम्ही सक्षम आहात, करू शकता तर मदत करा असं वागू नका असंच सांगतंय ना.

ती गुलमोहरा खालची गॅलरी तर बघ मस्त जगणारी, अगदी टुमदार. गॅलरीतून किती पोळ्यांचं पार्सल रोज सोडते ती बाई, अनाथाश्रमासाठी पाठवते. मस्त झोपाळा काम आवरून लवकरच पुस्तक वाचत बसलेली. परवा हाक मारून विचारलं तर म्हणाली, “समाजसेवेचे वेड बसू देत नाही, जमतील तेवढया पोळ्या पाठवते. हे गेल्या पासून तसं एकटीचं फार काम नाही आणि ह्यांच्या आजारपणामुळे बरीच पुस्तकं वाचण्याचं राहील होतं, ते आता पूर्ण करते. बघ आलेलं एकटेपण धीराने स्वीकारत प्रसन्न पणे जगायला शिकवते ती गॅलरी.
नात म्हणाली, “आजी अग कोणी आपली गॅलरी बघून पण म्हणत असेल हे घर काय शिकवतं!” आजी हसली म्हणाली, “हो सगळेच घर शिकवते, तसं आपली गॅलरी पण शिकवत असेल ना?”
तुम्हीच सांगा तुमची गँलरीं
काय सांगते !!!!!!

🔅🔅🔅🔅🔅🔅🔅🔅🔅🔅
जीवन विकास

(संकलन: स्पंदन टीम, साभार – लेखक/कवी)